Grote Box 3-omslag vanaf 2028: dit kan zeer gunstig uitpakken voor beleggers

In het kort

• De VVD wil vanaf 2028 een vermogenswinstbelasting voor aandelen, waarbij koerswinst pas bij verkoop wordt belast; D66 en CDA zijn terughoudender.

• Voor langetermijnbeleggers kan dit gunstig zijn doordat belasting wordt uitgesteld en het vermogen langer kan profiteren van rente-op-rente.

• De overstap kan de overheid €11 tot €25 miljard aan inkomsten kosten of uitstellen en kent uitvoeringsrisico’s; een definitief besluit is er nog niet.

De discussie over box 3 dreigt opnieuw volledig open te breken. Binnen de coalitie is een stevig conflict ontstaan over de manier waarop Nederland belasting moet heffen op aandelen, cryptomunten en ander vermogen. De VVD wil zo snel mogelijk overstappen naar een vermogenswinstbelasting, terwijl D66 en CDA voorlopig op de rem trappen.

Voor particuliere beleggers is dit veel meer dan een politieke discussie. De keuze die Den Haag uiteindelijk maakt, bepaalt namelijk wanneer beleggers belasting betalen over hun rendement. Bij het ene systeem kan jaarlijks belasting verschuldigd zijn over koerswinsten die nog helemaal niet zijn verzilverd, terwijl bij het andere systeem pas hoeft te worden afgerekend zodra een belegging daadwerkelijk wordt verkocht.

Nieuwe stukken van het ministerie van Financiën maken de discussie extra interessant. Waar jarenlang werd gezegd dat een volledige vermogenswinstbelasting technisch pas veel later mogelijk zou zijn, blijkt invoering voor aandelen vanaf 2028 mogelijk toch haalbaar. Daarmee ligt plotseling een compleet ander box 3-stelsel op tafel.

Wil je slimmer beleggen en direct vooroplopen? Als lid van De Belegger krijg je toegang tot deepdives, aandelentips, trainingen, premium content én live portfolio-inzicht, samen met een actieve community van beleggers.

Pak je kans! klik op de button, start direct en pak tijdelijk 50% korting met de code 'PREMIUM50'.

Word lid!

Twee systemen met een enorm verschil voor beleggers

De kern van het conflict draait om het verschil tussen een vermogensaanwasbelasting en een vermogenswinstbelasting. Die termen lijken op elkaar, maar kunnen voor beleggers financieel totaal anders uitpakken.

Bij een vermogensaanwasbelasting kijkt de Belastingdienst ieder jaar hoeveel een belegging in waarde is gestegen. Stijgt een aandelenportefeuille bijvoorbeeld van €100.000 naar €110.000, dan ontstaat een rendement van €10.000 waarover belasting kan worden geheven. Dat geldt ook wanneer geen enkel aandeel is verkocht.

Het grote bezwaar is duidelijk. Een belegger kan op papier een uitstekend beursjaar hebben, maar beschikt niet automatisch over extra cash om de belastingrekening te betalen. In extreme situaties kan iemand daardoor gedwongen worden een deel van zijn beleggingen te verkopen om de belasting te kunnen voldoen.

Een vermogenswinstbelasting werkt anders. Daarbij wordt de koerswinst pas belast wanneer de belegger zijn aandelen daadwerkelijk verkoopt. Wie een aandeel voor €50 koopt en jaren later voor €80 verkoopt, rekent op dat moment af over de gerealiseerde winst van €30.

Voor langetermijnbeleggers is dat verschil belangrijk. Zolang zij hun aandelen vasthouden, vindt over de ongerealiseerde koerswinst in principe nog geen belastingheffing plaats. Het geld dat anders naar de Belastingdienst zou gaan, kan daardoor langer belegd blijven.

VVD wil snel overstappen

Juist die vermogenswinstbelasting wil de VVD nu versneld invoeren. Minister van Financiën Eelco Heinen ziet volgens de berichtgeving mogelijkheden om het systeem voor aandelen al vanaf 2028 te gebruiken. Ook JA21 en SGP zouden daar voorstander van zijn.

Dat is opvallend, omdat opeenvolgende kabinetten jarenlang benadrukten dat zo'n systeem op korte termijn praktisch niet uitvoerbaar was. Ambtenaren van Financiën zouden inmiddels hebben berekend dat het technisch toch mogelijk kan zijn, mits de Tweede en Eerste Kamer nog voor het einde van het jaar instemmen.

Daar zitten wel flinke praktische risico's aan. De systemen van de Belastingdienst zijn nog niet volledig ingericht voor zo'n grote wijziging. Ambtenaren waarschuwen daarom dat aangiften in het eerste jaar mogelijk nauwelijks gecontroleerd kunnen worden en dat deze problemen langer kunnen aanhouden.

Toch lijkt de VVD bereid dat risico te nemen. Heinen liet vrijdag weten dat versnelling volgens hem mogelijk is en dat hij zelf zijn voorkeur inmiddels duidelijk heeft bepaald.

Het prijskaartje loopt in de miljarden

Het grootste probleem zit niet alleen bij de uitvoering, maar vooral bij de overheidsfinanciën. Een volledige vermogenswinstbelasting kan ervoor zorgen dat belastinginkomsten jarenlang naar achteren worden geschoven.

Wanneer een belegger zijn aandelen niet verkoopt, ontvangt de overheid immers ook geen belasting over de opgebouwde koerswinst. Volgens berekeningen kan daardoor in totaal ongeveer €11 miljard tot €25 miljard minder of later binnenkomen.

