Kapitaalvlucht door box 3: het risico dat Den Haag blijft onderschatten
- J. van den Poll
- 1 uur geleden
- 5 minuten om te lezen
In het kort:
Belasting op papieren winst is principieel oneerlijk: beleggers moeten mogelijk belasting betalen over koerswinsten die nog niet zijn gerealiseerd en dus geen liquide inkomen vormen.
De overheid onderschat gedragseffecten: binnen beleggerscommunity's klinkt al dat mensen serieus nadenken over bv-structuren, buitenlandse allocatie of andere manieren om vermogen buiten box 3 te houden.
Kapitaalvlucht hoeft niet massaal zichtbaar te zijn: ook minder nieuwe investeringen, fiscaal gedreven herallocatie en dalend vertrouwen kunnen de Nederlandse belastinggrondslag en het investeringsklimaat schaden.
Het kabinet verwacht geen kapitaalvlucht of emigratie als gevolg van de nieuwe box-3-plannen. Ook zouden er geen nadelige gevolgen zijn voor het investerings- en vestigingsklimaat. Dat staat droogjes in de toelichting bij de Wet werkelijk rendement box 3.
Maar onder particuliere beleggers klinkt een heel ander geluid. In de beleggerscommunity wordt steeds vaker serieus gesproken over het verplaatsen van vermogen, het opzetten van andere structuren of het simpelweg minder in Nederland alloceren van kapitaal. Niet uit paniek, maar uit rationele zelfbescherming.
En dat is precies wat de overheid lijkt te onderschatten.
Toelichting bij de Wet werkelijk rendement box 3:
Belasting op papieren winst is geen eerlijk stelsel
Het nieuwe box-3-stelsel wordt verkocht als een belasting op “werkelijk rendement”. Dat klinkt eerlijker dan het oude forfaitaire systeem. Maar die framing is misleidend zolang ook ongerealiseerde koerswinsten worden belast.
Een belegger die aandelen bezit die in waarde stijgen, heeft op papier winst. Maar zolang hij niet verkoopt, heeft hij geen euro ontvangen. Geen dividend. Geen cashflow. Geen gerealiseerde opbrengst. Toch wil de fiscus jaarlijks afrekenen.
Dat is geen belasting op werkelijk rendement. Dat is een belasting op tijdelijke marktwaardes.
Beurzen bewegen. Een portefeuille kan in december fors hoger staan en enkele maanden later weer flink lager. Wie dan belasting heeft betaald over een papieren piek, wordt gedwongen liquiditeit vrij te maken voor winst die misschien nooit daadwerkelijk gerealiseerd wordt.
Dat voelt niet alleen oneerlijk. Het ís oneerlijk.
De overheid vergeet dat beleggers kunnen reageren
De Haagse redenering lijkt te zijn: vermogen is er, rendement wordt gemaakt, dus daar kan belasting over worden geheven. Maar beleggers zijn geen passieve belastingobjecten. Ze reageren.
Bij een te hoge of te onvoorspelbare belastingdruk gaan mensen alternatieven zoeken. Dat kan via een bv-structuur. Via buitenlandse brokers of buitenlandse entiteiten. Via vastgoed. Via ondernemingsvermogen. Via emigratie. Of simpelweg door toekomstig vermogen niet meer in Nederland op te bouwen.
Kapitaalvlucht hoeft niet te betekenen dat duizenden miljonairs morgen hun koffers pakken. Het begint subtieler. Minder nieuwe investeringen. Minder beursvermogen in privé. Minder langetermijnallocatie in Nederland. Meer fiscaal gedreven keuzes. Meer vermogen dat buiten het directe bereik van box 3 wordt gehouden.
Dat gedrag is moeilijk te meten, maar het is er wel.
De belegger wordt gestraft voor discipline
Het wrange is dat juist de langetermijnbelegger wordt geraakt.
Wie jaarlijks spaart, belegt en niet verkoopt, doet precies wat financieel verstandig is. Hij bouwt vermogen op, neemt risico, financiert bedrijven via de kapitaalmarkt en zorgt voor zijn eigen financiële toekomst. Maar onder een vermogensaanwasbelasting wordt die discipline jaarlijks afgeroomd, ook wanneer er geen winst is gerealiseerd.
Dat verandert het karakter van beleggen. De overheid wordt als het ware stille mede-eigenaar van de opwaartse bewegingen, maar zonder hetzelfde risico, dezelfde liquiditeitsdruk of dezelfde beleggingshorizon als de belegger.
Natuurlijk kunnen verliezen in theorie worden verrekend. Maar dat lost het principiële probleem niet op: belasting betalen over niet-gerealiseerde winsten tast de eigendomslogica aan. Een papieren winst is geen inkomen. Het is een momentopname.
Dit raakt het vertrouwen
Belastingbeleid gaat niet alleen over tarieven. Het gaat ook over vertrouwen.
