Groningen gaskraan open voor box 3? Factcheck 2026

In het kort:

• De meme rekent met 40 miljard kuub; realistische volumes (1,5–3,2) leveren grofweg €0,4–€1,6 mld op en vervangen box 3 niet.

• Groningen heropenen is sinds 19 april 2024 wettelijk verboden en praktisch lastig door afsluiting en ontmanteling.

• Compensatie en ereschuld wegen zwaar: tienduizenden dossiers, nog ruim 10.000 adressen te versterken en circa €22 mld Rijksinzet.

De afbeelding die rondgaat, zet twee bedragen tegenover elkaar die op het eerste gezicht weinig met elkaar te maken hebben. Box 3 zou de schatkist ongeveer €4,5 miljard per jaar opleveren. Het sluiten van het Groningenveld zou de overheid jaarlijks €16,7 miljard aan inkomsten kosten. Wie de cijfers zo leest, ziet meteen de verleiding. Als het Groningenveld zoveel meer zou opleveren dan box 3, waarom zouden we dan moeilijk doen over vermogensbelasting en niet gewoon de gaskraan weer opendraaien.

Maar deze vergelijking staat of valt met aannames die in de meme niet worden uitgewerkt. Het gaat om de vraag hoeveel gas je realistisch kunt winnen, tegen welke prijs, en welke kosten je meeneemt. Die laatste categorie is bij Groningen geen voetnoot, maar het hoofdverhaal. Schadeafhandeling, versterking, gezondheidseffecten, vertrouwen en de ereschuld aan Groningen en Noord Drenthe bepalen of iets technisch mogelijk is en of het maatschappelijk en juridisch überhaupt kan.

Wat box 3 ongeveer opbrengt en waarom dat bedrag niet losstaat van de werkelijkheid

Het bedrag van €4,5 miljard komt in de buurt van recente ramingen voor de opbrengst van box 3. In meerdere doorrekeningen rond het box 3 stelsel worden opbrengsten van enkele miljarden per jaar genoemd, met scenario’s waarin dat bedrag in latere jaren oploopt richting ongeveer €8 miljard. Dat is belangrijk, omdat box 3 dus niet een klein sluitpostje is dat je eenvoudig vervangt met een bijvangst uit energiebeleid.

Daar komt bij dat box 3 politiek en juridisch al jaren onder druk staat en voortdurend wordt aangepast. Het stelsel wordt herbouwd, er is discussie over werkelijk rendement en tegenbewijs, en daardoor kunnen ramingen per jaar verschuiven. Wie box 3 wil afschaffen, moet dus niet alleen een alternatief bedrag vinden, maar ook beseffen dat het om structurele miljarden gaat binnen een stelsel dat toch al in beweging is.

De juridische realiteit. Groningen opnieuw openzetten is geen beleidsknop die je omdraait

Sinds 19 april 2024 geldt er een wettelijk verbod op gaswinning uit het Groningenveld. Dat betekent dat heropening niet gaat over een technische keuze van een minister of een snelle noodmaatregel, maar over het veranderen van wetgeving. Daar horen parlementaire behandeling, nieuwe veiligheidsbeoordelingen en opnieuw vast te stellen operationele strategieën bij.

Ook praktisch is het veld niet in een stand van paraatheid alsof je morgen weer op hoog niveau kunt produceren. Productielocaties zijn afgesloten en worden ontmanteld. Hoe verder dat proces vordert, hoe groter de drempel om het terug te draaien. Zelfs als de politiek het zou willen, is er dan nog een uitvoeringsvraagstuk dat niet in maanden is opgelost.

Bron: Rijksoverheid

Het grote probleem van de meme. Er wordt gerekend met volumes die niet meer realistisch zijn

De kern van de 'meme' is een opbrengstberekening die impliciet uitgaat van een productie orde van grootte die Groningen historisch wel kende, maar die in de laatste fase van beleid en operatie niet meer aan de orde was. In de kleine lettertjes van de afbeelding duikt bijvoorbeeld een aanname op van 40 miljard kubieke meter per jaar. Dat was ooit een niveau waar Groningen aan kon tippen, maar het zegt niets over wat onder het huidige veiligheidskader, met de huidige maatschappelijke randvoorwaarden, nog denkbaar is.

In recente operationele strategieën voor het Groningenveld werd juist gewerkt met waakvlamachtige volumes. Daarin kwamen scenario’s voor van 1,5 miljard kubieke meter per jaar bij een beperkt aantal productielocaties en 3,2 miljard kubieke meter per jaar bij een groter aantal locaties. Dat is een factor twaalf tot zevenentwintig lager dan 40 miljard kubieke meter. Wie met 40 rekent, bouwt dus een uitkomst op een volume dat niet past bij de werkelijkheid van de afgelopen jaren en al helemaal niet bij de juridische situatie van nu.

Wat de opbrengst wordt als je rekent met volumes van 1,5 tot 3,2 miljard kubieke meter

De 'meme' noemt een gasprijs van €55 per megawattuur en productiekosten van €5 per megawattuur. Als je diezelfde prijs en kosten gebruikt, maar je rekent met 1,5 miljard kubieke meter per jaar, dan kom je uit op een jaarlijkse omzet van grofweg €0,8 miljard en een marge na die kosten van ongeveer €0,7 miljard. Als je hetzelfde doet met 3,2 miljard kubieke meter per jaar, kom je op ongeveer €1,7 miljard omzet en circa €1,6 miljard marge.

