Experts slaan alarm over de AOW - Wat betekent dit voor jouw pensioen?
- Michiel V
- 13 uur geleden
- 4 minuten om te lezen
In het kort:
Door vergrijzing lopen de AOW-kosten op en ligt het voorstel op tafel om gepensioneerden zelf AOW-premie te laten betalen.
Dit kan voor gepensioneerden met aanvullend pensioen leiden tot een inkomensdaling tot bijna 15 procent, terwijl mensen met alleen AOW er soms iets op vooruitgaan.
Economen en politici zijn verdeeld, omdat de AOW-uitgaven wel stijgen maar minder hard dan zorgkosten, en de maatregel politiek zeer gevoelig ligt.
De betaalbaarheid van de AOW staat opnieuw hoog op de politieke agenda. Economen en topambtenaren waarschuwen dat de kosten de komende jaren verder oplopen door de vergrijzing. Een van de opties die tijdens de formatie rondzingt is het laten betalen van AOW-premie door gepensioneerden zelf. Dat voorstel is gevoelig en kan grote gevolgen hebben voor het inkomen van ouderen.
Volgens berekeningen van emeritus hoogleraar Flip de Kam kan zo’n maatregel voor sommige gepensioneerden leiden tot een forse inkomensdaling. Vooral mensen met een aanvullend pensioen zouden geraakt worden. In het uiterste geval kan het besteedbaar inkomen met bijna vijftien procent dalen. Tegelijkertijd zouden mensen die uitsluitend AOW ontvangen er juist licht op vooruit kunnen gaan.
Waarom de AOW onder druk staat
De kern van het probleem ligt bij de vergrijzing. Het aantal AOW-gerechtigden groeit al jaren en bereikte vorig jaar opnieuw een record. Nederland telt inmiddels bijna vier miljoen mensen met een AOW-uitkering. Tegelijkertijd groeit het aantal werkenden veel minder hard, waardoor steeds minder mensen de lasten moeten dragen.
De AOW wordt gefinancierd via een omslagstelsel. Dat betekent dat de huidige werkenden de uitkeringen van de huidige gepensioneerden betalen. Gepensioneerden zelf dragen geen AOW-premie af. Om de kosten beheersbaar te houden is de premie voor werkenden gemaximeerd op 17,9 procent. Alles wat daarboven komt, wordt betaald uit algemene belastingmiddelen.
Sinds 2024 wordt meer dan de helft van de AOW al uit de schatkist gefinancierd. Dat proces heet fiscalisering. In theorie betalen gepensioneerden daarmee indirect mee via belastingen, maar volgens sommige economen is dat onvoldoende om de toekomstige kostenstijging op te vangen.
Grote inkomenseffecten voor ouderen
Het voorstel om gepensioneerden AOW-premie te laten betalen, raakt niet iedereen even hard. De berekeningen laten zien dat het vooral mensen met een aanvullend pensioen zijn die koopkracht verliezen. Zij leveren een deel van hun pensioeninkomen in doordat zij premie moeten afdragen over hun totale inkomen.
Voor mensen die alleen AOW ontvangen, kan het beeld anders zijn. In sommige scenario’s gaan zij er zelfs iets op vooruit, omdat herverdeling binnen het systeem gunstig uitpakt. Dat verschil maakt de discussie extra gevoelig, omdat het voorstel vooral rijkere ouderen zou treffen.
Critici wijzen erop dat gepensioneerden het al jaren lastig hebben in de koopkrachtplaatjes. Han de Jong, oud-hoofdeconoom van ABN Amro, noemt het onnodig en onrechtvaardig om juist deze groep extra te belasten. Volgens hem zijn de AOW-kosten al decennialang stabiel rond de vier tot vijf procent van het bruto binnenlands product en is de stijging naar 5,7 procent in 2040 geen reden voor paniek.
Politiek gevoelig dossier tijdens de formatie
Hoewel het onderwerp tijdens de verkiezingscampagne grotendeels werd vermeden, ligt het nu wel degelijk op tafel. Adviesorganen zoals de Studiegroep Begrotingsruimte dringen aan op hervormingen bij de meest vergrijzingsgevoelige uitgaven. Naast de AOW gaat het dan vooral om de zorg.
Bezuinigen op zorg ligt politiek zeer gevoelig. Dat maakt de AOW aantrekkelijker als knop om aan te draaien, al zijn ook daar de electorale risico’s groot. Partijen als VVD en D66 hebben eerder voorzichtig voorstellen gedaan, zoals het verhogen van de AOW-leeftijd of het beperken van de koppeling met het minimumloon.
Wat er precies besproken wordt achter de schermen is onduidelijk. Wel is duidelijk dat de druk toeneemt, mede door andere grote uitgaven zoals defensie. Volgens De Kam gaat het de politiek minder om de lange termijn houdbaarheid en meer om het betalen van nieuwe verplichtingen in de komende kabinetsperiode.
Is de AOW echt onbetaalbaar
De vraag of de AOW daadwerkelijk onhoudbaar wordt, verdeelt economen. Het Centraal Planbureau verwacht dat de AOW-uitgaven stijgen van 4,7 procent van het bbp nu naar 5,7 procent in 2040. Daarna vlakt de groei weer af. Dat is een duidelijke stijging, maar niet explosief.
De zorguitgaven vormen een veel groter probleem. Die lopen richting 2060 op tot ruim zeven procent van het bbp. Sommige economen vinden het daarom vreemd dat de focus zo sterk op de AOW ligt, terwijl de zorgkosten veel harder stijgen.
Anderen pleiten juist voor een combinatie van maatregelen. Volgens hoogleraar Marike Knoef is het niet realistisch om alleen naar de zorg te kijken. Zij ziet hervorming van de AOW als noodzakelijk, maar benadrukt dat zo’n verandering geleidelijk moet plaatsvinden om schokken in koopkracht te voorkomen.
Een generatieconflict dat blijft terugkomen
Het debat raakt aan een breder generatievraagstuk. De verhouding tussen werkenden en gepensioneerden verschuift al jaren en zal dat blijven doen. Minder geboortes en een hogere levensverwachting zorgen ervoor dat de druk op het systeem structureel toeneemt.
Hoogleraar pensioenrecht Mark Heemskerk wijst erop hoe emotioneel dit onderwerp ligt. Veel ouderen voelen zich tekortgedaan en wijzen erop dat zij hun hele leven premie hebben betaald en Nederland hebben opgebouwd. Dat sentiment maakt ingrijpen lastig, ook al neemt de financiële druk toe.
Wat de uitkomst ook wordt, duidelijk is dat de AOW de komende jaren onderwerp van debat blijft. Zonder maatregelen lopen de kosten verder op, maar ingrijpen kan grote gevolgen hebben voor de koopkracht van ouderen. Het is precies die spanning die het dossier zo gevoelig maakt.
Raisin RenteBoost is een tijdelijke actie waarbij je op een vrij opneembare spaarrekening de eerste 3 maanden lang een gegarandeerde rente van 2,85% p.j. krijgt. Je spaargeld blijft dagelijks opvraagbaar en je kunt vrij storten en opnemen. Na deze periode kun je via één Raisin-account verder sparen bij meer dan 50 Europese banken, met actuele variabele rentes tot 1,91% p.J. of kiezen voor spaardeposito's met looptijden van één maand tot tien jaar en rentes tot 3,15% p.j.
