Box 3 chaos: Kamer woedend terwijl €3,3 miljard plan op tafel ligt

Kolivier Jager
2 uur geleden
4 minuten om te lezen

In het kort:

De Tweede Kamer uit scherpe kritiek op de gang van zaken rond de nieuwe vermogensbelasting, waarbij onduidelijkheid ontstond over mogelijke wijzigingen kort nadat de wet was aangenomen.
Het kabinet onderzoekt opnieuw aanpassingen aan het stelsel, waaronder een achterwaartse verliesverrekening die naar schatting circa 3,3 miljard euro kan kosten.
De uitvoerbaarheid blijft een groot probleem, mede door beperkingen bij de Belastingdienst en de complexiteit van belasting heffen op werkelijk rendement.

De discussie over de belasting op vermogen in box 3 is opnieuw opgelaaid in de Tweede Kamer. Tijdens een debat kreeg staatssecretaris van Financiën Eelco Eerenberg stevige kritiek van meerdere partijen. Kamerleden zijn vooral ontevreden over de manier waarop het kabinet communiceert over mogelijke veranderingen in het belastingstelsel.

De onrust ontstond nadat minister van Financiën Eelco Heinen in de media zei dat er mogelijk opnieuw naar box 3 gekeken moet worden. Dat gebeurde kort nadat de Tweede Kamer een nieuwe wet had aangenomen die het systeem juist moet hervormen. Veel Kamerleden vonden het vreemd dat deze discussie alweer werd geopend terwijl de wet nog maar net door de Kamer is gegaan.

Staatssecretaris van Financiën, Eelco Eerenberg.

Nieuwe wet moet belasting eerlijker maken

De nieuwe wet voor box 3 moet ervoor zorgen dat mensen belasting betalen over hun echte rendement op vermogen. In het oude systeem betaalden mensen belasting over een geschat rendement. Dat betekende dat spaarders soms belasting moesten betalen over geld dat zij in werkelijkheid niet hadden verdiend.

Dit systeem leidde tot veel kritiek en uiteindelijk ook tot juridische procedures. De Hoge Raad oordeelde dat de oude regeling in sommige gevallen in strijd was met het eigendomsrecht. Daardoor moest de overheid miljarden euro terugbetalen aan belastingbetalers. Om deze problemen op te lossen heeft het kabinet een nieuw systeem ontwikkeld. In dit systeem wordt gekeken naar het werkelijke rendement op spaargeld, beleggingen en andere vormen van vermogen. Het idee achter deze verandering is dat de belasting daardoor eerlijker wordt.

Toch is het nieuwe systeem ingewikkelder dan het oude. Niet alleen rente en dividend moeten worden meegenomen, maar ook waardestijgingen van beleggingen en vastgoed. Dat maakt het voor zowel belastingbetalers als de Belastingdienst lastiger om de juiste bedragen te berekenen.

Nieuwe box 3 wet moet einde maken aan oneerlijke belasting.

Kritiek vanuit de Tweede Kamer

Tijdens het debat lieten meerdere Kamerleden weten dat zij al eerder twijfels hadden over het nieuwe systeem. Volgens hen bevat de wet belangrijke fouten die later problemen kunnen veroorzaken. Sommige partijen waarschuwden tijdens de behandeling al voor deze risico’s.

Volgens deze Kamerleden zijn hun waarschuwingen toen niet serieus genoeg genomen. Nu er opnieuw wordt gesproken over mogelijke aanpassingen voelen zij zich in hun kritiek bevestigd. Naast inhoudelijke kritiek is er ook veel discussie over de rol van minister Heinen. Normaal gesproken valt belastingbeleid onder een staatssecretaris. Kamerleden vroegen zich daarom af waarom de minister zich zo nadrukkelijk met dit dossier bemoeit.

Tijdens het debat werd zelfs gevraagd wie er nu eigenlijk verantwoordelijk is voor het beleid rond box 3. Sommige Kamerleden vonden de situatie verwarrend en spraken van een ongebruikelijke gang van zaken binnen het kabinet.

