De volgende bankrun begint misschien met een AI-prompt

In het kort:

• AI-agenten kunnen spaargeld automatisch verplaatsen naar rekeningen met een hogere rente.

• Op $10.000 loopt het verschil tussen 0,1% en 5,0% op tot $490 per jaar.

• Voor bankaandelen dreigen hogere financieringskosten, margedruk en minder kredietverlening.

Een bankrun begint normaal met angst. Spaarders twijfelen aan een bank, halen hun geld weg en dwingen andere klanten hetzelfde te doen. De volgende bankrun zou heel anders kunnen verlopen. Geen paniek, geen rij voor een bankfiliaal en mogelijk zelfs geen bewuste beslissing van de rekeninghouder.

Torsten Slok, hoofdeconoom van vermogensbeheerder Apollo, waarschuwt dat persoonlijke AI-agenten zoals Meta’s Muse op grote schaal geld kunnen verplaatsen van vrijwel renteloze betaalrekeningen naar fintechs en banken met hogere spaarrentes. Niet omdat een bank onveilig lijkt, maar omdat software continu naar het hoogste rendement zoekt.

Dat klinkt gunstig voor spaarders. Voor banken en beleggers in bankaandelen kan dezelfde ontwikkeling echter een fundamenteel probleem worden. Veel banken verdienen juist aan klanten die hun geld jarenlang tegen een lage rente laten staan.

Apollo-hoofdeconoom Torsten Slok waarschuwt voor een ‘agentic bank run’.

Het renteverschil is te groot om te negeren

Slok vergelijkt de Amerikaanse gemiddelde rente van ongeveer 0,1% op betaalrekeningen met rentes van 3,3% tot 5,0% bij verschillende fintechs en digitale banken. Op een saldo van $10.000 levert 0,1% slechts $10 rente per jaar op. Bij 3,3% wordt dat $330 en bij 5,0% zelfs $500, telkens vóór belastingen en eventuele voorwaarden.

Het extra rendement bedraagt daardoor $320 tot $490 per jaar. Bij een huishouden met $50.000 aan direct beschikbaar geld loopt het verschil theoretisch op tot $1.600 à $2.450 per jaar.

Toch laten veel spaarders dat geld op hun bestaande rekening staan. Een nieuwe rekening openen, voorwaarden vergelijken, controleren welke depositogarantie geldt en steeds opnieuw geld verplaatsen kost tijd. Banken profiteren van die traagheid.

Een AI-agent kan precies die frictie wegnemen. De software kan rentepercentages vergelijken, voorwaarden lezen, saldi bewaken en een overstap voorbereiden zodra elders een hoger rendement beschikbaar komt. De rekeninghouder hoeft mogelijk alleen nog toestemming te geven.

De huidige financiële functies van Meta’s Muse gaan nog niet zover. Meta beschrijft vooral het analyseren van bankgegevens, opstellen van budgetten en vinden van besparingen. Bij gevoelige acties blijft toestemming van de gebruiker nodig. De waarschuwing van Slok gaat dus over de logische volgende stap, niet over een bankrun die nu al plaatsvindt.

Waarom goedkope deposito’s zo waardevol zijn

Deposito’s zijn voor banken een belangrijke financieringsbron. Een bank kan geld dat klanten op betaal- en spaarrekeningen aanhouden gebruiken om hypotheken, bedrijfsleningen en andere kredieten te financieren. De bank verdient aan het verschil tussen de rente op die leningen en de vergoeding aan spaarders.

Een klant die genoegen neemt met 0,1% terwijl de marktrente veel hoger ligt, is daardoor bijzonder winstgevend. In bankentaal gaat het om een deposito met een lage rentegevoeligheid. Zolang klanten niet overstappen, stijgen de inkomsten van de bank sneller dan de rentelasten.

AI kan die asymmetrie verkleinen. Als banken hun spaargeld willen behouden, moeten zij de rente verhogen. Vertrekt het geld toch, dan moeten ze de financiering vervangen met duurdere deposito’s, obligaties of andere marktfinanciering. Ze kunnen ook minder leningen verstrekken.