Bij een lager prijsniveau dat ook reëel kan zijn, bijvoorbeeld €30 per megawattuur, vallen die bedragen nog verder terug. Dan ligt de marge eerder grofweg tussen €0,4 en €0,8 miljard, afhankelijk van het volume. Dat zijn nog steeds grote bedragen, maar ze staan ver af van €16,7 miljard per jaar. Ze liggen ook onder een box 3 opbrengst in de orde van €4,5 miljard, laat staan onder toekomstige ramingen die hoger kunnen uitvallen.

De conclusie is onontkoombaar. De uitkomst van €16,7 miljard per jaar past alleen bij heel hoge productievolumes en bij gunstige prijs aannames, en dan nog is het de vraag welk deel daarvan uiteindelijk echt als netto inkomsten bij de staat belandt. De laatste fase van Groningen ging juist niet meer over tientallen miljarden kubieke meters, maar over minimale volumes die alleen nog bedoeld waren voor leveringszekerheid.

Compensatie en ereschuld zijn geen bijzin, maar de kern van de haalbaarheid

Zelfs als de opbrengst groter zou zijn, blijft de grootste misvatting dat Groningen een gewone businesscase is. De maatschappelijke schade, de gezondheidseffecten en het verlies aan vertrouwen hebben geleid tot een fundamentele heroriëntatie van de overheid.

Het uitgangspunt werd dat veiligheid en menselijk herstel boven gaswinning gaan.

In de praktijk zie je dat terug in Nij Begun en in de lopende afhandeling. Er zijn tienduizenden aanvragen toegekend voor een vaste eenmalige vergoeding van €10.000 en er zijn veel aanvragen voor maatwerktrajecten. Tegelijkertijd is er nog een grote versterkingsopgave, met in de publieke rapportages nog ruim 10.000 adressen die versterkt moeten worden.

Daarnaast is vanuit het Rijk meerjarige financiering aangekondigd die in eerdere begrotingsmomenten werd geduid als ruim €22 miljard voor Groningen, gespreid over jaren, met de boodschap dat schade en versterking zo lang als nodig doorgaan.

Als je tegen die achtergrond opnieuw gaswinning zou willen opvoeren, dan haal je niet alleen een juridische barrière over, maar je heropent ook een conflict dat nog niet is opgelost. Meer winning betekent in de beleving van bewoners meer risico, meer onzekerheid en mogelijk meer schade. Zelfs als de kans op nieuwe grote bevingen beperkt lijkt, is de maatschappelijke prijs van het opnieuw creëren van die onzekerheid nauwelijks in geld uit te drukken. Het maakt heropening op hoge volumes politiek vrijwel onmogelijk, tenzij je bereid bent vooraf ongekend stevige garanties en middelen neer te leggen die de discussie over opbrengst meteen weer veranderen.

NIj Begun het overheidsplan om inwoners van Groningen te ondersteunen na aardbevingsschade.

Bron: Provincie Groningen

Leveringszekerheid was ooit het argument, maar het systeem is inmiddels ingericht op afbouw

Een klassiek argument vóór Groningen was leveringszekerheid van laagcalorisch gas. Nederland en omringende landen hebben de afgelopen jaren juist geïnvesteerd om afhankelijkheid van dat specifieke gas af te bouwen. In diverse beleidsstukken en voortgangsrapportages is te lezen dat ombouwprogramma’s in België, Frankrijk en Duitsland erop gericht zijn dat de import van L gas uit Nederland tegen gasjaar 2029 2030 vrijwel naar nul gaat.

Dat betekent niet dat energiezekerheid geen onderwerp meer is, maar wel dat het Groningenveld niet meer de automatische noodrem is waar het vroeger voor werd gehouden. Hoe meer het systeem is aangepast, hoe minder vanzelfsprekend het wordt om het zwaarste maatschappelijke dossier van Nederland weer open te trekken.

Als je alle feiten meeneemt, is Groningen open om box 3 te schrappen geen uitvoerbaar plan

De meme is verleidelijk omdat hij een groot bedrag tegenover een ander groot bedrag zet en daarmee suggereert dat het om een simpele ruil gaat. Maar als je de juridische status meeneemt, het realistische productieniveau van 1,5 tot 3,2 miljard kubieke meter per jaar, en de opbrengst doorrekent met prijzen van €30 tot €55 per megawattuur, dan kom je uit op bedragen die eerder rond de €0,4 tot €1,6 miljard marge liggen dan op €16,7 miljard.

Daarmee vervang je box 3 niet, zeker niet als de opbrengsten van box 3 in sommige ramingen richting €8 miljard gaan.

Zwaarder nog weegt dat Groningen niet alleen over geld gaat. Het gaat over veiligheid, herstel en vertrouwen, en over een ereschuld die nog elke dag wordt uitgewerkt in schadeafhandeling en versterking. Wie dan zegt dat de oplossing voor box 3 is om Groningen weer open te gooien, zet de begroting boven de belofte aan een regio die al decennia de rekening betaalt.

Dat is de echte haalbaarheidscheck. Het is niet alleen de vraag of het technisch kan of financieel aantrekkelijk lijkt. De vraag is of je het juridisch kunt, of je het maatschappelijk kúnt dragen, en of je bereid bent de volledige prijs te betalen die daarbij hoort. Zodra je die prijs eerlijk meerekent, blijft er van het simpele meme argument weinig overeind.