ING en Rabobank zien rampscenario: $140 olie en +200% gasprijs
- Kolivier Jager
- 1 mrt
- 5 minuten om te lezen
In het kort:
Ongeveer 20% van de wereldwijde olieproductie passeert de Straat van Hormuz, waardoor een blokkade de olieprijs volgens scenario’s kan opstuwen tot 140 dollar per vat.
De gasmarkt heeft nog nauwelijks een oorlogsrisicopremie ingeprijsd, terwijl een verstoring van Qatarese lng de TTF prijs boven 100 euro per megawattuur kan duwen.
Oeso landen beschikken over aanzienlijke strategische olievoorraden, maar Nederlandse gasopslagen zijn met 11 procent historisch laag gevuld.
De olieprijs en gasprijs staan aan de vooravond van een nerveuze handelsweek nu de spanningen in het Midden Oosten zijn geëscaleerd. De aanval op Iran en de toegenomen dreiging rond de Straat van Hormuz plaatsen de mondiale energiemarkt opnieuw in het brandpunt van geopolitiek risico. Beleggers, handelaren en beleidsmakers moeten inschatten hoe groot de kans is op daadwerkelijke verstoringen van de energietoevoer en hoe lang die kunnen aanhouden.
De Straat van Hormuz is geen willekeurige zeestraat. De smalle corridor tussen Iran en Oman is een van de belangrijkste chokepoints in de mondiale energie infrastructuur. Ongeveer 20 procent van alle wereldwijd geproduceerde olie vindt via deze route zijn weg naar afnemers in Azië, Europa en de Verenigde Staten. Het gaat daarbij om export uit Saoedi Arabië, de Verenigde Arabische Emiraten, Irak, Koeweit en Iran zelf. Daarnaast is Qatar verantwoordelijk voor circa een vijfde van het wereldwijde gasaanbod, grotendeels in de vorm van vloeibaar aardgas.
Op een handelsplatform van IG Group werd de prijs voor Amerikaanse WTI olie al op 75,33 dollar per vat gezet, 12 procent boven de slotkoers van vrijdag. Dat geeft een indicatie van de onrust die beleggers verwachten wanneer de reguliere termijnhandel weer opent.
Dit is de zeestraat waar 20% van alle olie doorheen moet.
Straat van Hormuz als strategische flessenhals voor energie
De strategische waarde van de Straat van Hormuz kan moeilijk worden overschat. Met een breedte van minder dan veertig kilometer is het een kwetsbare doorgang voor tankers die ruwe olie en lng vervoeren. Volgens berichten van scheepsmakelaar Poten & Partners aan Reuters is het scheepvaartverkeer nog niet volledig stilgevallen, maar diverse reders en energiebedrijven hebben transporten tijdelijk opgeschort. De Amerikaanse marine zou bovendien hebben gewaarschuwd dat zij de veiligheid in de regio niet kan garanderen.
De vergelijking met 2022 dringt zich op. Toen leidde de Russische invasie in Oekraïne tot zorgen over een verstoring van circa twee miljoen vaten olie per dag. De Brent olieprijs schoot destijds richting 130 dollar per vat. Rabobank analisten Joe DeLaura en Florence Smit wezen erop dat een grootschalige verstoring via Hormuz theoretisch een veelvoud van dat volume kan raken. Een verlies dat tien keer zo groot is als in 2022 zou een ongekende schok voor de energiemarkt betekenen.
ING analist Warren Patterson schetst twee scenario’s. In het geval van een gedeeltelijke verstoring waarbij tankers doelwit worden van aanvallen, kan de olieprijs snel richting 100 dollar per vat bewegen. Bij een volledige blokkade acht hij een niveau van 140 dollar per vat voor Brent niet uitgesloten. Dat zou niet alleen de energierekening van consumenten opdrijven, maar ook inflatieverwachtingen opnieuw aanwakkeren en centrale banken in een lastig parket brengen.
ING analist, Warren Patterson.
Scenario analyse van ING en Rabobank voor olie en gas
De prijsvorming op de energiemarkt draait momenteel om risicopremies. Tot voor kort was er in de gasmarkt nauwelijks een expliciete oorlogsrisicopremie zichtbaar. De TTF benchmark sloot de week af op 31,89 euro per megawattuur, volgens Rabobank grotendeels richtingloos. De markt leek te wachten op een geopolitieke katalysator voor een duidelijke beweging.
Mocht Qatar worden gehinderd in zijn lng export, dan verandert dat beeld drastisch. Rabobank stelt dat de impact op de wereldwijde gasprijzen dramatisch kan zijn. In een dergelijk scenario zou de TTF prijs gemakkelijk weer boven de 100 euro per megawattuur kunnen uitkomen. Ter vergelijking, tijdens de energiecrisis van 2022 stegen de Europese gasprijzen tot veel hogere niveaus, met zware gevolgen voor industrie en koopkracht.
