Nieuw box 3-drama in de maak? Eerste Kamer twijfelt over omstreden vermogenswet

In het kort:

• De Eerste Kamer twijfelt of de nieuwe box 3-wet nog voor de zomer behandeld moet worden.

• Uitstel kan de invoering van het nieuwe stelsel in 2028 ernstig in gevaar brengen.

• Tegelijk werkt het kabinet achter de schermen aan miljardenwijzigingen die pas op Prinsjesdag bekend worden.

Voor beleggers lijkt er maar geen einde te komen aan de onzekerheid rond box 3. Terwijl de Tweede Kamer de nieuwe vermogenswet al heeft aangenomen, worstelt de Eerste Kamer nu met een fundamentele vraag. Moet de wet nog voor de zomer worden behandeld, terwijl het kabinet later dit jaar met grote aanpassingen komt?

Die discussie is belangrijker dan het op het eerste gezicht lijkt. De beslissing van de senaat kan namelijk bepalen of het nieuwe box 3-stelsel überhaupt nog op tijd ingevoerd kan worden. Voor miljoenen spaarders, beleggers en ondernemers staat er daardoor opnieuw veel op het spel.

Waarom de Eerste Kamer twijfelt

De kern van het probleem is dat het kabinet ondertussen zelf alweer aanpassingen voorbereidt op de wet die nog maar net door de Tweede Kamer is aangenomen. Die wijzigingen moeten op Prinsjesdag worden gepresenteerd via zogenoemde novelles, een soort reparatiewetten waarmee onderdelen van bestaande wetgeving worden aangepast.

eerste Kamer

Veel senatoren vinden dat een lastige situatie. Zij moeten nu immers een wet beoordelen terwijl ze nog niet weten hoe die er over enkele maanden precies uit zal zien. Vooral de financiële gevolgen van de aangekondigde wijzigingen zijn nog grotendeels onbekend.

Dat zorgt voor weerstand binnen de Eerste Kamer. Verschillende fracties vinden het onzuiver om een wetsvoorstel te behandelen waarvan belangrijke onderdelen later alsnog worden aangepast.

Het kabinet voert de druk op

Staatssecretaris Eelco Eerenberg van Financiën probeert ondertussen de druk maximaal op te voeren. Volgens hem kan verder uitstel grote problemen veroorzaken bij de Belastingdienst. De ontwikkeling van het nieuwe box 3-systeem vraagt namelijk enorme hoeveelheden ICT-capaciteit.

Eelco Eerenberg

Daardoor zijn andere grote belastingprojecten al doorgeschoven naar ten minste 2029. Als de behandeling opnieuw wordt uitgesteld, dreigt de hele planning volgens het ministerie vast te lopen. Dat zou de invoering van het nieuwe stelsel per 2028 uiterst onzeker maken.

Voor het kabinet staat er bovendien veel geld op het spel. Sinds het beroemde Kerstarrest van de Hoge Raad uit 2021 heeft de overheid al ongeveer 10 miljard euro aan belastinginkomsten misgelopen.

Het financiële belang is enorm

De huidige overgangsregeling is voor de overheid aanzienlijk minder lucratief dan het nieuwe systeem. Volgens berekeningen van het ministerie kost ieder extra jaar vertraging ongeveer 2,4 miljard euro aan belastinginkomsten.

Dat verklaart waarom het kabinet zo nadrukkelijk aandringt op voortgang. De begroting staat al onder druk en extra miljardenverliezen zijn politiek moeilijk te verkopen. Zeker nu er tegelijkertijd veel geld nodig is voor defensie, zorg en klimaatbeleid.

Toch lijkt een deel van de Eerste Kamer niet gevoelig voor die argumenten. Verschillende partijen vinden dat zorgvuldigheid belangrijker is dan snelheid.

Nieuwe concessies moeten draagvlak vergroten

Om twijfelende partijen over de streep te trekken werkt het kabinet aan enkele belangrijke aanpassingen. Een van de meest opvallende wijzigingen is de invoering van een achterwaartse verliesverrekening vanaf 2029.

