Meta in de problemen: Bedrijf gaat mogelijk opgesplitst worden

In het kort:

• Meta wordt aangeklaagd door de Amerikaanse FTC, die wil dat Instagram en WhatsApp worden afgestoten wegens vermeend misbruik van marktmacht.

• De rechtszaak draait om de vraag of Meta concurrentie uitschakelde via overnames, in plaats van via eerlijke concurrentie.

• Een eventuele opsplitsing kan verstrekkende gevolgen hebben voor beleggers én de hele techsector, en vormt een testcase voor strengere antitrustregels wereldwijd.

  
  

Er staat iets op het spel dat zelden zo zichtbaar is geweest: de macht van een techreus – en hoe ver die mag reiken. In Washington is deze week een rechtszaak begonnen die het fundament van Meta Platforms (voorheen Facebook) serieus aan het wankelen kan brengen. De inzet? Niet minder dan de mogelijke opsplitsing van Instagram en WhatsApp, de twee kroonjuwelen die het bedrijf in de jaren 2010 opkocht.

Mark Zuckerberg, oprichter en CEO van Meta, zat op de eerste dag al in de rechtszaal. Geen standaard juridische bijzaak dus, maar een frontale botsing tussen big tech en de Amerikaanse toezichthouder FTC. De centrale vraag: heeft Meta de concurrentie op oneerlijke wijze uitgeschakeld door ze simpelweg op te kopen?

Wat speelt hier precies?

Het draait om twee overnames die op het eerste gezicht briljant leken. In 2012 kocht Facebook de opkomende foto-app Instagram voor $1 miljard. In 2014 volgde berichtendienst WhatsApp, voor een toen recordbedrag van $19 miljard. Beide platforms zijn sindsdien explosief gegroeid – mede dankzij Meta’s middelen en infrastructuur.

Toch zet de Amerikaanse mededingingswaakhond FTC nu alles op alles om deze overnames als onrechtmatig te laten verklaren. Hun stelling is glashelder: Meta heeft de bedrijven niet gekocht om ze op te bouwen, maar om ze te neutraliseren voordat ze een bedreiging werden voor Facebook. Volgens de FTC ging het niet om innovatie of synergie, maar om machtsbehoud – een tactiek die schadelijk is voor concurrentie, gebruikers én de markt.

De zaak komt op een cruciaal moment, nu wereldwijd steeds meer druk komt op big tech om zich aan strengere spelregels te houden.

Was Instagram echt zo’n bedreiging?

Ja. En dat gaf Zuckerberg zelf impliciet toe.

In interne e-mails, nu als bewijsstuk gebruikt, schreef hij vóór de overname al over het gevaar dat Instagram vormde. Het platform groeide razendsnel onder jongeren en wist als geen ander hoe je mobiele gebruikers aan je bindt – iets waar Facebook op dat moment nog worstelde. Eén van de bekendste interne quotes: "Instagram kan onze positie op mobiel ernstig verzwakken als we het niet onder controle krijgen."

Meta verdedigt zich door te stellen dat Instagram destijds een kleine app was zonder verdienmodel, personeel of serieuze infrastructuur. Volgens hun advocaten heeft Meta de app dus niet de kop ingedrukt, maar juist een podium gegeven om te bloeien. De integratie met Facebook’s technologie en advertentieplatform zou hebben gezorgd voor de groei die Instagram nu kent.

Toch wringt daar iets: zonder die overname had Instagram mogelijk kunnen uitgroeien tot een volwaardige concurrent van Facebook. En het is precies dat alternatieve scenario waar de FTC op hamert.

Een monopolist met meerdere gezichten

Volgens de FTC heeft Meta nu een zodanig dominante positie op de socialemediamarkt, dat er nauwelijks meer ruimte is voor echte concurrentie. Facebook, Instagram en WhatsApp vormen samen een gecombineerd netwerk met miljarden gebruikers wereldwijd, en zijn bovendien nauw geïntegreerd qua data, advertenties en infrastructuur.

