ASML is hét schrikvoorbeeld van box 3: belasting betalen over winst die alleen op papier bestaat
- J. van den Poll
- 4 dagen geleden
- 6 minuten om te lezen
In het kort:
ASML laat het box 3-probleem goed zien: veel Nederlanders houden het aandeel jarenlang vast, waardoor belasting op papieren winst direct voelbaar wordt voor gewone particuliere beleggers.
De jaren 2021 en 2022 maken dat risico concreet: na een koersstijging van 77,76 procent in 2021 volgde in 2022 een daling van 28,71 procent, waardoor een grote papieren winst snel weer deels kon verdampen.
De pijn zit vooral in de liquiditeit: beleggers kunnen belasting moeten betalen over winst die nog niet is verzilverd, en daardoor mogelijk aandelen moeten verkopen om de aanslag te voldoen.
ASML is het meest gehouden aandeel onder Nederlandse huishoudens. Juist daarom is het bedrijf zo’n sterk voorbeeld in de discussie over het nieuwe box 3-stelsel. Zodra de fiscus ook belasting gaat heffen over papieren winst, wordt goed zichtbaar wat dat betekent voor gewone particuliere beleggers. Bij een aandeel als ASML is dat extra relevant, omdat veel Nederlanders het aandeel simpelweg jarenlang vasthouden en de winst lang niet altijd tussentijds verzilveren.
De combinatie van 2021 en 2022 maakt dat probleem heel concreet. In 2021 steeg ASML met 77,76 procent. In 2022 daalde het aandeel vervolgens met 28,71 procent. Daarmee laat juist ASML zien hoe snel een grote winst op papier kan ontstaan en hoe snel een flink deel daarvan daarna ook weer kan verdwijnen.
ASML steeg met 77,76 procent in 2021, waarna het aandeel vervolgens met 28,71 procent daalde:
Hoe het nieuwe box 3 uitwerkt bij aandelen
Onder het voorgestelde nieuwe box 3-stelsel wordt voor beursgenoteerde aandelen gekeken naar het werkelijke rendement. Dat betekent dat niet alleen dividend meetelt, maar ook de stijging van de beurskoers. Een belegger kan dus belasting verschuldigd zijn zonder ook maar één aandeel te hebben verkocht.
Daar zit de spanning. Op papier kan een portefeuille in een jaar sterk in waarde stijgen, terwijl er in de praktijk geen geld is vrijgekomen. De winst zit dan in de hogere beurskoers, niet op de bankrekening. Toch kan daar wel belasting over moeten worden betaald. Het tarief blijft 36 procent. Daarnaast geldt een heffingsvrij resultaat van 1.800 euro.
Het topjaar 2021 laat de gevoeligheid meteen zien
Stel dat een particuliere belegger op 1 januari 2021 voor 100.000 euro aan ASML-aandelen in portefeuille had. Door de koersstijging van 77,76 procent zou dat bedrag eind 2021 zijn opgelopen tot 177.760 euro. De papieren winst komt dan uit op 77.760 euro.
Als daar 36 procent belasting over wordt geheven, gaat het om ongeveer 27.994 euro. Dat is geen klein bedrag dat ongemerkt kan worden opgevangen. Juist bij een belegger die zijn aandelen gewoon heeft aangehouden, kan zo’n aanslag hard aankomen. De portefeuille oogt dan fors rijker, maar dat betekent nog niet dat er ook bijna 28.000 euro aan vrije cash beschikbaar is om de belasting zonder problemen te betalen.
Het echte probleem is vaak niet de winst, maar de liquiditeit
Daarmee komt een praktisch punt centraal te staan dat in het politieke debat soms onderbelicht blijft. Veel particuliere beleggers hebben hun vermogen niet grotendeels in contanten staan. Een belangrijk deel zit vaak gewoon in beleggingen. Als een aandeel als ASML hard stijgt, groeit het vermogen op papier snel mee. Maar dat betekent niet automatisch dat er op een spaarrekening voldoende ruimte is om een forse aanslag op te vangen.
Juist daarom kan belasting op papieren winst zo ongemakkelijk uitpakken. De fiscus kijkt naar de waardestijging, terwijl de belegger vooral naar zijn beschikbare geld moet kijken. Wie genoeg spaargeld of ander vrij vermogen heeft, kan zo’n aanslag nog opvangen. Maar voor een deel van de beleggers ligt dat anders. Daar kan de belasting ertoe leiden dat zij een deel van hun aandelen moeten verkopen, niet omdat zij dat willen, maar omdat het simpelweg nodig is om de rekening te kunnen betalen.
De terugval in 2022 maakt dat risico ineens heel tastbaar
Daarna wordt duidelijk waarom juist de combinatie van 2021 en 2022 zo’n sterk voorbeeld is. Na het topjaar 2021 verloor ASML in 2022 28,71 procent. De koers die eind 2021 nog op 706,70 euro stond, zakte in 2022 op het dieptepunt terug naar 375,75 euro.