Dat bedrag verklaart waarom de discussie politiek zo gevoelig ligt. D66 en CDA vinden het moeilijk te verdedigen dat miljarden aan belastinginkomsten uit vermogen worden uitgesteld terwijl tegelijkertijd wordt gesproken over bezuinigingen op de sociale zekerheid.

Ook oppositiepartij Pro wil juist dat vermogen zwaarder wordt belast. Dat maakt de onderhandeling ingewikkelder, omdat de coalitie voor verschillende plannen steun buiten de eigen partijen nodig kan hebben.

Waarom dit voor beleggers zo belangrijk is

Voor iemand die iedere maand een ETF koopt en deze twintig of dertig jaar vasthoudt, kan een vermogenswinstbelasting aantrekkelijker uitpakken dan jaarlijkse belasting over ongerealiseerde koerswinsten. Niet noodzakelijk omdat uiteindelijk minder belasting verschuldigd is, maar vooral omdat de belastingheffing veel later plaatsvindt.

Dat uitstel kan een aanzienlijk verschil maken door het rente-op-rente-effect. Geld dat vandaag niet aan belasting hoeft te worden betaald, kan namelijk verder renderen. Zeker bij lange beleggingshorizons kan dat effect steeds groter worden.

Daar staat een belangrijk nadeel voor de overheid tegenover. Beleggers krijgen een prikkel om winsten zo lang mogelijk niet te realiseren. Wie een grote koerswinst heeft opgebouwd, kan besluiten zijn aandelen simpelweg niet te verkopen om de belastingrekening uit te stellen.

Dat zogenoemde lock-in-effect is een van de belangrijkste argumenten tegen een zuivere vermogenswinstbelasting. Het fiscale systeem kan daardoor invloed krijgen op beleggingsbeslissingen die beleggers anders misschien niet zouden nemen.

Voorbeeld laat het verschil goed zien

Stel dat een belegger aan het begin van het jaar €100.000 aan aandelen bezit en de portefeuille stijgt naar €115.000.

Situatie	Vermogensaanwasbelasting	Vermogenswinstbelasting
Beginwaarde portefeuille	€100.000	€100.000
Eindwaarde portefeuille	€115.000	€115.000
Ongerealiseerde winst	€15.000	€15.000
Aandelen verkocht?	Nee	Nee
Belastbaar koersrendement dat jaar	€15.000	€0
Belastingmoment	Direct	Pas bij verkoop

Het voorbeeld is bewust vereenvoudigd en houdt geen rekening met vrijstellingen, verliezen, dividend of het uiteindelijke belastingtarief. Toch laat het precies zien waarom de keuze voor particuliere beleggers zo relevant is.

Onder een aanwasstelsel ontstaat ieder jaar een fiscaal moment. Onder een winstbelasting kan de belastingclaim jarenlang worden doorgeschoven.

Box 3 is al jaren een politiek hoofdpijndossier

De huidige chaos rond box 3 begon eind 2021, toen de Hoge Raad een streep zette door de oude manier waarop de belasting op sparen en beleggen werd berekend. De overheid ging jarenlang uit van fictieve rendementen, terwijl die sterk konden afwijken van wat mensen werkelijk verdienden.

Sindsdien probeert Den Haag een systeem te ontwerpen waarbij het werkelijke rendement centraal staat. Ondertussen geldt een tijdelijk regime en dat kost de schatkist veel geld. Volgens de huidige ramingen ontvangt de overheid daardoor jaarlijks zeker €2,4 miljard minder.

Het eerder bedachte compromis moest uiteindelijk een onderscheid maken tussen verschillende soorten vermogen. Spaargeld en reguliere beleggingen zouden in belangrijke mate jaarlijks worden belast, terwijl voor onder meer bepaalde vastgoedbezittingen en aandelen in startende ondernemingen belasting bij realisatie zou gelden.

Juist tegen dat systeem ontstond veel weerstand. CDA en VVD stemden er aanvankelijk mee in, maar trokken hun steun in de Eerste Kamer terug na stevige kritiek. Daarmee lijkt een meerderheid voor het oorspronkelijke plan voorlopig uit beeld.

Lees ook: Dit Europese defensieaandeel zet stilletjes een belangrijke stap in Amerika

Beleggers krijgen voorlopig nog geen zekerheid

Hoewel de VVD nu hard inzet op invoering van een vermogenswinstbelasting vanaf 2028, is er nog geen definitief besluit genomen. Daarvoor zijn de politieke verschillen te groot en bovendien moeten zowel de Tweede als Eerste Kamer akkoord gaan met een eventuele wetswijziging.

Voor beleggers betekent dit vooral dat de fiscale spelregels voor de komende jaren opnieuw onzeker zijn geworden. Het goede nieuws voor langetermijnbeleggers is dat een volledige vermogenswinstbelasting nadrukkelijker op tafel ligt dan eerder werd gedacht. Vooral beleggers die jarenlang dezelfde aandelen of ETF's vasthouden, zouden profiteren van het uitstellen van het belastingmoment.

Tegelijkertijd hangt aan die keuze een prijskaartje van vele miljarden euro's en precies daar begint de politieke strijd. De komende maanden gaat het daarom niet alleen over de vraag hoeveel belasting beleggers gaan betalen, maar vooral wanneer ze die belasting moeten betalen. Voor het uiteindelijke rendement van langetermijnbeleggers kan dat verschil verrassend groot worden.