Een slimme thuisbatterij kan ook een digitale achterdeur worden

In het kort

De Rijksinspectie Digitale Infrastructuur waarschuwt dat één foutieve update of cyberaanval veel thuisaccu’s, omvormers, laadpalen en warmtepompen tegelijk kan beïnvloeden. Het grootste risico zit volgens de toezichthouder niet in één batterij, maar in de gedeelde servers en software waarmee grote aantallen apparaten op afstand worden bestuurd. Voor een koper worden lokale bediening, een vaste updateperiode en een werkende terugvalstand daardoor financiële producteigenschappen. Onze rekensom laat tegelijk zien waarom een huishouden de maatschappelijke waarde van cyberveiligheid niet vanzelf volledig zal betalen.

Een thuisbatterij wordt vaak verkocht als een kast met cellen, een omvormer en een garantie. In werkelijkheid koopt een huishouden steeds vaker ook een digitale dienst. De fabrikant kan firmware bijwerken, een energiemanager bepaalt wanneer de batterij laadt en een handelsdienst kan duizenden systemen tegelijk aansturen. Dat maakt de batterij slimmer en soms winstgevender, maar het maakt haar ook afhankelijk van partijen die niet in de meterkast zichtbaar zijn.

Precies daar zit de nieuwe waarschuwing van de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur, kortweg RDI. De toezichthouder publiceerde op 7 oktober een position paper over verbonden energieapparaten. Internationale vakmedia pakten die analyse op 17 oktober op. De kern is niet dat een specifieke thuisbatterij onveilig is. De kern is dat een centrale digitale ingang genoeg elektrisch vermogen kan bundelen om van een softwarefout een probleem voor het stroomnet te maken.

Inhoud van dit artikel

Eén batterij is klein maar de digitale achterkant is dat niet

De aantrekkelijke functie is tegelijk de kwetsbare verbinding

De Europese regels komen later en laten nog gaten

De koper moet vragen wat zonder internet blijft werken

Een cyberpremie van €300 vraagt bijna €69 per jaar

De verantwoordelijkheid hoort bij de partij met de knop

Eén batterij is klein maar de digitale achterkant is dat niet

De RDI noemt thuisaccu’s, zonne-omvormers, laadpalen en warmtepompen samen high-power IoT. Dat zijn internetverbonden apparaten die afzonderlijk niet veel voorstellen voor het landelijke net, maar gezamenlijk wel een groot elektrisch vermogen vertegenwoordigen. Veel exemplaren hangen bovendien aan dezelfde digitale achterkant van een fabrikant, energiemanagementsysteem of aggregator.

Een aggregator bundelt de flexibiliteit van klanten en handelt daarmee op energiemarkten. Dat kan geld opleveren. Dezelfde schaal maakt een centrale fout echter groter. Een verkeerde instelling kan veel batterijen tegelijk laten laden, terwijl het lokale net juist al zwaar belast is. Een aanval kan systemen gelijktijdig laten stoppen of omschakelen. De RDI noemt ook het risico dat een staat een leverancier onder zijn rechtsmacht tot medewerking dwingt.

De toezichthouder schrijft dat een plotselinge onbalans vanaf 3 gigawatt tot verstoringen kan leiden. Dat getal is geen schatting van het huidige Nederlandse batterijvermogen en evenmin bewijs dat thuisbatterijen binnenkort een landelijke storing veroorzaken. Het is een systeemgrens uit onderzoek waarnaar de RDI verwijst. De relevante les is dat het aangestuurde vermogen belangrijker kan zijn dan het aantal medewerkers van de softwareleverancier.

De aantrekkelijke functie is tegelijk de kwetsbare verbinding

Het lastige is dat de internetverbinding niet alleen een risico toevoegt. Zij levert ook waarde. Software kan zonnestroom bewaren voor de avond, laden bij lage prijzen, ontladen wanneer stroom duur is en ruimte reserveren voor een volgende zonnige middag. Een installateur kan op afstand storingen uitlezen. Zonder verbinding verdwijnen sommige handelsdiensten en vormen van ondersteuning.