Een belegger die niets had verkocht, zag dus eerst een enorme papieren winst ontstaan en kon vervolgens worden geconfronteerd met een hoge belastingaanslag. Kort daarna volgde een flinke koersdaling, waardoor een groot deel van die eerdere winst alweer verdampte. Precies daar wringt het. De belasting wordt geheven op een moment dat de winst nog niet is verzilverd, terwijl de markt daarna alweer fors kan draaien.
Dat maakt het gevoel van onrecht goed begrijpelijk. Niet omdat er juridisch per se twee keer belasting over hetzelfde bedrag wordt geheven, maar omdat de belegger wel eerst moet afrekenen over een topjaar en daarna moet toezien hoe de beurswaarde weer stevig terugloopt.
Voor veel beleggers zit de pijn in het verkeerde moment
Dat tijdseffect is misschien wel de kern van het bezwaar. Het probleem is niet alleen dat belasting wordt geheven over ongerealiseerde winst. Het probleem is vooral dat die belasting moet worden betaald op een moment waarop de belegger nog niets heeft verkocht en kort daarna ook nog eens met een lagere koers te maken kan krijgen.
Bij ASML maakt dat extra indruk, omdat het aandeel zo geliefd is bij Nederlandse beleggers. Het gaat hier niet om een klein, speculatief fonds aan de rand van de markt. Het gaat om het aandeel dat in Nederland het vaakst in particuliere portefeuilles zit. Daardoor wordt dit geen abstract fiscaal vraagstuk, maar een heel herkenbaar praktijkvoorbeeld.
Extra verkoopdruk is voorstelbaar, maar waarschijnlijk beperkt
Daar hoort nog een tweede vraag bij. Als een deel van de beleggers de belasting niet uit spaargeld kan betalen, ligt het voor de hand dat sommigen een deel van hun aandelen verkopen om de aanslag te voldoen. Dat is op zichzelf een logisch gevolg van belasting over papieren winst.
Tegelijk moet dat effect ook niet te groot worden gemaakt. ASML is een enorm bedrijf met een grote internationale markt en een hoge dagelijkse handel. Daardoor zal extra verkoop door Nederlandse particuliere beleggers waarschijnlijk maar beperkt effect hebben op de koers. Het belangrijkste punt is dan ook niet dat ASML als aandeel direct zwaar onder druk zou komen te staan, maar dat individuele beleggers wel gedwongen kunnen worden om op een ongunstig moment stukken te verkopen.
ASML is daarom de gevoeligste test voor het nieuwe stelsel
Juist omdat ASML het meest gehouden aandeel van Nederland is, laat het beter dan welk theoretisch voorbeeld ook zien waar het nieuwe box 3-stelsel gevoelig ligt. Een topjaar op de beurs kan leiden tot een hoge belastingclaim, terwijl dat vermogen nog grotendeels vastzit in aandelen. Als de koers daarna terugvalt, wordt die aanslag pas echt voelbaar.
Het voorbeeld van 2021 en 2022 maakt duidelijk dat het nieuwe box 3 niet alleen draait om de vraag hoeveel belasting eerlijk is. Het draait ook om de vraag of beleggers belasting moeten betalen over winst die nog niet is omgezet in geld, en of zij daardoor in de praktijk in de knel kunnen komen. Bij ASML is dat geen theoretische mogelijkheid, maar een scenario dat de recente koersgeschiedenis heel voorstelbaar maakt.
Conclusie
ASML laat scherp zien waarom belasting op papieren winst in de praktijk zo gevoelig is. In 2021 steeg het aandeel met 77,76 procent. In 2022 volgde een daling van 28,71 procent. Voor een belegger met 100.000 euro aan ASML kon dat betekenen dat eerst ongeveer 27.994 euro belasting verschuldigd werd over een forse papieren winst, terwijl de koers daarna alweer stevig daalde.
Daarmee wordt zichtbaar waar het echte risico zit. Niet zozeer in massale verkoopdruk op ASML zelf, want daarvoor is het bedrijf waarschijnlijk te groot, maar wel in het feit dat particuliere beleggers zonder vrije cash gedwongen kunnen worden om aandelen te verkopen om hun belasting te betalen. Juist omdat ASML het meest gehouden aandeel van Nederland is, maakt dat dit voorbeeld zo krachtig en zo relevant
Advertorial
De discussie rond box 3 laat zien hoe belangrijk liquiditeit naast rendement kan zijn, zeker wanneer vermogen lang in aandelen vastzit en belastingdruk kan samenvallen met koersschommelingen. Juist dan kijken veel beleggers ook naar manieren om een deel van hun geld tijdelijk toegankelijk te houden, terwijl het ondertussen wel rente oplevert.
Raisin RenteBoost is een tijdelijke actie waarbij je op een vrij opneembare Duitse spaarrekening de eerste 3 maanden lang een gegarandeerde rente van 2,85% p.j. krijgt, beschermd onder het Europese garantiestelsel. Je spaargeld blijft dagelijks opvraagbaar en je kunt vrij storten en opnemen. Na deze periode kun je via één Raisin-account verder sparen bij meer dan 50 Europese banken, met actuele variabele rentes tot 1,92% p.j., of kiezen voor spaardeposito’s met looptijden van één maand tot tien jaar en rentes tot 3,25% p.j.