Een eenvoudig scenario maakt de mogelijke impact zichtbaar. Stel dat een bank $100 miljard aan deposito’s heeft en 20% daarvan moet herprijzen van 0,1% naar 4,0%. De jaarlijkse rentelasten stijgen dan met ongeveer $780 miljoen, nog vóór eventuele maatregelen om die kosten te compenseren. Dat bedrag gaat rechtstreeks ten koste van de rentemarge wanneer de bank de hogere kosten niet kan doorberekenen aan kredietnemers.

Voor beleggers is dit belangrijker dan het spectaculaire woord bankrun. De eerste zichtbare schade hoeft geen faillissement te zijn. Een langdurige daling van de nettorentemarge kan al voldoende zijn om winstverwachtingen, dividenden en waarderingen van bankaandelen onder druk te zetten.

Niet ieder vertrokken deposito verdwijnt uit het banksysteem

Er zit wel een belangrijke nuance in de waarschuwing. Wanneer een AI-agent geld van Bank A naar een hoger renderende rekening bij Bank B verplaatst, verdwijnt het deposito niet uit het banksysteem. Het verschuift alleen naar een andere bank.

De pijn is dan vooral ongelijk verdeeld. Banken met lage spaarrentes verliezen geld, terwijl digitale banken en fintechpartners deposito’s aantrekken. Vooral instellingen die sterk leunen op goedkope, weinig actieve rekeninghouders krijgen een probleem.

De systeemimpact wordt groter wanneer het geld terechtkomt in geldmarktfondsen, kortlopende staatsobligaties of andere producten buiten de traditionele depositofinanciering. Dan kunnen deposito’s op sectorniveau daadwerkelijk afnemen. Bovendien zijn niet alle fintechproducten gewone bankrekeningen. De juridische rekeninghouder, partnerbank, productstructuur en depositogarantie kunnen per aanbieder verschillen.

Daarmee verandert ook de concurrentiestrijd. Een hoge spaarrente is niet automatisch een teken dat een aanbieder een aantrekkelijker verdienmodel heeft. Digitale banken trekken sneller geld aan, maar betalen daar ook meer voor. Onderzoek van de Europese Centrale Bank laat zien dat digitale banken hun depositorentes sneller aanpassen dan traditionele concurrenten. Tijdens een periode van stijgende rente kan dat deposito’s opleveren, maar tegelijk de rentemarge en kredietgroei drukken.

Het echte risico is dat alle AI-agenten hetzelfde doen

Een enkele slimme spaarder vormt geen bedreiging voor een bank. Miljoenen AI-agenten die op hetzelfde moment dezelfde conclusie trekken, kunnen dat wel.

Veel agents zullen vergelijkbare rentetabellen, kredietbeoordelingen en nieuwsberichten gebruiken. Ze kunnen daardoor zonder onderlinge afspraak toch hetzelfde gedrag vertonen. Wanneer één aanbieder zijn rente verhoogt of een bank negatief in het nieuws komt, kunnen grote geldstromen vrijwel gelijktijdig op gang komen.

Dat maakt een agentic bankrun anders dan normale prijsconcurrentie. Software hoeft niet te slapen, twijfelt niet en stelt een overstap niet uit tot het weekend. De Bank for International Settlements waarschuwde eerder al dat vergelijkbare AI-modellen marktgedrag kunnen synchroniseren en financiële schokken kunnen versnellen.

Silicon Valley Bank liet in 2023 zien hoeveel verschil snelheid maakt. Klanten trokken op één dag $42 miljard weg, bijna een kwart van de deposito’s. Voor de volgende dag stond nog eens circa $100 miljard aan opnameverzoeken klaar. Digitale bankdiensten en sociale media verkortten een proces dat vroeger weken kon duren tot enkele uren. AI-agenten kunnen daar een extra automatiseringslaag bovenop leggen.

Een depositogarantie neemt dit risico maar gedeeltelijk weg. In de Verenigde Staten zijn bankdeposito’s doorgaans tot $250.000 per rekeninghouder, per bank en per eigendomscategorie verzekerd. In Nederland geldt normaal een bescherming tot €100.000 per persoon per bank. Die garanties beperken het risico op verlies, maar nemen de prikkel om een hogere rente te zoeken niet weg.

Wat betekent dit voor ING, ABN AMRO en andere bankaandelen?

De concrete rentepercentages uit de analyse van Slok zijn Amerikaans en kunnen niet rechtstreeks op Nederland worden geplakt. Het onderliggende mechanisme is wel relevant voor Europese banken.