Dat maakt dit ook een lastige afweging. Een volledig afgesloten batterij kan digitaal eenvoudiger zijn, maar mist mogelijk functies die de investering moeten terugverdienen. Een onbeperkt op afstand bestuurd systeem kan meer verdienen, maar vraagt aantoonbare beveiliging, zorgvuldig updatebeleid en een partij die jarenlang aanspreekbaar blijft. Veiligheid is hier geen los vinkje. Zij verandert het verdienmodel.

De volledige RDI-analyse benoemt vijf schakels met toegang of invloed: fabrikant, energiemanagementsysteem, cloudplatform, aggregator en installateur. Niet iedere installatie gebruikt vijf afzonderlijke bedrijven. De rollen kunnen samenvallen. Voor een koper blijft de vraag hetzelfde: wie kan instellingen veranderen, wie kan software bijwerken en wat blijft lokaal werken wanneer één schakel uitvalt?

De Europese regels komen later en laten nog gaten

De Cyber Resilience Act stelt Europese eisen aan digitale producten en de noodzakelijke digitale achterkant. Volgens de RDI moeten nieuwe producten die vanaf 11 december 2027 in de Europese Unie op de markt komen eraan voldoen. Voor high-power IoT gaat het voorlopig om algemene eisen en mag de fabrikant de naleving meestal zelf beoordelen. Producten die eerder op de markt kwamen vallen er volgens het position paper niet automatisch onder, tenzij zij later ingrijpend worden gewijzigd.

De Cyberbeveiligingswet is in Nederland op 15 augustus 2026 ingegaan. Zij verplicht afgebakende organisaties om cyberrisico’s te beheersen en incidenten te melden. Toch ziet de RDI een gat. Kleine partijen die veel vermogen op afstand kunnen aansturen vallen niet automatisch binnen de regels. Energiebedrijven en fabrikanten zonder vestiging in de Europese Unie kunnen eveneens buiten het bereik vallen. De Netcode voor Cybersecurity krijgt medio 2028 verplichtingen, maar fabrikanten en aanbieders van energiemanagementsystemen staan nog niet in de voorlopige lijst die de RDI beschrijft.

Daarom stelt de toezichthouder onder meer voor om bepaalde energieapparaten onafhankelijk te laten beoordelen voordat zij op de Europese markt komen. Ook zouden partijen onder regels moeten vallen op basis van het vermogen dat zij kunnen beïnvloeden, niet alleen op basis van hun eigen bedrijfsomvang. Dat is een logische economische correctie. De schade van een centrale fout wordt immers niet begrensd door het aantal werknemers van de aanbieder.

Staatssecretaris Willemijn Aerdts is politiek verantwoordelijk voor digitale economie, digitale soevereiniteit en de RDI. Het position paper is nog geen aangekondigde Nederlandse productplicht en ook geen keurmerk waarop een consument vandaag kan selecteren. De beleidsvraag ligt wel op haar terrein: wie draagt de kosten van onafhankelijke toetsing, langdurige updates en Europese controle wanneer goedkope hardware en centrale software uit verschillende rechtsgebieden samen één energiesysteem vormen?

De koper moet vragen wat zonder internet blijft werken

Totdat strengere productregels werkelijk gelden, kan een huishouden het systeemrisico niet zelf oplossen. Een koper kan wel voorkomen dat een storing in de cloud meteen alle waarde thuis wegneemt. Vraag daarom schriftelijk welke functies zonder internet blijven werken. Een veilige lokale basisregeling hoort minstens te voorkomen dat de batterij ongecontroleerd laadt of ontlaadt wanneer de dienst onbereikbaar is.

Ook de updatebelofte moet concreet zijn. Een vage formulering als regelmatige updates zegt weinig. Relevant zijn de minimale einddatum, de snelheid waarmee ernstige kwetsbaarheden worden hersteld, de mogelijkheid om een mislukte update terug te draaien en de vraag of een installatie gefaseerd wordt bijgewerkt. Een update die eerst bij een kleine groep draait, kan een fout eerder zichtbaar maken dan een gelijktijdige uitrol naar alle klanten.

Verder telt wie toegang houdt nadat de installateur stopt. De eigenaar moet weten of beheerdersrechten overdraagbaar zijn, of meetgegevens exporteerbaar blijven en of een andere installateur onderhoud kan uitvoeren. Dat overlapt met leverancierscontinuïteit, maar cyberveiligheid voegt een extra reden toe. Een oud account met blijvende toegang is niet alleen onhandig. Het kan een ingang tot het energiesysteem blijven.

