Box 3 en startups: de uitzondering klinkt goed, maar hier gaat het mis
- J. van den Poll
- 20 apr
- 4 minuten om te lezen
In het kort:
De startup-uitzondering lost het box 3-probleem niet op, maar verschuift het: de kernvraag wordt wie wel en niet onder de regeling valt.
Vooral AI-startups lopen risico: waarderingen kunnen snel stijgen, terwijl aandelen vaak nog jarenlang niet verkoopbaar zijn en er dus geen cash is om belasting te betalen.
Dat maakt het stelsel onzeker en willekeurig: uiteindelijk bepaalt niet de economische realiteit, maar de fiscale definitie of iemand belasting betaalt over papieren winst.
De uitzondering voor startups in box 3 klinkt als een oplossing, maar is vooral een erkenning van een dieper probleem: belasting heffen over papieren winst werkt niet. Zeker niet bij AI-bedrijven, waar waarderingen snel kunnen stijgen terwijl aandelen jarenlang onverkoopbaar blijven. Dan is de echte vraag niet of het systeem eerlijk is, maar hoe lang een onderneming fiscaal als startup mag tellen voordat dezelfde onlogica alsnog toeslaat.
Het kabinet lijkt te begrijpen dat er iets wringt. Wie aandelen heeft in een jong, niet-beursgenoteerd bedrijf, kan op papier rijker worden zonder ook maar één euro in handen te krijgen. Een hogere waardering na een investeringsronde is nog geen gerealiseerde opbrengst. Toch dreigt juist daar belasting over te worden geheven. Voor startups en scale-ups wordt daarom een uitzondering opgetuigd.
Dat is beter dan niets. Maar het is geen principiële oplossing. Het echte probleem verdwijnt niet; het verschuift. Niet langer staat centraal óf belasting op papieren waardestijging redelijk is, maar wie tijdelijk aan die logica mag ontsnappen.
En precies daar begint de onzekerheid.
Wanneer ben je niet meer startup genoeg voor box 3?
Want wanneer is een onderneming nog een startup? Na hoeveel jaar niet meer? Na welke omzetgrens? Na welke investeringsronde? Of zodra de waardering te hard stijgt? Dat zijn geen technische details, maar vragen die bepalen of aandeelhouders belasting moeten betalen over vermogen waar zij in de praktijk nog niet bij kunnen.
Juist voor AI-startups is dat een groot risico. In deze sector lopen waardering en liquiditeit
vaak ver uiteen. Een bedrijf kan technologisch veelbelovend zijn, aandacht trekken van investeerders en op papier snel meer waard worden, terwijl het operationeel nog kwetsbaar is, veel geld verbrandt en geen enkele echte verhandelbaarheid van aandelen kent. Er is dan dus wel een papieren plus, maar geen cash.
Definitie voor startups wordt aangepast voor box 3:
En toch kan precies zo’n onderneming op enig moment buiten de uitzondering vallen. Dan slaat de fiscale logica opeens om: jarenlang gold begrip voor het illiquide karakter van het bedrijf, maar zodra het niet meer in het juiste hokje past, wordt diezelfde papieren waardestijging ineens wel belastbaar geacht. Alsof de economische realiteit verandert op het moment dat de overheid een ander label plakt.
Dat is niet alleen complex, maar ook willekeurig. Twee bedrijven kunnen sterk op elkaar lijken: allebei jong, allebei niet beursgenoteerd, allebei afhankelijk van groeikapitaal, allebei met aandeelhouders die hun belang niet kunnen verzilveren. Toch kan het ene bedrijf binnen de uitzondering vallen en het andere erbuiten, simpelweg omdat het net anders wordt geclassificeerd. Dan wordt niet ondernemerschap beloond, maar fiscale classificatie.
Voor AI-bedrijven raakt dat extra hard. Juist daar zijn aandelen en opties vaak nodig om talent aan te trekken. Grote technologiebedrijven kunnen hoge salarissen betalen; jonge ondernemingen moeten het hebben van toekomstig potentieel. Maar als dat potentieel fiscaal onvoorspelbaar wordt, verliest het een belangrijk deel van zijn aantrekkingskracht. Werknemers, oprichters en vroege investeerders lopen dan niet alleen ondernemingsrisico, maar ook het risico dat zij belasting verschuldigd raken zonder liquiditeit.
Daarmee bevestigt de startup-uitzondering eigenlijk precies het punt van de critici. Als de overheid erkent dat papieren waardestijging bij startups geen goede basis is voor directe belastingheffing, dan is de principiële vraag waarom dat bezwaar buiten die categorie ineens minder zwaar zou wegen. Een hogere waardering is geen inkomen. Een financieringsronde is geen verkoop. En een papieren winst kan later net zo goed weer verdampen.
De startup-uitzondering lost daarom niets fundamenteels op. Ze maakt het systeem niet helder, maar afhankelijk van afbakening. Ze neemt de onlogica niet weg, maar stelt haar uit. En daarna bepaalt niet de markt, niet de liquiditeit en niet de draagkracht wie wordt geraakt, maar de vraag of een onderneming nog net startup genoeg is.
Dat is een wankele basis voor belastingbeleid. Zeker in een sector als AI, waar groei grillig is, waarderingen snel bewegen en vertrouwen cruciaal is. Wie echt rust wil brengen, moet dus niet alleen nadenken over uitzonderingen, maar over het uitgangspunt zelf.
Zolang papieren winst de grondslag blijft, blijft de kernfout bestaan. De uitzondering verschuift alleen het moment waarop die fout zichtbaar wordt.
Advertorial
Juist in een klimaat waarin papieren waarderingen grillig kunnen bewegen en liquiditeit niet vanzelfsprekend is, kijken beleggers en ondernemers ook naar manieren om tijdelijk beschikbare middelen overzichtelijk en toegankelijk te parkeren. Sparen kan daarbij een rol spelen, zeker wanneer flexibiliteit, zekerheid en rente in onzekere marktomstandigheden zwaarder gaan meewegen.
Raisin RenteBoost is een tijdelijke actie waarbij je op een vrij opneembare Duitse spaarrekening de eerste 3 maanden lang een gegarandeerde rente van 2,85% p.j. krijgt, beschermd onder het Europese garantiestelsel. Je spaargeld blijft dagelijks opvraagbaar en je kunt vrij storten en opnemen. Na deze periode kun je via één Raisin-account verder sparen bij meer dan 50 Europese banken, met actuele variabele rentes tot 1,92% p.j., of kiezen voor spaardeposito’s met looptijden van één maand tot tien jaar en rentes tot 3,25% p.j.
