AI-bubbel 2026? Wie betaalt straks de rekening en waarom dat jouw beleggingen raakt

In het kort:

• Bollen en VPRO Tegenlicht: geldschepping is niet één knop; banken creëren het meeste geld via leningen, centrale banken sturen en vangen crises op.

• Na 2008 kwam een gigantische golf: eind 2022 hield het Eurosysteem 4.937 mrd euro aan, met 3.254 mrd APP en 1.681 mrd PEPP.

• Bij een AI-bubbel komt dezelfde vraag terug: wie betaalt de rekening; daarom is de digitale euro politiek en financieel zo belangrijk.

De financiële markten kennen hun terugkerende ritmes. Er zijn perioden waarin investeringen snel oplopen, verwachtingen steeds hoger worden en het gevoel ontstaat dat een nieuwe technologie alle grenzen verlegt. In een video van VPRO Tegenlicht stelt onderzoeksjournalist Thomas Bollen in die context een vraag die bij elke bubbel terugkomt. Als het misgaat, wie betaalt dan de rekening. Het is een vraag die direct raakt aan geldschepping en daarmee ook aan de krachten die waarderingen, bubbels en ongelijkheid mee vormgeven.

Thomas Bollen is een financieel econoom en onderzoeksjournalist/auteur bij Follow the Money, gespecialiseerd in hoe ons monetaire en financiële systeem werkt.

Bron: VRPO Tegenlicht

Geldschepping is meer dan één knop

Wanneer mensen over “de geldpers” praten, klinkt het alsof er één instantie is die geld bijdrukt. In de praktijk werkt het systeem anders en bestaan er meerdere vormen van geld. Je kunt denken aan publiek geld zoals bankbiljetten en munten, dat onder regie van de centrale bank wordt uitgegeven. Daarnaast is er privaat geld, het giraal geld op betaal en spaarrekeningen, dat in grote mate ontstaat wanneer commerciële banken leningen verstrekken. De Bank of England beschrijft dit mechanisme helder. In moderne economieën wordt het meeste geld gecreëerd op het moment dat banken krediet verlenen en er nieuwe deposito’s ontstaan.

Voor beleggers is dit geen theoretisch detail. Kredietgroei is vaak de brandstof voor stijgende prijzen van vastgoed en financiële activa. Wanneer de kredietkraan dichtgaat, wordt het moeilijker om hoge waarderingen te rechtvaardigen en kan de correctie snel en breed uitpakken.

De schok van 2008 en de vraag naar de rekening

Bollens blik op het systeem werd gevormd tijdens de financiële crisis van 2008, toen hij als stagiair bij een internationaal accountantskantoor meemaakte hoe snel een bankprobleem een maatschappelijk probleem kan worden. De vraag die hem sindsdien bezighoudt, is waarom de kosten van crises zo vaak bij burgers terechtkomen, terwijl banken en instellingen die de kettingreactie mede veroorzaakten relatief worden ontzien. In zijn werk bij onderzoeksplatform Follow the Money zoomt hij daarom niet alleen in op individuele bedrijven of bankbalansen, maar juist op het geldstelsel zelf en de prikkels die daarin zitten.

Na 2008 kwam de grote golf aan liquiditeit

Na de crisis werd het financiële systeem niet alleen gestabiliseerd met noodmaatregelen en steun, maar ook met grootschalig monetair beleid. In Europa speelde de Europese Centrale Bank daarbij een hoofdrol via obligatieaankopen. In het publieke debat wordt dan vaak gesproken over ongeveer 5.000 miljard euro aan nieuw gecreëerd geld in de periode 2015 tot en met 2022. Een concreet ankerpunt is het bedrag dat het Eurosysteem eind 2022 aan effecten aanhield voor monetair beleid. Dat ging om 4.937 miljard euro, opgebouwd uit 3.254 miljard euro in het APP programma en 1.681 miljard euro in het PEPP programma.

De discussie die Bollen en VPRO Tegenlicht daarbij aanjagen, gaat niet alleen over de omvang van deze bedragen, maar ook over de verdeling van effecten. Critici stellen dat zulke liquiditeitsgolven relatief snel doorwerken in prijzen van aandelen, obligaties en vastgoed, waardoor vooral bezitters van vermogen profiteren. Tegelijk blijft de vraag liggen wie de klappen opvangt wanneer de cyclus draait en er verliezen opduiken.

De AI golf en het bubbelrisico

In de Tegenlicht video wordt AI genoemd als voorbeeld van een sector waarin investeringen explosief zijn gestegen en waarin sommigen tekenen van een zeepbel herkennen. Het is verleidelijk om het debat te versmallen tot één voorspelling, namelijk of er wel of geen crash komt. Bollen kiest een andere invalshoek. Hij benadrukt dat het moeilijk is om precies te zeggen waar en wanneer de klap komt, maar dat de kernvraag intussen wel gesteld kan worden. Wie betaalt de rekening als verwachtingen niet uitkomen.

Bron: CNBC

Ook internationaal groeit die zorg, mede door de schaal van investeringen die nodig zijn voor rekenkracht, datacenters en energie infrastructuur. De Financial Times beschreef de race om datacentercapaciteit en de enorme kapitaaluitgaven die daarmee gepaard gaan, met schattingen die richting honderden miljarden lopen en een investeringsdruk die doorwerkt richting 2030. Voor beleggers gaat het dan niet alleen om het verhaal van technologische doorbraak, maar ook om de financiële structuur erachter. Het maakt uit of groei wordt betaald uit vrije kasstroom, uit schuld, of uit voortdurende kapitaalrondes tegen hoge waarderingen.

