De mislukte deal in Moskou die Elon Musk op een miljardenidee bracht

In het kort:

• Elon Musk reisde vóór de oprichting van SpaceX naar Moskou om Russische ICBM’s zonder kernkop te kopen.

• De mislukte onderhandelingen brachten hem tot de conclusie dat SpaceX zelf goedkopere raketten moest bouwen.

• Voor beleggers verklaart het verhaal zowel SpaceX’ kostenvoordeel als het grote uitvoerings- en sleutelpersoonrisico.

Elon Musk vertelt dat hij in 2001 en 2002 naar Moskou vloog om Russische intercontinentale raketten te kopen. Het klinkt als een filmscenario, maar de mislukte onderhandelingen zouden uiteindelijk een belangrijke rol spelen bij de oprichting van SpaceX.

De opvallende quote dat Musk “nucleaire raketten” wilde kopen, vereist wel nuance. Het ging om afgedankte ICBM’s die oorspronkelijk waren ontworpen om kernkoppen te dragen. Musk wilde nadrukkelijk geen kernwapens aanschaffen. Zijn plan was om de kernkop te verwijderen, een extra rakettrap toe te voegen en de raket te gebruiken voor een missie richting Mars.

De Russen bleven volgens Musk tijdens de onderhandelingen de prijs verhogen. Daardoor ontstond een simpele maar verstrekkende vraag: waarom een peperdure oude raket kopen als de belangrijkste materialen voor een nieuwe raket veel minder kosten? Uit die frustratie groeide het idee achter SpaceX.

"Ik hoef de kernkop niet, ik wil alleen de raket"

Bron: Het parool

Waarom Elon Musk Russische ICBM’s wilde kopen

Musk wilde aanvankelijk geen volledig ruimtevaartbedrijf bouwen. Zijn vroege plan draaide om een relatief kleine missie die de publieke belangstelling voor Mars opnieuw moest aanwakkeren. Een experimentele kas met planten op Mars, vaak aangeduid als Mars Oasis, moest laten zien dat leven op de rode planeet in theorie mogelijk was.

Daarvoor had Musk een betaalbare draagraket nodig. In de Verenigde Staten waren commerciële lanceringen te duur voor het beschikbare budget. Rusland beschikte na internationale ontwapeningsafspraken over oude raketten die buiten gebruik moesten worden gesteld. Musk zag daarin een kans om bestaande militaire technologie voor een vreedzame ruimtemissie te gebruiken.

Hij reisde daarom met ruimtevaartdeskundigen naar Rusland en sprak daar met vertegenwoordigers van de Russische ruimtevaart- en defensiesector. Musk wilde volgens zijn recente terugblik twee ICBM’s kopen, zonder kernkop. De Russen namen hem aanvankelijk niet altijd serieus en verhoogden uiteindelijk hun vraagprijs.

De deal kwam nooit tot stand. Juist die mislukking bleek achteraf belangrijker dan een succesvolle aankoop waarschijnlijk zou zijn geweest.

Bron: VOA

De mislukte deal legde de basis voor SpaceX

Op de terugvlucht uit Moskou zou Musk een spreadsheet hebben gemaakt waarin hij de materiaalkosten van een raket berekende. Zijn conclusie was dat grondstoffen zoals aluminium, titanium, koper en koolstofvezel slechts een klein deel vormden van de uiteindelijke verkoopprijs van een traditionele raket.

Het probleem zat niet alleen in de materialen. De ruimtevaartsector werkte met lange ontwikkelcycli, gespecialiseerde leveranciers, beperkte productieaantallen en kostbare contractstructuren. Iedere extra leverancier voegde marges, wachttijd en complexiteit toe.

Musk besloot daarom niet langer een bestaande raket te kopen, maar een groot deel van het ontwerp en de productie intern onder te brengen. SpaceX werd in 2002 opgericht met het doel de kosten van ruimtetransport drastisch te verlagen.

Dat was geen direct succes. De eerste drie lanceringen van Falcon 1 mislukten. Pas bij de vierde poging, in september 2008, bereikte de raket een baan om de aarde. SpaceX zat toen financieel in zwaar weer. Enkele maanden later kende NASA het bedrijf een contract van ongeveer 1,6 miljard dollar toe voor twaalf bevoorradingsmissies naar het internationale ruimtestation.

Het oorspronkelijke plan om een goedkope Russische raket te kopen was daarmee veranderd in een onderneming die zelf motoren, raketten, software en uiteindelijk satellieten ging ontwikkelen.

Waarom dit verhaal belangrijk is voor SpaceX-beleggers

Voor beleggers is de reis naar Moskou meer dan een kleurrijke anekdote uit het leven van Elon Musk. Het verhaal verklaart een belangrijk onderdeel van het concurrentievoordeel van SpaceX: verticale integratie.

Traditionele ruimtevaartbedrijven kopen veel onderdelen bij gespecialiseerde leveranciers. SpaceX probeert juist zoveel mogelijk cruciale technologie zelf te ontwerpen en produceren. Dat geeft het bedrijf meer controle over kosten, ontwikkelsnelheid en technische aanpassingen.

Dezelfde filosofie ligt achter herbruikbare raketten. Een lanceerraket die na één vlucht wordt afgeschreven, lijkt economisch op een vliegtuig dat na iedere reis wordt weggegooid. Door de eerste trap van Falcon 9 te laten landen en opnieuw te gebruiken, kan SpaceX de kosten over meerdere lanceringen verdelen.

