Niet OpenAI of Anthropic: Facebook-miljardair denkt dat dit de grote AI-winnaars worden
In het kort:
Chamath Palihapitiya verwacht dat de drie beste AI-modellen binnen twaalf maanden open modellen zijn.
Hij noemt vijf mogelijke cloudwinnaars, maar alleen Nebius en IREN zijn rechtstreeks beursgenoteerd.
Nebius heeft de sterkste omzetbewijzen; IREN biedt meer operationele hefboom, maar ook meer uitvoeringsrisico.
Durfinvesteerder Chamath Palihapitiya doet een opvallende voorspelling voor de AI-markt. Binnen twaalf maanden zouden de drie beste AI-modellen open modellen zijn. De grootste economische winnaars worden volgens hem niet noodzakelijk de makers van die modellen, maar de cloudbedrijven die alle berekeningen uitvoeren: Nebius, IREN, Baseten, Together AI en Fireworks AI.
Voor beleggers is vooral het tweede deel interessant. Als AI-modellen steeds makkelijker beschikbaar en onderling verwisselbaar worden, verschuift een deel van de waarde mogelijk van de modelmaker naar de infrastructuur waarop miljarden prompts, afbeeldingen en AI-agenten worden verwerkt.
Toch is Palihapitiya’s lijst geen kant-en-klare aandelenportefeuille. Baseten, Together AI en Fireworks AI zijn private ondernemingen. Alleen Nebius en IREN zijn via de Nasdaq rechtstreeks toegankelijk voor particuliere beleggers.
Chamath Palihapitiya, oprichter van Social Capital:
Waarom Chamath juist nu met deze voorspelling komt
Palihapitiya reageerde op cijfers van Guillermo Rauch, de CEO van softwareplatform Vercel. Op Vercels AI Gateway waren open modellen op een uitzonderlijk sterke dag goed voor 78,4% van het tokenvolume, tegenover 21,6% voor gesloten modellen.
Dat is een serieus signaal. Tokens zijn de kleine tekst- en datadeeltjes die AI-modellen verwerken. Meer tokenverkeer betekent dat ontwikkelaars open modellen daadwerkelijk gebruiken, niet alleen downloaden om ermee te experimenteren.
Moonshot AI en DeepSeek stonden die dag op de derde en vierde plaats binnen Vercels gateway. Samen met Z.ai lagen hun uitgaven zelfs boven die van OpenAI, dat op de tweede plaats stond.
De bredere marktdata ondersteunen een deel van het verhaal. Uit Mozilla’s recente onderzoek blijkt dat het beste open model nog maar enkele punten achterloopt op de leidende gesloten modellen, terwijl de kosten aanzienlijk lager kunnen liggen. Open modellen worden bovendien door een groot deel van de ontwikkelaars gebruikt.
Dat maakt Palihapitiya’s tijdpad minder extreem dan het op het eerste gezicht lijkt. Een bedrijf hoeft niet per se het allerbeste algemene model te gebruiken. Een model dat bijna even goed presteert, maar veel goedkoper kan worden aangepast en uitgevoerd, kan voor klantenservice, programmeren, documentanalyse of interne AI-agenten economisch aantrekkelijker zijn.
Open-weightmodellen waren op 18 september goed voor 78,4% van het tokenvolume via Vercel AI Gateway, tegenover 21,6% voor gesloten modellen:
Open source is eigenlijk niet altijd open source
De term open source vraagt wel om nuance. Bij veel populaire modellen zijn de getrainde modelgewichten beschikbaar, maar niet de volledige trainingsdata en productiemethode. Strikt genomen gaat het daarom vaak om open-weightmodellen.
Dat onderscheid lijkt technisch, maar heeft financiële gevolgen. Open modelgewichten geven bedrijven de mogelijkheid om een model zelf te hosten, aan te passen en tussen infrastructuurleveranciers te verplaatsen. Ze hoeven niet voor iedere verwerking afhankelijk te blijven van één gesloten API van OpenAI, Anthropic of Google.
Juist daardoor ontstaat vraag naar gespecialiseerde inferenceplatforms. Inference is het dagelijkse gebruik van een reeds getraind model. Training trekt veel aandacht door de enorme GPU-clusters, maar inference kan op termijn veel meer terugkerende rekenuren opleveren. Iedere vraag aan een chatbot, programmeerassistent of autonome agent veroorzaakt nieuwe berekeningen.
De vijf bedrijven die Palihapitiya noemt, proberen allemaal een deel van die stroom te verwerken. Baseten richt zich sterk op inference en het aanpassen van gespecialiseerde modellen. Fireworks AI combineert modelaanpassing met grootschalige verwerking. Together AI biedt training, inference en rekeninfrastructuur voor open modellen. Nebius en IREN bouwen daarnaast zelf grote datacentercapaciteit.
