Omarm de chaos: wat Jan Rotmans beleggers nu écht leert

In het kort:

• Omarm onzekerheid als nieuwe basisvoorwaarde: chaos is geen tijdelijke ruis, maar een signaal dat systemen verschuiven wie dat accepteert, kan rustiger en scherper beleggen.

• Kijk naar de onderstroom i.p.v. headlines: focus op structurele bewegingen (technologie, regelgeving, gedrag, schaarste) om beter te onderscheiden wat tijdelijk sentiment is en wat blijvende richting geeft.

• Gebruik transities als kompas: veranderingen verlopen grillig en niet-lineair; let op veerkracht en échte transformatie bij bedrijven (investeringen, uitvoering, keten- en balanssterkte) en blijf gedisciplineerd in je gedrag.

De financiële markt verlangt naar overzicht en voorspelbaarheid. Toch beschrijft Jan Rotmans in Omarm de chaos juist een periode waarin onzekerheid geen tijdelijke verstoring is, maar een kenmerk van de tijd waarin we leven. Wie die werkelijkheid accepteert, kan als belegger rustiger en scherper handelen, omdat chaos niet alleen ruis is maar ook een signaal dat systemen verschuiven.

Rotmans benadert de huidige tijd als een overgang naar een nieuw tijdperk, waarin meerdere crises tegelijk zichtbaar worden en oude zekerheden afbrokkelen. In zo’n overgang werkt het niet meer om uitsluitend te vertrouwen op het normale ritme van rente, groei en kwartaalcijfers. Beleggers die leren kijken naar transities krijgen een betere grip op structurele risico’s en op kansen die juist in onrust ontstaan.

Jan Rotmans is hoogleraar transitiekunde en al jaren een van de bekendste denkers over maatschappelijke omslagen: hoe systemen kantelen, waarom dat zelden netjes verloopt en welke signalen laten zien dat “het oude” zijn houdbaarheid verliest. Omarm de chaos verscheen al in 2021, maar leest vandaag misschien nóg actueler. De mix van geopolitieke schokken, polarisatie en onvoorspelbaar beleid van Trump als permanente marktfactor tot spanningen rond landen als Venezuela en het bredere spel om energie en grondstoffen laat zien dat onzekerheid geen uitzondering is, maar een nieuwe basisvoorwaarde.

Jan Rotmans:

Bron: MTsprout

Kijk naar de onderstroom in plaats van alleen naar het nieuws

Dagelijkse headlines trekken aandacht, maar ze vertellen zelden het hele verhaal. Rotmans benadrukt dat je gebeurtenissen pas goed begrijpt wanneer je ze plaatst in een bredere beweging van maatschappelijke en economische verandering. Voor beleggers betekent dit dat koersschokken, politieke ruzies of korte cycli minder belangrijk zijn dan de langzaam veranderende onderstroom van technologie, gedrag, regelgeving en schaarste.

De kunst is om te onderscheiden wat tijdelijk is en wat structureel. Een markt kan wekenlang bewegen op sentiment, terwijl de onderliggende richting van een sector wordt bepaald door adoptie van nieuwe technologie, strengere normen of veranderende voorkeuren van consumenten. Wie die onderstroom serieus neemt, hoeft minder te jagen op korte signalen en kan beter bepalen welke bedrijven waarschijnlijk aan kracht winnen.

Bron: Omarm de Chaos

Begrijp dat transities grillig zijn en zelden lineair verlopen

Rotmans beschrijft transities als processen met versnellingen, terugslagen en kantelpunten. Dat past slecht bij het idee dat verandering netjes in voorspelbare stappen verloopt, maar het past wél bij wat beleggers vaak ervaren. In perioden van omwenteling kunnen koersen snel vooruitlopen op verwachtingen, daarna hard corrigeren en vervolgens opnieuw versnellen.

Voor beleggers is het daarom belangrijk om niet elk moment van volatiliteit te zien als bewijs dat een trend voorbij is. Een transitie kan tijdelijk lijken te stagneren door hogere kosten, politieke weerstand of economische tegenwind, terwijl de richting op langere termijn intact blijft. Wie in zulke fases alleen naar de dagkoers kijkt, verliest het grotere patroon uit het oog.

Gebruik de nieuwe fundamenten als kompas voor langetermijnkansen

In Omarm de chaos schetst Rotmans een beweging naar een economie die decentraler, digitaler en duurzamer wordt en waarin netwerken en gemeenschappen belangrijker worden naast klassieke top-down instituties. Voor beleggers werkt dat als een kompas dat helpt om thema’s te herkennen die waarschijnlijk meer gewicht krijgen. Het gaat dan niet om modewoorden, maar om verschuivingen die doorwerken in infrastructuur, ketens, wetgeving en consumentengedrag.

