$200 olie dreigt: +29% prijsexplosie jaagt beleggers angst aan

In het kort:

• De olieprijs schoot kortstondig naar $119 per vat door verstoringen rond de Perzische Golf, de grootste intraday stijging sinds 2022.

• Een langdurige stijging van energieprijzen met 10 procent kan volgens het IMF de wereldwijde inflatie met circa 40 basispunten verhogen.

• Beleggers vrezen een scenario van stagflatie waarin hogere energieprijzen economische groei afremmen terwijl inflatie oploopt.

De mondiale oliemarkt staat opnieuw onder zware druk nu de oorlog in het Midden-Oosten de energiebevoorrading bedreigt. De prijs van Brent olie, de belangrijkste internationale benchmark, steeg in Aziatische handel met bijna 29 procent tot een piek van $119,46 per vat. Dat markeert de grootste intraday prijsbeweging sinds april 2022.

Hoewel de prijs later terugviel richting ongeveer $104 per vat, bleef de volatiliteit uitzonderlijk hoog. De stijging kwam voort uit de vrees dat een groot deel van de olie-export uit de Perzische Golf tijdelijk stilvalt door militaire escalaties in de regio.

Voor beleggers en beleidsmakers vormt deze ontwikkeling een nieuw risico voor de wereldeconomie. Energieprijzen spelen immers een centrale rol in vrijwel elke economische sector, van transport en landbouw tot chemie en zware industrie.

Olieprijs schiet +29% omhoog door oorlogsdreiging in Midden-Oosten.

Straat van Hormuz als kritieke flessenhals voor mondiale oliehandel

Een van de belangrijkste zorgen draait om de Straat van Hormuz, een smalle zee-engte tussen Iran en Oman. Normaal gesproken passeert dagelijks ongeveer twintig miljoen vaten olie en lng deze route, goed voor ongeveer een vijfde van de wereldwijde energiehandel. Volgens schattingen van het Internationaal Monetair Fonds is het scheepvaartverkeer door deze doorgang inmiddels met ongeveer 90 procent afgenomen. Daarmee ontstaat een logistieke flessenhals die moeilijk snel kan worden opgelost.

Hoewel een deel van de olie via pijpleidingen naar andere havens kan worden vervoerd, blijft de zogeheten bypasscapaciteit beperkt. Het Internationaal Energieagentschap schat dat alternatieve routes slechts 3,5 tot 5,5 miljoen vaten per dag kunnen verwerken. Dat is een fractie van het normale transportvolume. Daar komt nog bij dat de opslagcapaciteit in delen van de regio snel vol raakt. Als gevolg daarvan hebben meerdere olieproducerende landen hun productie tijdelijk verlaagd. Zowel de Verenigde Arabische Emiraten als Koeweit sloten zich aan bij eerdere productieverlagingen van Irak.

Deze combinatie van logistieke beperkingen en geopolitieke risico’s zorgt ervoor dat een aanzienlijk deel van de reservecapaciteit van oliekartel Opec+ momenteel moeilijk beschikbaar is voor de wereldmarkt.

Straat van Hormuz blokkeert: 20 miljoen vaten olie per dag in gevaar.

Dreiging van Iraanse aanvallen verhoogt risicopremie op olie

De geopolitieke spanning nam verder toe nadat het Iraanse leger dreigde olie-installaties in de regio aan te vallen als Israël zijn militaire acties voortzet. Daarbij werd expliciet gewaarschuwd dat een olieprijs boven de $200 per vat mogelijk zou zijn. Voor de oliemarkt zijn dergelijke dreigementen vaak voldoende om een zogeheten risicopremie in de prijs te verwerken. Dat betekent dat handelaren extra betalen uit angst voor mogelijke verstoringen in de toekomst.

Analisten van verschillende financiële instellingen wijzen erop dat dit mechanisme snel kan leiden tot sterke prijsbewegingen. Rabobankstrateeg Michael Every benadrukt dat een olieprijs van $150 per vat geen onrealistisch scenario is als de spanningen aanhouden. Volgens hem wordt daarbij vaak vergeten dat hogere olieprijzen ook andere grondstoffen duurder maken. Denk aan diesel, vliegtuigbrandstof, kunstmest en industriële gassen. Deze producten vormen de basis voor grote delen van de industriële economie.

Wanneer deze grondstoffen duurder worden, kunnen productieprocessen in sectoren zoals landbouw, chemie en technologie onder druk komen te staan. Zelfs de productie van halfgeleiders en metalen zoals koper kan indirect geraakt worden door hogere energieprijzen.

