D66 staatssecretaris stapt op na belachelijke leugen

In het kort:

• Nathalie van Berkel ziet af van haar benoeming als staatssecretaris van Financiën na ophef over onduidelijkheden rond haar niet-afgeronde studies.

• Haar cv wekte volgens critici de indruk van afgeronde universitaire opleidingen, wat leidde tot twijfels over transparantie en integriteit.

• D66 moet nu snel een nieuwe kandidaat vinden om een valse start van het kabinet te beperken.

  
  

Nathalie van Berkel van D66 wordt toch geen staatssecretaris van Financiën in het nieuwe kabinet van Rob Jetten. Nog vóór haar beëdiging is de beoogd bewindspersoon gestruikeld over onduidelijkheden rond haar opleidingsverleden. Wat begon als vragen over haar cv, groeide in korte tijd uit tot politieke ophef. De kwestie dreigde de start van het nieuwe kabinet direct te overschaduwen.

Van Berkel besloot uiteindelijk zelf een stap terug te doen. Officieel om “de rust te bewaren” en de aandacht weer te richten op de inhoud. Maar feit is dat de discussie over haar cv het vertrouwen al had aangetast, nog voordat ze één dag op het ministerie had gezeten.

Onvoltooide studies en een cv dat vragen oproept

De ophef ontstond nadat naar buiten kwam dat Van Berkel geen enkele universitaire studie heeft afgerond. Toch wekte haar openbare profiel de indruk dat zij meerdere studies op academisch niveau had gevolgd. Voor een kandidaat-staatssecretaris van Financiën is dat geen detail, maar essentiële informatie.

Na haar havo begon zij aan een hbo-opleiding, waarvoor zij alleen haar propedeuse behaalde. Vervolgens startte zij een studie Nederlands recht aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, maar ook die werd voortijdig beëindigd. Daarna volgde zij bestuurskunde aan de Universiteit Leiden, waar zij enkel een toelatingstraject doorliep zonder de master af te ronden.

Op haar LinkedIn-profiel en in andere openbare vermeldingen waren deze nuances niet duidelijk zichtbaar. In een overzicht van een onderwijsstichting werd zij zelfs aangeduid als doctorandus. Dat bleek onjuist. Hoewel Van Berkel stelde nooit te hebben willen suggereren dat zij haar opleidingen had afgerond, vonden critici dat haar cv op zijn minst misleidend was gepresenteerd.

Een pijnlijke start voor een nieuw kabinet

Van Berkel zou volgende week worden beëdigd. Daarvoor stond nog een laatste gesprek gepland met aanstaand premier Rob Jetten. In dat gesprek had moeten worden vastgesteld of er nog belemmeringen waren voor haar benoeming. Door de ontstane ophef werd duidelijk dat die belemmeringen er inmiddels wél waren.

Voor een minderheidskabinet is vertrouwen in de Tweede Kamer cruciaal. Oppositiepartijen stelden direct vragen over de gang van zaken. Twijfel over integriteit of transparantie kan in zo’n situatie funest zijn. Jetten gaf zelf aan dat dergelijke discussies een effectieve rol als staatssecretaris in de weg kunnen staan.

Dat Van Berkel uiteindelijk zelf terugtrad, voorkomt mogelijk verdere politieke schade. Tegelijkertijd legt het een kwetsbaarheid bloot bij D66, dat zich juist profileert op transparantie en goed bestuur.

Reactie van Van Berkel en D66

Via sociale media liet Van Berkel weten dat de discussie over haar opleidingsverleden afleidt van de belangrijke opgaven waar het kabinet voor staat. Zij benadrukte dat het nooit haar intentie is geweest om een onjuiste voorstelling van zaken te geven. In het belang van een goede start van het kabinet besloot zij daarom haar kandidatuur in te trekken.

Een woordvoerder van D66 stelde dat Van Berkel in interne gesprekken altijd eerlijk heeft aangegeven dat zij haar studies niet heeft afgerond. Volgens de partij was er geen sprake van bewuste misleiding. Tegelijkertijd geldt voor bewindspersonen dat zij zelf verantwoordelijk zijn voor een correct en volledig openbaar cv.

In het handboek voor nieuwe bewindslieden staat expliciet dat kandidaten ervoor moeten zorgen dat hun publieke informatie klopt. Zeker bij een functie als staatssecretaris van Financiën ligt de lat hoog. Niet alleen inhoudelijke kennis telt, maar ook geloofwaardigheid.

Integriteit onder een vergrootglas

De affaire past in een langere reeks politieke incidenten waarbij cv’s of titels ter discussie stonden. In 1982 trad VVD’er Charles Schwietert al na drie dagen af als staatssecretaris van Defensie toen bleek dat hij ten onrechte de titel doctorandus voerde. Ook in recente kabinetten ontstonden discussies over scripties en academische kwalificaties.

Zulke kwesties raken direct aan vertrouwen. Burgers verwachten van bestuurders dat zij volledig en transparant zijn over hun achtergrond. Zelfs wanneer er geen opzet in het spel is, kan slordigheid al voldoende zijn om twijfel te zaaien.

Voor D66 is het nu zaak snel een nieuwe kandidaat voor Financiën te vinden. De beëdiging van het kabinet staat voor de deur en een valse start kan de coalitie zich nauwelijks permitteren. Wat bedoeld was als een soepele wisseling van de wacht, is uitgelopen op een pijnlijke reality check over hoe scherp het vergrootglas op Haagse bestuurders ligt.