Nederlandse grootbanken beschikken over veel particuliere betaal- en spaartegoeden. Dat is doorgaans een stabiele en relatief goedkope financieringsbron. Wanneer klanten met hulp van AI gemakkelijker buitenlandse spaarrentes, geldmarktfondsen en digitale banken vergelijken, wordt die financiering minder vanzelfsprekend.

ING, ABN AMRO en andere Europese banken hoeven daardoor niet plotseling deposito’s te verliezen. Ze kunnen klanten vasthouden met een betere rente, bundeling van diensten, loyaliteitsvoordelen en gebruiksgemak. Maar ook dan betaalt de aandeelhouder mogelijk een prijs, omdat een hogere spaarrente de rentemarge verkleint.

De kwetsbaarheid hangt vooral af van de samenstelling van de depositobasis. Een primaire betaalrekening met salaris, automatische incasso’s en dagelijkse betalingen is moeilijker te verplaatsen dan los spaargeld. Grote onverzekerde saldi en klanten die uitsluitend voor rente komen, zijn beweeglijker. Banken met sterke liquiditeitsbuffers, diverse financieringsbronnen en een hechte klantrelatie kunnen een AI-gedreven prijsoorlog beter opvangen.

Fintechs lijken de duidelijke winnaars, maar ook daar is voorzichtigheid nodig. Een aanbieder die alleen door de hoogste rente klanten aantrekt, bouwt niet automatisch een winstgevende relatie op. Zodra een concurrent iets meer betaalt, kan dezelfde AI-agent het geld weer wegboeken.

Deze cijfers moeten beleggers volgen

De belangrijkste indicator wordt de rente die banken daadwerkelijk over hun deposito’s betalen. Loopt die sneller op dan de rente-inkomsten uit leningen, dan daalt de nettorentemarge.

Ook de ontwikkeling van renteloze betaaltegoeden verdient aandacht. Juist deze saldi zijn zeer winstgevend voor banken en vormen het aantrekkelijkste doelwit voor optimaliserende AI-software. Daarnaast laten de groei van termijndeposito’s, het gebruik van marktfinanciering, de liquiditeitsbuffer en de kredietgroei zien hoe een bank op uitstroom reageert.

Een bank die deposito’s behoudt door fors meer rente te betalen, kan aan de buitenkant stabiel lijken terwijl de winstkwaliteit verslechtert. Een andere bank kan de marge beschermen, maar daardoor klanten en kredietvolume verliezen. Beide ontwikkelingen kunnen de winst per aandeel raken.

Het beslissende vervolgsignaal is daarom niet hoeveel mensen Muse downloaden. Het is de vraag of banken in hun kwartaalcijfers een snellere herprijzing van particuliere deposito’s melden en of renteloze saldi structureel beginnen te dalen.

AI maakt spaarders sterker en banken minder comfortabel

De term agentic bankrun klinkt voorlopig zwaarder dan de huidige werkelijkheid. Meta’s Muse verplaatst niet zelfstandig massaal huishoudgeld en de meeste consumenten zullen hun volledige betaalrekening niet voor enkele tienden procent rente omgooien.

Toch raakt Slok een zwakke plek in het bankmodel. Een deel van de winstgevendheid van banken berust niet alleen op kredietkennis of efficiënte dienstverlening, maar ook op klanten die te weinig rente ontvangen omdat vergelijken en overstappen moeite kost.

AI kan van die passiviteit een programmeerbare beslissing maken. Voor consumenten betekent dat potentieel honderden euro’s of dollars extra rente. Voor banken betekent het hogere financieringskosten, minder voorspelbare deposito’s en mogelijk lagere rentemarges.

De kans is dat AI de concurrentie om spaargeld scherper en eerlijker maakt. Het grootste risico ontstaat wanneer veel agents dezelfde data, dezelfde modellen en dezelfde opdracht gebruiken. Dan kan een rustige zoektocht naar rendement omslaan in een geconcentreerde uitstroom die sneller verloopt dan banken en toezichthouders kunnen reageren.

Voor beleggers is de depositobasis daarmee niet langer een saai onderdeel van de balans. Als AI-agenten werkelijk financieel actief worden, kan juist daar de volgende grote strijd om bankwinsten beginnen.