Angst voor stagflatie groeit onder beleggers

De snelle stijging van energieprijzen heeft een domino effect op de economie. Consumenten krijgen te maken met hogere brandstofkosten, terwijl bedrijven hun productie en transport duurder zien worden.

Benzine +16%: beleggers vrezen nieuwe stagflatieschok.

In de Verenigde Staten zijn benzineprijzen sinds het begin van de militaire operaties al met ongeveer 16% gestegen volgens gegevens van de Amerikaanse automobilistenorganisatie AAA. Voor centrale banken en regeringen vormt dit een complex probleem. Hogere energieprijzen jagen de inflatie aan, terwijl tegelijkertijd de economische groei kan vertragen.

Dat scenario staat bekend als stagflatie, een combinatie van stijgende prijzen en een afzwakkende economie. Historisch gezien is stagflatie bijzonder moeilijk te bestrijden omdat traditionele beleidsinstrumenten elkaar tegenwerken. Renteverhogingen kunnen inflatie temperen, maar drukken tegelijkertijd de economische groei. Analisten vergelijken de huidige situatie daarom met een combinatie van meerdere eerdere crises. Enerzijds doet het denken aan de oliecrisis na de Jom Kipoer oorlog in 1973. Anderzijds zijn er parallellen met de grondstoffenschok na de Russische invasie van Oekraïne in 2022 en de verstoringen in toeleveringsketens tijdens de coronapandemie.

Volgens marktexperts kan de economische schade exponentieel toenemen als de crisis langdurig aanhoudt. Elke extra week van verstoring vergroot het risico op nieuwe schokken in industrie, transport en landbouw.

Strategische oliereserves als mogelijke noodrem

Tegenover dit sombere scenario staat een belangrijk stabiliserend element, namelijk de strategische oliereserves van grote economieën. Volgens berichten bespreken de ministers van financiën van de G7 een mogelijke gezamenlijke vrijgave van olie uit strategische voorraden. Een dergelijke stap zou gecoördineerd worden met het Internationaal Energieagentschap.

De lidstaten van het IEA beschikken gezamenlijk over ongeveer 1,2 miljard vaten aan noodvoorraden. China zou volgens data van Kpler over een vergelijkbare hoeveelheid zichtbare voorraden beschikken. Deze reserves zijn bedoeld om tijdelijke verstoringen in de energievoorziening op te vangen. Historisch gezien werden ze bijvoorbeeld ingezet tijdens de Golfoorlog, de Libische burgeroorlog en de energiecrisis na de Russische invasie van Oekraïne.

Volgens grondstoffenexpert Mike Haigh van Société Générale zijn de wereldwijde voorraden ruwe olie en geraffineerde producten momenteel voldoende om een verstoring van enkele maanden te overbruggen. Hij wijst er echter op dat de huidige olieprijs deels bestaat uit een risicopremie. Wanneer geopolitieke spanningen snel afnemen, kan deze premie net zo snel verdwijnen. In dat geval kan de olieprijs binnen enkele dagen of zelfs uren sterk dalen.

Effect van energieprijzen op inflatie en economische groei

De mogelijke impact op de wereldeconomie werd ook benadrukt door IMF directeur Kristalina Georgieva tijdens een symposium in Tokio. Volgens haar berekeningen kan een aanhoudende stijging van energieprijzen met 10 procent gedurende een jaar de mondiale inflatie met ongeveer 40 basispunten verhogen. Tegelijkertijd zou de economische groei worden afgeremd.

Dit effect ontstaat doordat hogere energieprijzen zowel de productiekosten van bedrijven als de uitgaven van consumenten verhogen. Huishoudens besteden een groter deel van hun inkomen aan energie en brandstof, waardoor minder geld beschikbaar blijft voor andere consumptie. Voor beleidsmakers betekent dit dat economische stabiliteit steeds meer afhankelijk wordt van geopolitieke ontwikkelingen. Overheden moeten volgens het IMF investeren in sterke economische instellingen en waar mogelijk de particuliere consumptie ondersteunen.

Tegelijkertijd benadrukt het fonds dat landen hun financiële buffers moeten behouden. Tijdens eerdere crises hebben grote begrotingstekorten de beleidsruimte van regeringen aanzienlijk beperkt. De komende maanden zullen daarom bepalend zijn voor de richting van de wereldeconomie. Als de spanningen rond de energiebevoorrading aanhouden, kan de oliemarkt uitgroeien tot de centrale schakel in een bredere economische kettingreactie waarin inflatie, geopolitiek en financiële markten elkaar voortdurend versterken.