Voor beursbeleggers blijven vooral die laatste twee over.
Nebius heeft de sterkste omzetbewijzen
Nebius is aan de Nasdaq genoteerd, maar het hoofdkantoor staat in Amsterdam. De omschrijving van Palihapitiya als een van de “Amerikaanse clouds” is geografisch dus wat ruim. Het bedrijf is vooral een internationaal AI-cloudplatform met een Amerikaanse beursnotering en een snelgroeiende capaciteit in de Verenigde Staten en Europa.
In het tweede kwartaal van 2026 boekte Nebius $582,3 miljoen groepsomzet, 454% meer dan een jaar eerder. Daarvan kwam $574,9 miljoen uit de AI-cloudactiviteiten. De cloudtak vertegenwoordigde daarmee ongeveer 98% van de totale omzet.
De jaarlijkse omzetrun-rate, oftewel ARR, bereikte eind juni $3,0 miljard. Nebius berekent dat cijfer door de cloudomzet van de laatste maand van het kwartaal met twaalf te vermenigvuldigen. Het is dus geen reeds gerealiseerde jaaromzet, maar wel een indicatie van het tempo waarmee de activiteiten het kwartaal verlieten.
Ook de winstgevendheid begint zichtbaar te worden. De AI-cloudtak behaalde volgens de onderneming een aangepaste EBITDA-marge van 50%. Het productiegebruik van Token Factory, het platform waarmee klanten open modellen kunnen draaien, steeg gedurende het kwartaal met meer dan een factor drie.
Hier zit de directe aansluiting op Palihapitiya’s voorspelling. Nebius verhuurt niet alleen losse GPU’s, maar probeert ook de softwarelaag boven die hardware te bezitten. Als open modellen regelmatig worden vervangen door een goedkoper of beter alternatief, moet Nebius klanten in staat stellen die modellen snel te testen, optimaliseren en uit te rollen.
Het bedrijf mikt eind 2026 op $7 miljard tot $9 miljard ARR. Dat is ambitieus, maar Nebius vertrekt inmiddels vanaf een aantoonbare omzetbasis.
IREN biedt meer hefboom, maar moet nog veel leveren
IREN is eveneens aan de Nasdaq genoteerd, maar is een Australische onderneming met het hoofdkantoor in Sydney. Het bedrijf begon als bitcoinminer en gebruikt zijn stroomaansluitingen en datacenters nu steeds nadrukkelijker voor AI-cloudcapaciteit.
De omschakeling gaat snel. De AI-cloudomzet steeg in het junikwartaal van $33,6 miljoen naar $70,5 miljoen. Over het volledige boekjaar kwam deze omzet uit op $128,8 miljoen, bijna acht keer zoveel als een jaar eerder.
Het grote getal in de IREN-these is echter de gecontracteerde ARR. Eind augustus meldde de onderneming $4 miljard gecontracteerde ARR voor capaciteit die in 2026 moet worden geleverd. Daarvan was op 26 augustus ongeveer $1 miljard operationeel.
Dat verschil is cruciaal. Gecontracteerde ARR is niet hetzelfde als omzet die al in de resultatenrekening staat. Datacenters moeten worden afgebouwd, GPU’s geïnstalleerd, systemen getest en capaciteit door klanten geaccepteerd voordat de bijbehorende omzet volledig kan worden verantwoord.
IREN heeft een groot deel van de benodigde GPU-investeringen met leningen en vooruitbetalingen van klanten gefinancierd. Voor een omvangrijke financiering van capaciteit voor klanten met een lagere kredietkwaliteit betaalt het bedrijf een vaste rente van 9%. Dat vergroot de potentiële opbrengst voor aandeelhouders wanneer de capaciteit snel volloopt, maar maakt vertragingen of lagere GPU-prijzen ook pijnlijker.
De historische bitcoinactiviteiten veroorzaken bovendien ruis. IREN rapporteerde over boekjaar 2026 een nettoverlies van $702,6 miljoen, grotendeels beïnvloed door $638,8 miljoen aan niet-kaskosten voor afgeschreven miningapparatuur. Economisch is dat geen nieuwe kasuitstroom, maar het onderstreept wel hoe snel hardware in deze sector waarde kan verliezen.
Nebius versus IREN: de omzetkloof is groter dan de verwachtingen doen vermoeden
De vergelijking van de twee junikwartalen maakt het verschil zichtbaar. Nebius draaide $574,9 miljoen AI-cloudomzet, tegenover $70,5 miljoen voor IREN. De gerealiseerde cloudomzet van Nebius was daarmee ruim acht keer zo groot.
