Amerikaanse inkoop van eigen schuld gaat een gigantisch impact hebben op de beurs en dit moet je weten erover

De Amerikaanse Treasury verraste de obligatiemarkt met een verdubbeling van haar aankopen van langlopende staatsobligaties. De Treasury deed wat? Ja, precies: het Amerikaanse ministerie van Financiën gaat meer oudere staatsobligaties terugkopen. Het maximumbedrag per terugkoopronde stijgt tijdelijk van 2 miljard naar minstens 4 miljard dollar. De maatregel geldt vanaf 9 september tot en met 4 november volgens Scott Bessent, minister van financiën.

Dat klinkt misschien ver van Nederland. Toch raakt dit vrijwel iedere belegger. De rente op Amerikaanse staatsobligaties vormt namelijk een belangrijk vertrekpunt voor de waardering van aandelen, woningen, bedrijfsleningen en andere beleggingen. Ook in Nederland.

Waarom koopt de Treasury obligaties terug?

De Amerikaanse overheid geeft voortdurend nieuwe staatsobligaties uit. Daarmee financiert zij begrotingstekorten en lost zij aflopende schulden af. Naast die nieuwe obligaties bestaan er oudere leningen die minder vaak worden verhandeld. Kopers en verkopers kunnen daardoor moeilijker een goede prijs vinden.

De markt wordt, zoals obligatiehandelaren dat noemen, minder liquide. Minder liquide betekent simpelweg dat het lastiger wordt om grote bedragen te kopen of verkopen zonder dat de prijs sterk beweegt. De Treasury probeert dat probleem te verkleinen. Zij koopt een deel van de oudere obligaties terug en vervangt die in de praktijk door nieuwere, beter verhandelbare schuld.

Het is dus vooral een soort onderhoudsbeurt voor de obligatiemarkt. De overheid laat de schuld daarmee niet verdwijnen. Zij koopt oude leningen terug, maar geeft op andere momenten weer nieuwe schuld uit. Het totale Amerikaanse schuldenprobleem wordt hierdoor niet opgelost.

Waarom is deze stap nu nodig?

De rente op langlopende Amerikaanse staatsobligaties is de afgelopen maanden hard gestegen. Op 27 februari stond de Amerikaanse tienjaarsrente nog rond 3,97 procent. Op 19 augustus was dat ongeveer 4,65 procent. De dertigjaarsrente bereikte in augustus zelfs het hoogste niveau sinds 2007.

Waarom is dat een probleem? Wanneer de rente stijgt, dalen de prijzen van bestaande obligaties. Een oude staatsobligatie met een relatief lage rente wordt namelijk minder aantrekkelijk als beleggers bij een nieuwe lening een hogere rente kunnen krijgen.

Stel dat een bestaande obligatie jaarlijks 3 procent uitkeert, terwijl een nieuwe obligatie 5 procent biedt. Dan wil niemand voor beide obligaties dezelfde prijs betalen. De prijs van de oude obligatie moet dus omlaag.

Bij snelle rentebewegingen kunnen verliezen oplopen en kan de handel onrustig worden. Banken, pensioenfondsen, verzekeraars en grote beleggingsfondsen proberen dan soms tegelijkertijd hun posities aan te passen.

Door extra obligaties terug te kopen, zorgt de Treasury voor een extra koper in de markt. Dat maakt het voor andere partijen gemakkelijker om hun obligaties te verkopen. De aankondiging had direct effect. Tussen 18 en 19 augustus daalde de tienjaarsrente van 4,71 naar 4,65 procent. De dertigjaarsrente zakte van 5,28 naar 5,19 procent. Dat is een duidelijke beweging, maar nog geen structurele oplossing.

Is dit hetzelfde als geld bijdrukken?

Nee.

De maatregel lijkt op het eerste gezicht misschien op de obligatieaankopen van de Amerikaanse centrale bank. Toch is er een belangrijk verschil. Wanneer de Federal Reserve staatsobligaties koopt, creëert zij nieuw centralebankgeld. Dat kennen we als quantitative easing, vaak afgekort tot QE. De Fed haalt daarmee obligaties uit de markt en voegt geld toe aan het financiële systeem. De Treasury doet iets anders. Zij koopt bepaalde oude staatsobligaties terug en financiert zichzelf tegelijkertijd met de uitgifte van nieuwe schuld.

Er wordt dus vooral schuld omgewisseld. Dat betekent ook dat de Treasury niet officieel probeert om de rente op een bepaald niveau vast te zetten. Het genoemde doel is het verbeteren van de handel in staatsobligaties. Toch kan de maatregel de rente tijdelijk drukken. Een extra koper zorgt immers voor meer vraag, waardoor obligatieprijzen kunnen stijgen en de bijbehorende rente daalt.

Je moet de FED zien als de DNB in Nederland, zij bepaalden de rente beleid en gulden circulatie destijds. Nu doet de ECB dat. En Treasury met onze minister van financiën die over de schatkist gaat.