Dat betekent dat beleggers verliezen uit een slecht beursjaar mogen verrekenen met winsten uit eerdere jaren. Wie in een later jaar flinke verliezen maakt, kan daardoor mogelijk een deel van eerder betaalde belasting terugkrijgen.

Voor beleggers klinkt dat aantrekkelijk. Voor de schatkist is het echter een dure maatregel. Volgens het kabinet kost deze wijziging ongeveer 3,4 miljard euro.

Dat geld moet ergens anders worden terugverdiend. Hoe het kabinet dat precies wil doen, wordt pas op Prinsjesdag bekendgemaakt.

De strijd tussen winstbelasting en vermogensaanwasbelasting

Achter de discussie over de planning schuilt nog een veel grotere ideologische strijd. Verschillende rechtse partijen willen namelijk helemaal af van de huidige plannen.

Het kabinet kiest nu voor een vermogensaanwasbelasting. Daarbij betaal je jaarlijks belasting over gerealiseerde én ongerealiseerde rendementen. Stijgt een aandeel op papier in waarde, dan kan daar dus belasting over verschuldigd zijn, ook als je nog niets hebt verkocht.

Vooral BBB, JA21 en 50Plus zien dat niet zitten. Zij pleiten voor een klassieke winstbelasting waarbij pas belasting wordt betaald wanneer een belegger daadwerkelijk verkoopt en winst realiseert.

Dat systeem wordt in veel andere landen gebruikt. Voor veel particuliere beleggers voelt het bovendien logischer omdat belasting pas verschuldigd wordt wanneer de winst daadwerkelijk beschikbaar komt.

Economen waarschuwen voor een miljardenprobleem

Tegenstanders van een winstbelasting wijzen echter op de forse gevolgen voor de overheidsfinanciën. Economen, waaronder hoogleraar Bas Jacobs, waarschuwden onlangs dat een overstap naar een winstbelasting de eerste tien jaar een gat van ongeveer 14 miljard euro kan slaan in de begroting.

Ook staatssecretaris Eerenberg erkent dat een groot deel van die gemiste inkomsten waarschijnlijk nooit meer volledig wordt terugverdiend. Vanuit begrotingsoogpunt is een vermogensaanwasbelasting daarom veel aantrekkelijker voor de overheid.

Dat verklaart waarom linkse partijen het huidige voorstel juist steunen. Zij zien voordelen in een stabiele jaarlijkse belastingopbrengst en vinden dat kleinere beleggers relatief beter worden beschermd.

Wat betekent dit voor beleggers?

Voor beleggers betekent de politieke discussie vooral één ding: onzekerheid blijft voorlopig de norm. Het is nog altijd onduidelijk hoe box 3 er vanaf 2028 precies uit zal zien. Bovendien weten beleggers nog niet welke aanvullende wijzigingen het kabinet op Prinsjesdag zal presenteren.

Daardoor blijft het lastig om langetermijnbeslissingen te nemen op basis van toekomstige belastingregels. Vooral beleggers met grote aandelenportefeuilles, vastgoedbeleggingen of belangen in start-ups volgen de ontwikkelingen nauwlettend.

De komende weken worden daarom cruciaal. Als de Eerste Kamer besluit de behandeling uit te stellen, wordt de kans steeds groter dat de invoering van het nieuwe box 3-stelsel opnieuw vertraging oploopt. En dat zou betekenen dat Nederland nog jarenlang blijft worstelen met een belastingdossier dat inmiddels al bijna vijf jaar voor politieke hoofdpijn zorgt.

Wil je slimmer beleggen en direct vooroplopen? Als lid van De Belegger krijg je toegang tot deepdives, aandelentips, trainingen, premium content én live portfolio-inzicht, samen met een actieve community van beleggers.

Pak je kans! klik op de button, start direct en pak tijdelijk 50% korting met de code 'PREMIUM50'.

Word lid!