Hoe Nederland kan leren van het Noorse staatsfonds dat 184 miljard in een half jaar heeft verdiend
In het kort:
Noorwegen boekte in de eerste helft van 2026 een recordwinst van omgerekend circa $184 miljard met zijn staatsfonds.
Nederland ontving honderden miljarden euro's aan aardgasbaten, maar bouwde daarmee geen vergelijkbaar staatsvermogen op.
De Noorse aanpak laat zien hoe grondstoffeninkomsten kunnen worden omgezet in een vermogen dat generaties lang rendement kan opleveren.
Noorwegen heeft iets gedaan waar Nederland met terugwerkende kracht jaloers op zou kunnen zijn. Terwijl Nederland zijn enorme aardgasbaten grotendeels heeft gebruikt om de overheidsuitgaven te financieren, besloot Noorwegen een groot deel van zijn olie en gasinkomsten te beleggen. Dat verschil begint steeds duidelijker zichtbaar te worden.
Het Noorse staatsfonds heeft in de eerste helft van 2026 een recordwinst geboekt van 1,75 biljoen Noorse kronen. Dat komt neer op ongeveer 184 miljard dollar. Het fonds is inmiddels ongeveer 2,3 biljoen dollar waard en behoort daarmee tot de grootste vermogensbezitters ter wereld.
Ontwikkeling waarde Noors staatsfonds over de jaren:
Het opmerkelijke is niet alleen dat Noorwegen in zes maanden tijd zo'n gigantisch bedrag heeft verdiend. Het echte succes zit veel eerder. Noorwegen heeft inkomsten uit een eindige grondstof omgezet in een vermogen dat kan blijven groeien, ook wanneer de olie en het gas uiteindelijk grotendeels uit de economie verdwijnen. Nederland had dezelfde mogelijkheid met zijn aardgas.
Noorwegen maakte van olie een beleggingsportefeuille
Het Noorse staatsfonds werd in 1990 opgericht. Vanaf 1996 werden daadwerkelijk olie en gasinkomsten in het fonds gestort. Sindsdien wordt het geld wereldwijd belegd in aandelen, obligaties, vastgoed en duurzame energieprojecten.
De gedachte daarachter is simpel maar krachtig. Olie en gas kunnen maar één keer uit de grond worden gehaald. Geld dat vandaag wordt verdiend met olieproductie kan echter worden omgezet in aandelen en andere bezittingen die tientallen jaren rendement kunnen opleveren.
Dat is precies wat Noorwegen heeft gedaan.
Volgens de Noorse overheid worden de inkomsten uit de olie en gasindustrie inmiddels volledig aan het staatsfonds toegevoegd. De overheid gebruikt vervolgens onder voorwaarden geld uit het fonds voor de begroting. Daarbij geldt een fiscale regel die erop is gericht om op lange termijn ongeveer het verwachte reële rendement van het fonds te gebruiken.
Noorwegen heeft daarmee een soort financiële machine gebouwd.
Olie en gas leveren inkomsten op. Die inkomsten worden belegd. De beleggingen leveren rendement op. Dat rendement wordt opnieuw onderdeel van het vermogen. Ondertussen kan de overheid een deel van het rendement gebruiken zonder het onderliggende vermogen volledig op te maken.
Nederland had ook een enorme kans
Nederland was vanaf de jaren zestig een grote aardgasproducent. De gasvelden in Groningen leverden decennialang enorme inkomsten op voor de Nederlandse staat.
Volgens de Algemene Rekenkamer wordt het verschil met Noorwegen nog duidelijker als je kijkt naar wat Nederland had kunnen hebben. In een hypothetisch scenario werd ervan uitgegaan dat Nederland de aardgasbaten vanaf 1966 net als Noorwegen had belegd en jaarlijks 4 procent uit het fonds had gehaald voor overheidsuitgaven. Dan zou er begin 2022 ongeveer €536 miljard in het staatsfonds hebben gezeten. Daarnaast had de overheid in de afgelopen decennia €388 miljard uit het fonds kunnen halen.