Particuliere beleggers hebben de afgelopen jaren gezien hoe box 3 steeds opnieuw veranderde. Eerst fictieve rendementen die juridisch niet houdbaar bleken. Daarna tijdelijke herstelregelingen. Nu een nieuw stelsel dat opnieuw complex wordt en mogelijk opnieuw tot procedures zal leiden.
Die onzekerheid heeft een prijs.
Een belegger die niet weet hoe zijn vermogen over vijf jaar wordt belast, gaat voorzichtiger alloceren. Een ondernemer die vermogen heeft opgebouwd, zal eerder nadenken over emigratie of internationale structurering. Een vermogende particulier zal zich afvragen waarom hij zijn kapitaal in Nederland zou houden als andere landen voorspelbaarder of milder omgaan met belegd vermogen.
Dat is geen ideologische dreiging. Dat is rationeel gedrag.
De overheid kijkt te gemakzuchtig naar kapitaalvlucht
De zin dat het kabinet geen kapitaalvlucht of emigratie verwacht, is misschien wel het meest veelzeggend. Alsof kapitaal loyaal is aan landsgrenzen. Alsof vermogende huishoudens en beleggers geen adviseurs hebben. Alsof fiscale prikkels geen gedrag veroorzaken.
Dat is naïef.
Nederland concurreert om kapitaal, ondernemerschap en financieel talent. Een land dat beleggers jaarlijks belast over papieren winst, maakt zichzelf minder aantrekkelijk. Zeker wanneer het stelsel complex is, de administratie zwaarder wordt en de fiscale behandeling per vermogenscategorie verschilt.
Het kabinet lijkt te denken dat beleggers dit simpelweg zullen accepteren. Maar in de praktijk
groeit de bereidheid om alternatieven te onderzoeken. In beleggerskringen wordt al openlijk gesproken over andere landen, andere structuren en andere manieren om vermogen te alloceren. Niet iedereen zal vertrekken. Maar dat hoeft ook niet om schade te veroorzaken.
Als een relatief kleine groep met veel vermogen haar gedrag aanpast, kan de belastinggrondslag al flink verschuiven.
Een eerlijker alternatief begint bij realisatie
Wie werkelijk rendement wil belasten, zou moeten beginnen bij werkelijk gerealiseerd rendement. Dividend, rente, huurinkomsten en gerealiseerde verkoopwinsten zijn echte inkomsten. Daar kun je belasting over heffen zonder de fundamentele grens te overschrijden tussen bezit en inkomen.
Een realisatiebelasting is niet perfect. Beleggers kunnen verkoop uitstellen. Maar dat probleem is minder schadelijk dan jaarlijks belasting heffen over waardeontwikkelingen die nog helemaal niet zijn verzilverd.
De overheid moet niet doen alsof liquiditeit vanzelf bestaat. Een koerswinst op papier betaalt geen belastingaanslag. Daarvoor moet een belegger cash hebben, verkopen of heralloceren. Daarmee grijpt de fiscus direct in op beleggingsbeslissingen.
Dat is slecht beleid.
Conclusie: de overheid onderschat het risico fors
De nieuwe box-3-plannen zijn niet alleen een technische belastingwijziging. Ze raken aan een principiële vraag: mag de overheid belasting heffen over winst die nog niet bestaat in liquide, gerealiseerde vorm?
Voor beleggers is het antwoord duidelijk: nee.
Een belasting op papieren winst is oneerlijk, ontmoedigt langetermijnbeleggen en vergroot de prikkel om vermogen anders te structureren of buiten Nederland te alloceren. Het kabinet stelt dat kapitaalvlucht en emigratie niet worden verwacht, maar dat klinkt vooral als wensdenken.
Kapitaal hoeft niet boos te zijn om te vertrekken. Het hoeft alleen betere voorwaarden te vinden.
En precies daar zit het risico voor Nederland.
Advertorial
Wie onzekerheid rond box 3 wil beperken, kijkt niet alleen naar beleggingen maar ook naar manieren om vermogen tijdelijk overzichtelijk te parkeren. Spaargeld met een vaste of variabele rente kan daarbij een rol spelen binnen een bredere vermogensstrategie, zeker wanneer liquiditeit en voorspelbaarheid belangrijker worden.
Raisin RenteBoost is een tijdelijke actie waarbij je op een vrij opneembare Duitse spaarrekening de eerste 3 maanden lang een gegarandeerde rente van 2,85% p.j. krijgt, beschermd onder het Europese garantiestelsel. Je spaargeld blijft dagelijks opvraagbaar en je kunt vrij storten en opnemen. Na deze periode kun je via één Raisin-account verder sparen bij meer dan 50 Europese banken, met actuele variabele rentes tot 1,92% p.j., of kiezen voor spaardeposito’s met looptijden van één maand tot tien jaar en rentes tot 3,25% p.j.