IREN presenteert ondertussen $4 miljard gecontracteerde ARR, meer dan de $3 miljard ARR die Nebius eind juni rapporteerde. Wie alleen die twee kopcijfers vergelijkt, kan daardoor ten onrechte denken dat IREN al de grotere AI-cloudonderneming is.
De definities en peildata verschillen. Nebius baseert zijn ARR op de daadwerkelijk behaalde cloudomzet in de laatste maand van het kwartaal. Bij IREN was eind augustus slechts $1 miljard operationele ARR bereikt; de rest
hing nog samen met capaciteit die voor eind december moet worden opgeleverd.
Nebius biedt daarom op dit moment het sterkste omzetbewijs. IREN biedt de grotere sprong als de bouw, financiering en ingebruikname volgens plan verlopen. Dat maakt Nebius de directere belegging in de groei van open modellen en IREN de meer speculatieve weddenschap op een razendsnelle capaciteitsuitbreiding.
Waarom meer open modellen niet automatisch meer winst betekenen
Palihapitiya’s redenering bevat nog een blinde vlek. Wanneer modellen vrij beschikbaar en makkelijk verwisselbaar worden, kan niet alleen de prijs van het model dalen. Ook cloudcapaciteit kan meer op een standaardproduct gaan lijken.
De omzet van een inferenceplatform wordt uiteindelijk bepaald door het aantal verwerkte tokens, vermenigvuldigd met de opbrengst per token. Open modellen kunnen het volume sterk vergroten, terwijl hevige concurrentie tegelijk de prijs per token verlaagt. Alleen aanbieders die hun GPU’s uitzonderlijk efficiënt benutten, goedkope energie inkopen of waardevolle software toevoegen, houden dan gezonde marges over.
Daarom zijn Baseten, Together AI en Fireworks strategisch interessant. Zij proberen zich te onderscheiden met optimalisatie, lage vertraging, modelaanpassing en software voor productieomgevingen. Nebius bouwt via Token Factory een vergelijkbare laag. IREN heeft voorlopig meer nadruk op fysieke capaciteit, al probeert het met software en recente overnames hoger in de waardeketen te komen.
Ook Amazon, Microsoft en Google verdwijnen niet wanneer open modellen winnen. Deze hyperscalers kunnen dezelfde modellen aanbieden, bestaande zakelijke relaties benutten en prijzen verlagen. De neoclouds moeten dus niet alleen sneller groeien, maar ook bewijzen dat zij structureel goedkoper of technisch beter zijn.
Is Chamaths voorspelling overtuigend?
Dat open modellen binnen twaalf maanden de eerste drie plaatsen van een bepaalde ranglijst kunnen innemen, is geloofwaardig. Dat zij op iedere benchmark, voor iedere toepassing en bij iedere klant de beste keuze worden, is veel minder zeker. “De beste drie modellen” bestaat alleen nadat eerst een meetlat is gekozen.
Het economische deel van Palihapitiya’s voorspelling is sterker. Naarmate de kwaliteitsverschillen kleiner worden, verschuift de aandacht naar kosten, snelheid, aanpasbaarheid en controle over data. Dat speelt gespecialiseerde inferenceclouds in de kaart.
Van de twee beursgenoteerde kandidaten heeft Nebius momenteel de overtuigendste aansluiting op die trend. Het bedrijf combineert een grote gerealiseerde AI-cloudomzet met een eigen inferenceplatform en aantoonbare operationele marges. IREN heeft meer asymmetrische hefboom, maar moet een aanzienlijk deel van zijn gecontracteerde omzet nog omzetten in operationele capaciteit en gerapporteerde inkomsten.
De grootste kans is een explosie van inferencetokens wanneer bedrijven open modellen in hun eigen producten en AI-agenten verwerken. Het belangrijkste risico is dat dalende prijzen, dure financiering en concurrentie van hyperscalers de economische winst wegdrukken. Voor Nebius telt vooral de ontwikkeling van Token Factory en de realisatie van de ARR-doelstelling. Bij IREN is het beslissende signaal hoeveel van de $4 miljard gecontracteerde ARR daadwerkelijk operationeel wordt zonder nieuwe vertragingen, zware afschrijvingen of buitensporige financieringskosten.
Palihapitiya heeft daarmee mogelijk de juiste infrastructuurlaag aangewezen. Welke onderneming de meeste waarde per aandeel creëert, wordt echter niet beslist door het aantal tokens, maar door de marge en kasstroom die uiteindelijk op ieder token overblijven.
Opmerkingen