De totale aardgasbaten zouden daarmee volgens de berekening zijn opgelopen van €454 miljard naar ongeveer €924 miljard. Meer dan een verdubbeling dus. Daarbij moet wel worden benadrukt dat Nederland in dat scenario veel minder geld beschikbaar had gehad voor bijvoorbeeld sociale zekerheid en infrastructuur. De Rekenkamer zegt daarom niet dat Nederland destijds per definitie de verkeerde keuze heeft gemaakt. Wel laat de berekening zien hoeveel vermogen er had kunnen ontstaan als een groot deel van de aardgasbaten was belegd.
De 184 miljard dollar is het bewijs dat dit kan werken
De recordwinst van de eerste helft van 2026 maakt het verschil tastbaar. Het fonds verdiende in zes maanden ongeveer 184 miljard dollar. Dat bedrag is ongeveer gelijk aan het jaarlijkse nominale bbp van een land als Oezbekistan.
De winst kwam vooral door stijgende aandelenkoersen, waarbij technologiebedrijven een belangrijke rol speelden. Het fonds bezit ongeveer 1,5 procent van alle beursgenoteerde bedrijven wereldwijd. In totaal heeft het belangen in ongeveer 7.100 ondernemingen.
Noorwegen is daardoor niet alleen afhankelijk van olie en gas. Het land is indirect mede-eigenaar geworden van een enorm deel van de wereldwijde economie.
Als Apple groeit, profiteert Noorwegen mee. Als Nvidia groeit, profiteert Noorwegen mee. Als duizenden andere bedrijven wereldwijd winstgevender worden, profiteert Noorwegen daar eveneens van. Dat is een opmerkelijke transformatie. Een land dat ooit vooral rijk werd door olie en gas, verdient nu miljarden aan bedrijven die software, chips, medicijnen, auto's en consumentengoederen produceren.
Nederland had zijn eigen moment
Nederland had in de vorige eeuw een vergelijkbare kans. De vondst van het Groningenveld was voor Nederland een economische jackpot. Het land beschikte plotseling over een enorme hoeveelheid aardgas en kon daar decennialang inkomsten uit halen. Maar Nederland heeft er niet voor gekozen om een groot nationaal aandelenfonds op te bouwen.
Gasveld Groningen:
Dat betekent niet dat Nederland het geld simpelweg heeft verspild. Dat zou te makkelijk zijn. De gasbaten hebben bijgedragen aan de Nederlandse welvaart en aan allerlei publieke uitgaven. Bovendien is het achteraf onmogelijk om precies te zeggen welke alternatieve beleggingen zouden zijn gedaan en welk rendement daarop zou zijn behaald. Maar het principiële verschil blijft overeind.
Noorwegen heeft een aanzienlijk deel van zijn grondstoffenrijkdom op de financiële markten gezet. Nederland heeft een veel groter deel van zijn grondstoffenrijkdom via de overheidsbegroting laten lopen. Achteraf bezien is het moeilijk om niet te concluderen dat het Noorse model financieel aantrekkelijker was.
Het staatsfonds is eigenlijk een pensioenpot voor een heel land
De naam staatsfonds kan misleidend zijn. Het gaat niet om een spaarrekening waarop Noorwegen geld heeft gezet om het later weer op te maken. Het fonds is bedoeld om de olie en gasrijkdom over generaties te verdelen.
De huidige generatie Noren profiteert ervan, maar toekomstige generaties moeten dat ook kunnen doen. Dat is een belangrijk uitgangspunt van het Noorse beleid. De Noorse overheid beschrijft het fonds expliciet als een manier om de opbrengsten van de petroleumrijkdom ten goede te laten komen aan zowel huidige als toekomstige generaties.
Dat is precies het voordeel van beleggen. Een grondstof wordt opgegraven en verdwijnt. Een aandeel blijft bestaan. De olie raakt op. Het aandeel in Apple, Nvidia of duizenden andere bedrijven kan tientallen jaren blijven bestaan en rendement opleveren.