Waarom de digitale euro in dit verhaal past

Tegenlicht plaatst de discussie over geldschepping nadrukkelijk naast het dossier van de digitale euro. De kern van het idee is dat publiek geld niet alleen als contant geld bestaat, maar ook in digitale vorm beschikbaar kan worden. Daarmee raakt het thema aan monetaire soevereiniteit en aan de vraag hoe afhankelijk Europa wil zijn van private betaalrails en buitenlandse infrastructuur.

De politieke besluitvorming is in beweging. De Europese Commissie publiceerde op 28 juni 2023 een wetsvoorstel voor de digitale euro. Vervolgens nam de Raad van de Europese Unie op 19 december 2025 een onderhandelingspositie in over de digitale euro en over het versterken van de rol van contant geld als wettig betaalmiddel. De ECB zelf schetste een traject waarin wetgeving in 2026 een kantelpunt kan vormen, waarna pilots en eerste transacties vanaf medio 2027 denkbaar zijn, met een systeem dat rond 2029 klaar zou kunnen zijn voor een mogelijke eerste uitgifte.

De controverse zit niet alleen in techniek, maar vooral in vertrouwen. Sommige politieke stromingen waarschuwen voor controle en privacyverlies. Tegelijk pleitten prominente economen, waaronder Thomas Piketty in een open brief die in de Financial Times werd besproken, juist voor een sterke publieke digitale euro als waarborg voor Europese soevereiniteit en financiële stabiliteit. Dat spanningsveld maakt dit dossier relevant voor beleggers, omdat het op termijn invloed kan hebben op de rol van banken, op depositodynamiek in stressscenario’s en op de machtsverhoudingen in het betaalverkeer.

Bron: ECB

Geldschepping en de vraag of groei altijd wenselijk is

VPRO Tegenlicht verbindt dit onderwerp ook aan een tweede grote vraag, namelijk of eeuwige economische groei wel altijd wenselijk is. In afleveringen die kritisch kijken naar de groeilogica komt naar voren dat een stijgend BNP niet automatisch leidt tot meer welzijn. Tegelijk kan groei problemen rond klimaat en ongelijkheid verergeren, zeker wanneer de baten ongelijk verdeeld zijn.

Daar ontstaat ook de brug naar geldschepping. In een systeem waarin veel geld ontstaat als schuld met rente, ontstaat er druk om rendement en groei te blijven organiseren, zodat schulden draaglijk blijven. Dat betekent niet dat groei per definitie verkeerd is, maar het maakt wel duidelijk dat groei soms voelt als systeemnoodzaak in plaats van bewuste keuze. Voor beleggers vertaalt dit zich naar een grotere gevoeligheid van waarderingen voor rente, kredietcondities en echte kasstromen, vooral in sectoren die sterk leunen op goedkope financiering en verre toekomstbeloftes.

Wat beleggers hier praktisch aan hebben

De rode draad in het verhaal van Thomas Bollen en VPRO Tegenlicht is dat geldschepping niet alleen een macro onderwerp is, maar ook een verdelings en risicovraagstuk. In goede tijden lijken winsten vanzelfsprekend privaat. In slechte tijden blijkt het systeem vaak afhankelijk van publieke vangnetten, expliciet via steun en garanties of impliciet via beleid dat financiële stabiliteit voorop zet. Juist daarom is de vraag wie de geldpers bedient niet abstract. Ze komt terug in spreads, in waarderingen, in bubbeldynamiek en uiteindelijk in de vraag wie het staart risico draagt.

AI kan productiviteit verhogen en nieuwe winnaars creëren. Tegelijk kan dezelfde golf, net als eerdere episodes, uitmonden in stress wanneer de financiering stokt of verwachtingen kantelen. Op dat moment wordt de kernvraag opnieuw scherp. Wie betaalt de rekening, en hoeveel democratische grip is er op de manier waarop nieuw geld de economie binnenkomt.

Lees meer: Deze AI-reus lijkt klaar voor totale dominantie in 2026 en daarna

Advertorial 

Wie de dynamiek van geldschepping en bubbels serieus neemt, kijkt niet alleen naar macrobeleid, maar ook naar de kleine kostenposten die het rendement jaar na jaar uithollen. Juist in markten waar waarderingen gevoelig zijn voor rente en financiering, kan efficiënt handelen en internationaal spreiden het verschil maken tussen een papieren en een gerealiseerd rendement. Ook particuliere beleggers kunnen hierop inspelen door scherp te letten op transactiekosten en vooral valutakosten bij buitenlandse beleggingen.

MEXEM is door Brokerskiezen.nl uitgeroepen tot beste allround broker van 2025. Bij MEXEM bedragen de valutakosten 0,005%, tegenover 0,25% bij DEGIRO en SAXO Bank, een verschil dat voor de gemiddelde belegger kan oplopen tot honderden tot duizenden euro’s per jaar. Zo positioneert MEXEM zich als beste allround broker van 2025, met scherpe tarieven die het rendement van beleggers merkbaar kunnen verbeteren.