Die aanpak levert een dubbel schaalvoordeel op. Een hogere lanceerfrequentie zorgt ervoor dat vaste ontwikkel- en infrastructuurkosten over meer missies worden verspreid. Tegelijk kan SpaceX de eigen Starlink-satellieten lanceren, waardoor het bedrijf zowel leverancier als grote interne klant van zijn raketten is.

Voor beleggers is vooral die combinatie belangrijk. SpaceX verkoopt niet uitsluitend lanceringen aan overheden en commerciële klanten, maar gebruikt zijn infrastructuur ook om een wereldwijd communicatienetwerk op te bouwen. Daardoor kan technologische vooruitgang binnen de raketactiviteiten de kostenbasis van Starlink verlagen.

Wat een risico

De belangrijkste takeaway uit dit verhaal is niet dat Musk bereid was een uitzonderlijk risico te nemen. Het echte waarde-mechanisme is dat een mislukte inkooppoging hem dwong de volledige kostencurve van de ruimtevaart opnieuw te onderzoeken.

Veel ondernemingen proberen goedkoper in te kopen bij bestaande leveranciers. SpaceX koos een ingrijpendere route: het bedrijf veranderde de manier waarop raketten worden ontworpen, gebouwd en gebruikt. Dat is moeilijker, kapitaalintensiever en riskanter, maar kan bij voldoende schaal een veel sterker concurrentievoordeel opleveren.

Verticale integratie werkt echter alleen wanneer de onderneming technisch beter en uiteindelijk goedkoper produceert dan externe leveranciers. Zelf alles willen bouwen kan ook leiden tot hogere vaste kosten, productieproblemen en een organisatie die te veel projecten tegelijk uitvoert.

Daar ligt de spanning voor beleggers. Hetzelfde gedrag dat Falcon 9 en Starlink mogelijk maakte, drijft ook kostbare projecten zoals Starship. Musks bereidheid om gevestigde werkwijzen te negeren kan grote doorbraken opleveren, maar verhoogt de kans op vertragingen, budgetoverschrijdingen en strategische afleiding.

De Russische raketdeal ondersteunt daarom zowel de positieve als de negatieve SpaceX-beleggingsthese. Aan de positieve kant staat een organisatie die actief zoekt naar structureel lagere kosten en technische beperkingen niet als vaststaand accepteert. Aan de andere kant blijft SpaceX sterk verbonden met één oprichter die extreem ambitieuze doelen stelt en tegelijkertijd bij meerdere bedrijven betrokken is.

Van bizarre anekdote naar economisch voordeel

Beleggers moeten oppassen dat zij een sterk oprichtersverhaal niet verwarren met een automatisch aantrekkelijke waardering. Een indrukwekkende geschiedenis zegt weinig over het rendement dat nieuwe aandeelhouders tegen een bepaalde beurskoers kunnen behalen.

De relevante vraag is hoeveel van SpaceX’ technologische voorsprong uiteindelijk zichtbaar wordt in duurzame vrije kasstroom per aandeel. Een hoge lanceerfrequentie is positief, maar alleen wanneer de marges voldoende zijn. Een snel groeiend Starlink-netwerk is waardevol, maar vraagt voortdurend investeringen in satellieten, grondstations, spectrum en vervangingslanceringen.

Ook Starship moet uiteindelijk meer zijn dan een technische prestatie. Het programma kan de lanceerkosten verder verlagen en nieuwe markten openen, maar de ontwikkeling vereist enorme investeringen. Beleggers moeten daarom letten op de verhouding tussen operationele groei, kapitaaluitgaven en daadwerkelijke kasstroom.

De reis naar Moskou laat zien dat SpaceX uit kostenfrustratie is geboren. De huidige waardering kan alleen worden gerechtvaardigd wanneer die oorspronkelijke kostendiscipline behouden blijft terwijl het bedrijf veel groter en complexer wordt.

Waar beleggers op moeten letten

De lanceerfrequentie en betrouwbaarheid van de raketten blijven belangrijke signalen. Meer succesvolle vluchten kunnen schaalvoordelen versterken, maar technische ongelukken kunnen lanceringen vertragen en het vertrouwen van klanten beschadigen.

Daarnaast verdient de economische ontwikkeling van Starlink aandacht. Groei van het aantal gebruikers is niet voldoende wanneer acquisitiekosten, netwerkuitbreiding en satellietvervanging de kasstroom blijven opslokken. De omzet en vrije kasstroom per gebruiker zeggen uiteindelijk meer dan alleen het totale aantal aansluitingen.

Ook overheidscontracten blijven relevant. NASA en het Amerikaanse ministerie van Defensie zijn belangrijke klanten, maar politieke afhankelijkheid en regelgeving brengen risico’s mee. Musks publieke uitspraken en zijn centrale rol binnen meerdere ondernemingen vergroten bovendien het sleutelpersoon- en reputatierisico.

Het verhaal over Russische ICBM’s is spectaculair, maar de beleggersconclusie is verrassend nuchter. SpaceX ontstond doordat Musk een te hoge aankoopprijs weigerde te accepteren en besloot de technologie zelf te bouwen. De waarde voor aandeelhouders hangt er nu vanaf of diezelfde onderneming haar enorme ambities kan omzetten in betrouwbare groei, kapitaaldiscipline en vrije kasstroom. Dat is geen garantie, maar wel het centrale signaal waarop beleggers kunnen letten.