Het kan nog altijd
Daarom is het interessant om de discussie niet alleen historisch te voeren. Nederland hoeft natuurlijk geen kopie van het Noorse staatsfonds te maken. De Nederlandse economie is anders en de gasvoorraden zijn inmiddels sterk afgenomen. Het Groningenveld is in 2024 definitief gesloten en Nederland beschikt nog slechts over kleinere gas en olievelden. Maar het principe blijft relevant.
Wanneer de overheid een onverwachte meevaller ontvangt, hoeft die niet automatisch volledig te worden uitgegeven. Een deel kan ook worden omgezet in vermogen. Dat kan bijvoorbeeld relevant zijn bij toekomstige opbrengsten uit grondstoffen, staatsdeelnemingen of andere incidentele inkomsten. Hetzelfde principe geldt eigenlijk voor iedere overheidsbegroting.
Structurele uitgaven horen zoveel mogelijk te worden betaald uit structurele inkomsten.
Eenmalige inkomsten kun je beter gebruiken om vermogen op te bouwen. Precies daar heeft Noorwegen een grote voorsprong genomen.
De Nederlandse burger zou daar uiteindelijk ook van kunnen profiteren
Een veelgehoord argument tegen een staatsfonds is dat de overheid het geld beter direct kan gebruiken. Dat klinkt logisch. Er zijn altijd scholen die moeten worden gebouwd, wegen die moeten worden onderhouden en belastingen die kunnen worden verlaagd. Maar een overheid die altijd iedere meevaller uitgeeft, blijft afhankelijk van toekomstige belastinginkomsten.
Een overheid met een groot belegd vermogen heeft daarnaast een tweede inkomstenbron. Dat maakt de overheidsfinanciën minder kwetsbaar. In slechte economische tijden kan een deel van het rendement of vermogen worden gebruikt. In goede tijden kan het vermogen juist verder worden opgebouwd. Dat is precies de kracht van het Noorse systeem.
Noorwegen heeft bewezen dat het kan
Misschien is dat uiteindelijk de belangrijkste les voor Nederland. Een overheid kan geld sparen, maar cash op een rekening levert weinig op. Noorwegen heeft gekozen voor iets anders. Het heeft zijn grondstoffenrijkdom wereldwijd belegd. Daardoor werkt het vermogen nu voor het land.
De recordwinst van 184 miljard dollar is daar het meest spectaculaire voorbeeld van. Het geld komt niet meer uit de Noorse bodem, maar uit duizenden bedrijven over de hele wereld.
Dat is een enorm verschil.
Nederland heeft ooit honderden miljarden euro's aan aardgasbaten ontvangen. Noorwegen heeft vergelijkbare grondstoffeninkomsten gebruikt om een financieel vermogen op te bouwen dat inmiddels vele malen groter is. Daarom is de belangrijkste boodschap achter de recordwinst van Noorwegen niet dat het Noorse staatsfonds toevallig een goed halfjaar heeft gehad.
Het is dat Noorwegen tientallen jaren geleden een verstandige keuze heeft gemaakt: niet alle grondstoffenrijkdom uitgeven, maar een groot deel ervan omzetten in vermogen. Nederland heeft met het Groningenveld een vergelijkbare kans gehad.
Het geld heeft Nederland zeker welvarender gemaakt. Maar als een deel van die honderden miljarden was belegd, had Nederland vandaag mogelijk een financieel bezit gehad dat nog generaties lang rendement had kunnen opleveren.
Wil je slimmer beleggen en direct vooroplopen? Als lid van De Belegger krijg je toegang tot deepdives, aandelentips, trainingen, premium content én live portfolio-inzicht, samen met een actieve community van beleggers.
Pak je kans! klik op de button, start direct en pak tijdelijk 50% korting met de code 'BELEGGER50.
Opmerkingen