Voor olie ligt de situatie genuanceerder. Tobias Keller van UniCredit wijst erop dat er nauwelijks geloofwaardige alternatieve exportroutes zijn voor de volumes die via Hormuz lopen. Zelfs een klein incident of verharde politieke retoriek kan daardoor grote prijseffecten hebben. Tegelijkertijd benadrukt hij dat daadwerkelijke fysieke tekorten niet onmiddellijk ontstaan.
De Oeso landen zijn deze nieuwe spanningsfase ingegaan met aanzienlijke strategische olievoorraden. In het basisscenario van UniCredit, waarin de Straat open blijft en een volledige blokkade wordt vermeden, zouden deze buffers voldoende moeten zijn om een korte, gedeeltelijke verstoring op te vangen zonder dat voorraden in een kritieke toestand belanden. Strategische petroleumreserves fungeren daarmee als schokdemper voor de markt, al zijn ze geen structurele oplossing bij langdurige ontwrichting.
Europese gasvoorraad en leveringszekerheid onder druk
Waar de olievoorraden relatief comfortabel ogen, is de situatie op de Europese gasmarkt kwetsbaarder. Nederlandse gasopslagen zijn momenteel slechts voor 11 procent gevuld, het laagste niveau ooit gemeten voor deze periode. Dat vergroot de gevoeligheid voor externe schokken, zeker wanneer de aanvoer van lng uit het Midden Oosten zou haperen.
Gasunie heeft aangegeven zich vooralsnog geen zorgen te maken over de leveringszekerheid. Er is sprake van een stabiele aanvoer en de gasprijzen zijn recent zelfs iets gedaald. Die geruststellende woorden zijn echter expliciet afhankelijk van het uitblijven van onverwachte gebeurtenissen. De recente escalatie onderstreept hoe snel dat uitgangspunt kan kantelen.
Voor energie intensieve bedrijven, zoals in de chemie, staal en kunstmestsector, betekent een mogelijke stijging van de gasprijs directe druk op marges. Veel ondernemingen hebben hun energiebehoefte deels afgedekt via termijncontracten, maar bij langdurig hoge prijzen zullen heronderhandelingen onvermijdelijk zijn. Voor huishoudens kan een hernieuwde gasrally resulteren in hogere variabele energietarieven, wat de koopkracht aantast en politieke druk vergroot.
Gasunie waarschuwt niet, maar opslag op 11% zet druk op markt.
Risico’s voor beleggers en impact op inflatie en economie
De energiemarkt is een spil in het mondiale economische systeem. Een scherpe stijging van de olieprijs werkt door in transportkosten, voedselprijzen en industriële productie. Dat kan inflatie opnieuw aanjagen op een moment dat centrale banken juist proberen prijsdruk te beteugelen. Hogere inflatieverwachtingen kunnen leiden tot stijgende rentes op obligatiemarkten, wat op zijn beurt aandelenwaarderingen onder druk zet.
Voor beleggers in energieaandelen biedt een hogere olieprijs op korte termijn vaak steun aan winstverwachtingen. Grote geïntegreerde olie en gasbedrijven profiteren doorgaans van hogere marges op upstream activiteiten. Tegelijkertijd nemen politieke risico’s toe, zoals extra belastingen op overwinst of strengere regulering. Bovendien kan een extreme prijsstijging vraagvernietiging veroorzaken, waardoor het positieve effect op langere termijn afzwakt.
Aan de andere kant zijn sectoren zoals luchtvaart, transport en industrie gevoelig voor stijgende brandstofkosten. Hun winstgevendheid kan snel verslechteren wanneer energieprijzen langdurig hoog blijven. Voor obligatiebeleggers betekent meer geopolitieke onzekerheid vaak een vlucht naar veilige havens, wat staatsobligaties van kredietwaardige landen aantrekkelijker maakt.
Een cruciale factor blijft de reactie van Iran zelf. De Iraanse economie is in belangrijke mate afhankelijk van olie exportinkomsten. Een volledige blokkade van de Straat zou het land ook financieel raken. In het verleden heeft dat besef een rem gezet op extreme escalatie. In combinatie met de militaire aanwezigheid van de Verenigde Staten in de regio kan dit erop wijzen dat eventuele verstoringen eerder tijdelijk dan structureel zijn.
Toch leert de geschiedenis dat energiemarkten zelden rationeel reageren in de eerste dagen van een crisis. Prijsbewegingen worden gedreven door sentiment, speculatie en risicobeheer. Termijnhandel zal in de komende sessies een nieuwe risicopremie moeten inprijzen, waarbij volatiliteit waarschijnlijk hoog blijft.
Voor beleidsmakers in Europa betekent dit dat energiezekerheid opnieuw bovenaan de agenda komt te staan. Diversificatie van aanvoer, versnelling van hernieuwbare energie en uitbreiding van opslagcapaciteit zijn geen abstracte beleidsdoelen meer, maar concrete voorwaarden voor economische stabiliteit. De komende handelsdagen zullen uitwijzen of de energiemarkt te maken krijgt met een kortstondige schrikreactie of het begin van een nieuwe periode van structureel hogere olie en gasprijzen, met verstrekkende gevolgen voor inflatie, rente en groei.