Dit zijn geen claims dat een genoemd merk tekortschiet. De Belegger heeft geen thuisbatterij of cloudplatform op kwetsbaarheden getest. De RDI waarschuwt voor de architectuur van de markt en voor gaten in de regels. Een offerte hoort daarom bewijs te bevatten voor de gekozen combinatie van batterij, omvormer, software en dienst, niet alleen een algemeen certificaat van één onderdeel.

Een cyberpremie van €300 vraagt bijna €69 per jaar

De economische grens maakt duidelijk waarom de oplossing niet uitsluitend bij de consument kan worden gelegd. Neem een verifieerbare beveiligingsoptie met lokale terugvalstand, acht jaar gegarandeerde updates en overdraagbare beheertoegang. Stel dat die optie €300 extra kost en €24 per jaar aan ondersteuning vraagt. Dit is een rekenvoorbeeld, geen bestaande offerte.

Bij acht jaar gebruik, geen restwaarde en een rekenrente van 4 procent bedraagt de jaarlijkse kapitaallast €44,56. De formule is €300 × 0,04 gedeeld door 1 min 1,04 tot de macht min 8. Inclusief €24 ondersteuning moet de optie dus jaarlijks ongeveer €68,56 aan verlies voorkomen of andere aantoonbare waarde leveren.

Voor de onderliggende batterij nemen we 1.200 kWh per jaar die na verliezen aan de woning wordt geleverd. Iedere geleverde kWh voorkomt in het voorbeeld €0,30 netinkoop. Bij 90 procent rendement moet daarvoor 1.333 kWh worden geladen. Als die stroom anders netto €0,06 per kWh bij teruglevering oplevert, bedraagt het bruto voordeel €360 min €80, dus €280. Na €60 voor de gewone batterijdienst blijft €220 jaarlijkse batterijwaarde over. Terugleverkosten zitten in de netto vergoeding en worden niet nogmaals afgetrokken.

In het lage scenario gaat in 2027, 2028 en 2029 telkens 2 procent van die waarde verloren door uitval of beperkte bediening. Dat is €4,40 per jaar. In het middenscenario gebruiken we achtereenvolgens 10, 8 en 6 procent, goed voor €22, €17,60 en €13,20. In het hoge scenario nemen we 50, 25 en 10 procent, oftewel €110, €55 en €22. Dit zijn gevoeligheden, geen inschattingen van de kans op een cyberincident.

Alleen het eerste jaar van het hoge scenario komt boven de jaarlijkse drempel van €68,56. Zelfs dan bewijst één jaar niet dat de extra investering over acht jaar rendeert. Een lokale terugvalstand kan bovendien andere waarde hebben, zoals behoud van noodstroom of minder afhankelijkheid van een leverancier, maar die functies moeten afzonderlijk zijn afgesproken en getest. De rekensom laat vooral zien dat een individueel huishouden de bredere netveiligheid niet volledig in zijn aankoopbesluit kan verwerken.

De verantwoordelijkheid hoort bij de partij met de knop

Fabrikanten moeten veilige apparatuur en onderhoudbare software leveren. Aggregatoren moeten voorkomen dat één opdracht onverwacht een grote vermogenssprong veroorzaakt. Installateurs horen toegang zorgvuldig te beheren en na overdracht op te schonen. Netbeheerders moeten duidelijk maken welk gedrag lokaal helpt of schaadt. De overheid moet regels richten op werkelijk bestuurbaar vermogen en niet alleen op de omvang of vestigingsplaats van een onderneming.

Even tussendoor: als je dit interessant vindt, dit is precies wat we dagelijks doen om jou en andere beleggers te helpen. Word nu lid en krijg 50 procent korting met de code GRAAG.

De conclusie is daarom niet dat een offline batterij altijd beter is. Slimme aansturing kan de opbrengst juist vergroten en het net helpen. De doorslaggevende onzekerheid is of leveranciers kunnen aantonen dat lokale veiligheid, centrale schaal en langdurig onderhoud samen zijn geregeld. Een onafhankelijke toets, een harde updateperiode en een werkende terugvalstand zouden aanleiding geven om meer waarde aan een duurder systeem toe te kennen. Een app met veel functies zonder die afspraken doet dat niet.