Meta zelf noemt de aantijging overdreven. Het wijst op de opkomst van platforms als TikTok, YouTube (onder Google) en X (voorheen Twitter), die ook flinke gebruikersaantallen en advertentie-inkomsten genereren. Toch blijft het feit overeind dat Meta met zijn platformdriehoek nog altijd de meeste schermtijd, datastromen en advertentie-euro’s weet te verzamelen.

De crux in deze zaak: zelfs als Meta een dominante positie heeft, moet de FTC bewijzen dat die positie onrechtmatig is gebruikt. Dus niet alleen hebben, maar ook misbruiken – en dat is juridisch een stevige drempel.

Wat staat er op het spel?

Het grote doel van de FTC is ongekend: een gedwongen verkoop van zowel Instagram als WhatsApp. Het zou de techindustrie opschudden als nooit tevoren. Een dergelijke splitsing zou niet alleen enorme financiële gevolgen hebben voor Meta (de gecombineerde waarde van Instagram en WhatsApp wordt geschat op honderden miljarden), maar ook de structuur van het bedrijf fundamenteel veranderen.

Meta is geen conglomeraat van losstaande apps; het is een naadloos ecosysteem waarin data, algoritmes en gebruikersprofielen moeiteloos over en weer stromen. Een opsplitsing zou dat verstoren – technisch, juridisch en strategisch. En juist daarom vecht Zuckerberg met alles wat hij heeft.

Voor beleggers betekent dit onzekerheid. Niet omdat een splitsing per se waarde vernietigt – in sommige gevallen worden bedrijven na splitsing juist meer waard – maar omdat het een precedent zou scheppen. Eén waarbij toekomstige overnames ineens onder een vergrootglas komen te liggen, zelfs met terugwerkende kracht.

Mark Zuckerberg was op dag één aanwezig in de rechtbank – een zeldzaamheid voor een CEO van zijn kaliber. Hij kreeg vragen over oude e-mails, interne gesprekken, en de strategische afwegingen rond de overnames. De meest pijnlijke documenten? Zijn eigen woorden.

In 2008 schreef hij: “It is better to buy than to compete.” En in 2012, vlak voor de Instagram-deal, gebruikte hij het woord “neutraliseren” in een interne memo. Het maakt het moeilijk om een ander narratief te verkopen dan: “We zagen ze als bedreiging en hebben ze uitgeschakeld.”

Zuckerberg’s verdediging: dit waren gangbare strategieën in Silicon Valley – en bovendien legitiem, omdat beide overnames destijds gewoon zijn goedgekeurd door toezichthouders. “We kochten deze bedrijven niet om ze te stoppen, maar om ze te verbeteren”, aldus zijn advocaten. De rechter zal moeten bepalen wat zwaarder weegt: het resultaat of de intentie.

Wat betekent dit voor beleggers en Big Tech?

De impact van deze rechtszaak reikt verder dan Meta alleen. Als de FTC hier succes boekt, dan ligt de weg open voor een herijking van mededingingsrecht in het techlandschap. Amazon, Google, Apple, Microsoft – allemaal hebben ze de afgelopen tien jaar tientallen kleine en grote concurrenten opgeslokt.

De zaak tegen Meta wordt dan ook gezien als de testcase voor een nieuwe fase in antitrustwetgeving. Waar toezichthouders vroeger vooral keken naar prijs en consumentenimpact, ligt de focus nu op data, netwerkeffecten en toekomstige concurrentie.

Voor beleggers betekent dit een fundamentele verschuiving: big tech is niet langer onaantastbaar. En elke nieuwe overname – hoe klein ook – kan gevolgen hebben voor waarderingen en marktdynamiek. De rechtszaak tegen Meta draait niet alleen om twee overnames. Het gaat om de vraag: mag een techbedrijf zó machtig worden dat het zijn eigen concurrentie kan opkopen en uitschakelen? En als dat gebeurt, hoe en wanneer moet de overheid ingrijpen?