Hoe groot zijn de aankopen eigenlijk?

De verdubbeling klinkt indrukwekkend, maar moet in verhouding worden gezien. De Treasury was voor het lopende kwartaal al van plan om voor maximaal 38 miljard dollar aan obligaties terug te kopen om de markt beter te laten functioneren. Daarbovenop was maximaal 25 miljard dollar beschikbaar voor het dagelijkse kasbeheer van de overheid. Als het bestaande schema gelijk blijft, kan de tijdelijke verdubbeling ongeveer 14 miljard dollar extra aankoopruimte opleveren. Het maximale bedrag voor de aankopen die de liquiditeit ondersteunen, zou daarmee op minstens 52 miljard dollar uitkomen.

Dat is veel geld. Maar vergeleken met de totale Amerikaanse obligatiemarkt valt het mee. Van augustus tot en met oktober wil de Treasury voor ongeveer 1.040 miljard dollar aan nieuwe staatsleningen, obligaties en vergelijkbare schuldinstrumenten uitgeven. De terugkopen bedragen daarmee slechts een klein deel van de totale uitgifte. De overheid haalt dus met één hand enkele obligaties uit de markt, terwijl zij met de andere hand veel grotere hoeveelheden nieuwe schuld verkoopt.

Is de oorlog met Iran de oorzaak van de hogere rente?

De oorlog heeft de rentestijging versneld, maar is niet de enige oorzaak. De olieprijs liep door het conflict op. Hogere olieprijzen maken vervoer, productie en energie duurder. Bedrijven kunnen die hogere kosten vervolgens doorberekenen aan consumenten. Beleggers houden daardoor rekening met meer inflatie. En als de inflatie hoger blijft, kan de Federal Reserve de beleidsrente minder snel verlagen.

Dat zet vooral de lange rente onder druk. Maar de rente steeg ook al vóór het conflict. De Amerikaanse tienjaarsrente stond eind 2025 rond 4,10 procent en was op 27 februari tijdelijk gedaald tot 3,97 procent. De grafiek begint dus vanaf een relatief laag punt.

Vanaf dat dieptepunt steeg de tienjaarsrente tot augustus met ongeveer 0,78 procentpunt. Gemeten vanaf het einde van 2025 bedraagt de stijging ongeveer 0,55 procentpunt. De gekozen startdatum maakt het beeld dus dramatischer, al blijft de rentestijging aanzienlijk.

Ook is de getoonde G7-rente een eenvoudig gemiddelde van zeven landen. Italië telt daarin even zwaar mee als de Verenigde Staten of Japan. Terwijl deze landen verschillende valuta, centrale banken, schulden en economische vooruitzichten hebben.

Het gemiddelde laat zien dat de rente internationaal is gestegen. Het is alleen geen belegbaar product en ook geen perfecte maatstaf voor “de wereldrente”.

Waar komt de rentestijging dan vooral vandaan?

Een rente bestaat grofweg uit twee delen. Het eerste deel is compensatie voor inflatie. Als beleggers verwachten dat geld in de toekomst minder waard wordt, willen zij een hogere rente ontvangen. Het tweede deel is de reële rente. Dat is de rente nadat rekening is gehouden met de verwachte inflatie. Tussen 27 februari en 19 augustus steeg de nominale Amerikaanse tienjaarsrente van 3,97 naar 4,65 procent.

Dat is een stijging van 0,68 procentpunt. De reële tienjaarsrente steeg in dezelfde periode van 1,72 naar 2,35 procent. Dat is een stijging van 0,63 procentpunt. De inflatieverwachting liep dus maar beperkt op: van ongeveer 2,25 naar 2,30 procent.

Het grootste deel van de rentestijging kwam niet doordat beleggers plotseling veel hogere inflatie verwachten. Zij eisen vooral een hogere vergoeding om hun geld voor tien jaar uit te lenen. Ze willen die vergoeding, omdat het aanbod van Amerikaanse staatsschuld groot blijft. Omdat de begrotingstekorten hoog zijn. Omdat de economie ondanks de hoge rente behoorlijk sterk blijft. En omdat er onzekerheid bestaat over het toekomstige rentebeleid van de Federal Reserve.

Hoe meer schuld de Amerikaanse overheid uitgeeft, hoe meer kopers zij moet vinden. Als de vraag niet even snel groeit als het aanbod, moet de overheid een aantrekkelijkere rente bieden.

Waarom verlaagt de Federal Reserve de rente niet gewoon?

Omdat de inflatie nog steeds te hoog is. In juni bedroeg de Amerikaanse PCE-inflatie ongeveer 3,7 procent. Zonder de sterk schommelende prijzen van voedsel en energie kwam de kerninflatie uit op circa 3,3 procent.

De doelstelling van de Federal Reserve ligt op 2 procent. Tijdens de rentevergadering van juli hield de Fed haar beleidsrente daarom tussen 3,50 en 3,75 procent. Drie bestuurders wilden de rente zelfs met 0,25 procentpunt verhogen. De centrale bank zit hierdoor in een lastige positie.