Dat kompas helpt ook om nuchter te blijven bij hypes. Een thema kan populair worden in de markt, terwijl de echte doorbraak pas later komt wanneer infrastructuur, schaal en financiering op orde zijn. Andersom kan een thema in een dip belanden, terwijl er ondertussen juist onomkeerbare vooruitgang wordt geboekt in kosten, capaciteit of beleid.

Bron: Henk en Fred

Wees alert op de valkuil van puur efficiëntiedenken

Rotmans is kritisch op een samenleving die alles reduceert tot meetbare efficiency en korte termijn rendement. Voor beleggers is dat herkenbaar, omdat markten graag bedrijven belonen die marges maximaliseren en voorraden minimaliseren. In een stabiele wereld kan dat goed uitpakken, maar in een wereld van schokken en schaarste kan het een kwetsbaarheid worden.

Een portefeuille die alleen goed presteert in het ideale scenario is vergelijkbaar met een keten zonder buffers. Juist in een turbulente periode is het verstandig om ruimte in te bouwen, zodat je niet gedwongen wordt te verkopen op slechte momenten. Dat betekent ook dat je bedrijven anders kunt beoordelen, met meer aandacht voor veerkracht, balanssterkte en het vermogen om zich aan te passen wanneer omstandigheden veranderen.

Kies voor bedrijven die werkelijk transformeren in plaats van bedrijven die vooral optimaliseren

Een belangrijk onderscheid bij Rotmans is dat niet elke organisatie die over verandering praat ook daadwerkelijk verandert. Sommige bedrijven blijven vooral het bestaande model efficiënter maken, terwijl andere bedrijven nieuwe producten, ketens en verdienmodellen bouwen die passen bij de wereld die eraan komt. Voor beleggers is dit onderscheid essentieel, omdat transities uiteindelijk winnaars en verliezers creëren.

Je ziet echte transformatie vaak terug in investeringen, prioriteiten en uitvoering. Een bedrijf dat zich voorbereidt op een andere economie, investeert in nieuwe capaciteiten, past de productmix aan en neemt verantwoordelijkheid voor ketenrisico’s en grondstoffenschaarste. Het verhaal in presentaties is dan niet het belangrijkste, want het bewijs zit in besluiten, bestedingen en concrete resultaten.

Rust in je gedrag is net zo belangrijk als scherpte in je analyse

Rotmans verbindt systeemverandering aan menselijk gedrag en aan de manier waarop we omgaan met onzekerheid. Voor beleggers is dat een directe spiegel, omdat de grootste fouten vaak ontstaan door stress en impuls. Wie chaos wil omarmen, oefent in het verdragen van volatiliteit zonder het plan elke week te herzien.

Dat vraagt om een helder kader waarin je weet waarom je een positie hebt en onder welke voorwaarden je je mening aanpast. Wanneer je dat kader serieus neemt, hoef je niet op elk moment gelijk te krijgen. Je kunt dan met meer rust blijven handelen, terwijl je toch kritisch blijft op signalen dat een bedrijf of sector structureel van koers verandert.

Conclusie

Omarm de chaos biedt beleggers geen lijst met aandelen, maar wel een manier van kijken die past bij een tijd van grote verschuivingen. Wie leert om door de ruis heen de onderstroom te zien, begrijpt beter waarom markten grillig reageren en waarom sommige trends ondanks terugslagen doorzetten. De belangrijkste winst is dat je een kompas ontwikkelt dat je helpt om risico’s eerder te herkennen en kansen gedisciplineerd te benaderen, juist wanneer de omgeving onrustig is.

Wie in een tijd van transities rustiger en scherper wil beleggen, doet er goed aan niet alleen naar thema’s en bedrijfsveerkracht te kijken, maar ook naar de kosten van de uitvoering. Zeker bij internationale spreiding en herwegingen kunnen fricties zoals valutakosten het langetermijnrendement merkbaar drukken.

Brokerskiezen.nl riep MEXEM uit tot beste allround broker van 2025. Bij MEXEM betaal je 0,005% valutakosten, tegenover 0,25% bij DEGIRO en SAXO Bank, een verschil dat voor de gemiddelde belegger kan oplopen tot honderden tot duizenden euro’s per jaar. Daarmee geldt MEXEM voor veel beleggers als de meest complete keuze voor wie lage kosten en internationale spreiding belangrijk vindt.