Een renteverlaging zou huishoudens, bedrijven en financiële markten helpen. Maar een te snelle verlaging kan de inflatie opnieuw aanwakkeren. Zeker wanneer olieprijzen hoog blijven en de Amerikaanse economie sterk blijft groeien. De Fed kan dus niet alleen kijken naar de onrust op de obligatiemarkt. Zij moet ook voorkomen dat de inflatie opnieuw uit de hand loopt.

Welke rol speelt kunstmatige intelligentie?

De enorme investeringen in AI maken het plaatje nog ingewikkelder. Bedrijven zoals Google, Microsoft, Amazon en Meta bouwen op grote schaal nieuwe datacenters. Daarvoor zijn chips, energie, koeling, netwerkapparatuur en geheugensystemen nodig. Dat is positief voor ondernemingen zoals Nvidia, AMD, Marvell, Broadcom, Micron en ASML. Zij profiteren direct of indirect van de bouw van de AI-infrastructuur.

Maar al die investeringen zorgen ook voor extra economische vraag. Bedrijven hebben meer personeel, elektriciteit, bouwmaterialen en apparatuur nodig. Dat kan prijzen en lonen opdrijven. Bovendien wordt een groeiend deel van de AI-investeringen met schuld gefinancierd. AI kan daardoor tegelijkertijd goed zijn voor de bedrijfswinsten én bijdragen aan een omgeving waarin de rente langer hoog blijft.

Dat is belangrijk voor beleggers. Dezelfde ontwikkeling die de omzet van technologiebedrijven laat groeien, kan namelijk ook de waardering van hun aandelen onder druk zetten.

Waarom zijn hogere rentes slecht voor aandelen?

Een belegger vergelijkt het mogelijke rendement op aandelen met het rendement op relatief veilige staatsobligaties. Bij een tienjaarsrente van ongeveer 4,7 procent kan een belegger bijna 5 procent per jaar verdienen met Amerikaanse staatsschuld, zonder afhankelijk te zijn van winstgroei bij een bedrijf. Een aandeel met een koers-winstverhouding van 30 heeft een winstrendement van ongeveer 3,3 procent. Dat is de winst per aandeel gedeeld door de beurskoers.

Waarom zou een belegger genoegen nemen met 3,3 procent als een staatsobligatie ongeveer 4,7 procent biedt?

Omdat het bedrijf zijn winst in de toekomst kan laten groeien. Maar hoe hoger de rente, hoe sterker die winstgroei moet zijn om de hoge waardering te rechtvaardigen. Als de koers-winstverhouding van een aandeel in drie jaar met 25 procent daalt, moet de winst per aandeel jaarlijks met ongeveer 10 procent groeien om de koers alleen maar gelijk te houden.

Bij een daling van de waardering met 30 procent is een jaarlijkse winstgroei van ongeveer 12,6 procent nodig.

Dat is haalbaar voor de sterkste AI-bedrijven. Maar zeker niet voor ieder bedrijf dat zichzelf aan het AI-thema koppelt. En meestal zit de groei al berekend in de prijs. Dus elke verrassing omhoog in de rente, is een "verrasing" omlaag in de koersen.

Zou vrede de rente weer snel laten dalen?

Een serieuze vredesakkoord kan helpen maar niet de slappe hap akkoorden die we tot nu toe hebben gezien. Als de olieprijs daalt, neemt de inflatiedruk af. De Federal Reserve krijgt dan meer ruimte om de beleidsrente te verlagen. Dat kan gunstig zijn voor obligaties, woningen en aandelen. De Amerikaanse energieautoriteit EIA verwacht dat een vat Brentolie in het vierde kwartaal van 2026 gemiddeld ongeveer 78 dollar kost. Voor 2027 wordt een gemiddelde prijs rond 69 dollar voorzien. Die prognose wijst erop dat een deel van de oorlogspremie uit de olieprijs kan verdwijnen.

Maar zelfs als de olieprijs daalt, blijven andere problemen bestaan. De Verenigde Staten houden grote begrotingstekorten. De overheid moet veel nieuwe schuld uitgeven. De AI-investeringen blijven de vraag naar kapitaal, energie en arbeid verhogen. En de inflatie ligt nog altijd boven de doelstelling van de Federal Reserve.

Vrede kan dus een deel van de rentestijging terugdraaien. Het is alleen geen oplossing voor de Amerikaanse staatsschuld of de structureel hoge vraag naar geld. Bovendien is een lagere rente niet automatisch goed nieuws.

Als de rente daalt doordat de inflatie afneemt terwijl de economie blijft groeien, is dat gunstig voor aandelen. Dat noemen beleggers een zachte landing. Daalt de rente doordat de economie in een recessie terechtkomt, dan kunnen bedrijfswinsten en investeringen juist sterk terugvallen. Beleggers moeten daarom niet alleen kijken óf de rente daalt, maar vooral waarom.