Uitleg van de staatssecretaris

Staatssecretaris Eerenberg probeerde tijdens het debat duidelijkheid te geven over wat er precies is gebeurd. Volgens hem had er overleg plaatsgevonden tussen hemzelf, minister Heinen en premier Rob Jetten. Tijdens dat overleg werd gesproken over de onrust die was ontstaan rond de nieuwe wet.

Volgens de staatssecretaris vonden de betrokken bewindspersonen dat het verstandig was om opnieuw naar mogelijke verbeteringen te kijken. Dat leidde er uiteindelijk toe dat de minister hierover uitspraken deed in de media.

Eerenberg gaf toe dat de communicatie niet ideaal was verlopen. De Tweede Kamer had liever rechtstreeks geïnformeerd willen worden in plaats van via de pers. Toch wilde de staatssecretaris verder weinig zeggen over de precieze gang van zaken.

Box 3 discussie laait op na uitspraken van minister Heinen.

Mogelijke aanpassingen aan het systeem

Ondertussen onderzoekt het kabinet verschillende mogelijkheden om het nieuwe belastingstelsel aan te passen. Een van de opties waarnaar wordt gekeken is een regeling waarmee verliezen uit een later jaar kunnen worden verrekend met winsten uit eerdere jaren.

Zo’n regeling kan belangrijk zijn voor mensen die beleggen. Rendement op beleggingen kan namelijk sterk schommelen van jaar tot jaar. In het ene jaar kan iemand veel winst maken, terwijl er in een ander jaar juist verlies wordt geleden. Als belasting alleen per jaar wordt berekend kan dat tot oneerlijke situaties leiden. Iemand betaalt dan belasting over een winstjaar terwijl het totale rendement over meerdere jaren misschien veel lager is. Door verliezen later te verrekenen met eerdere winsten kan dit probleem gedeeltelijk worden opgelost.

Deze regeling heeft echter ook financiële gevolgen voor de overheid. De kosten van zo’n maatregel worden geschat op ongeveer 3,3 miljard euro. Dat betekent dat er ergens anders geld gevonden moet worden om dit te betalen.

Discussie over de kosten

In de Tweede Kamer is inmiddels een nieuwe discussie ontstaan over de vraag wie uiteindelijk voor deze kosten moet opdraaien. Sommige partijen vinden dat het geld binnen het belastingstelsel voor vermogen moet worden gevonden.

Dat zou bijvoorbeeld kunnen door andere regels voor vermogen aan te passen of door tarieven te veranderen. Andere partijen vrezen dat de kosten uiteindelijk bij werkenden terechtkomen via andere belastingen.

Het kabinet lijkt voorlopig te onderzoeken of de kosten inderdaad binnen het vermogensbeleid kunnen worden opgevangen. Voor de zomer wil de staatssecretaris een brief naar de Tweede Kamer sturen met verschillende mogelijke oplossingen.

Problemen met de uitvoering

Naast de politieke discussie blijft ook de uitvoering een belangrijk probleem. De Belastingdienst heeft al meerdere keren aangegeven dat grote veranderingen in het belastingstelsel moeilijk uit te voeren zijn.

De systemen van de Belastingdienst zijn vaak complex en verouderd. Nieuwe regels moeten daarom ruim van tevoren worden voorbereid. Tijdens de behandeling van de wet werd al gezegd dat er weinig ruimte was voor extra aanpassingen vanwege tijdsdruk. Het nieuwe systeem moet in 2028 ingaan. Om dat te halen moet de Belastingdienst de komende jaren hard werken aan nieuwe systemen en procedures. Extra veranderingen kunnen dat proces nog ingewikkelder maken.

Voor spaarders en beleggers betekent dit dat er voorlopig nog onzekerheid blijft over de precieze regels van box 3. Het debat in de Tweede Kamer laat zien dat de hervorming van de vermogensbelasting nog lang niet is afgerond en dat er mogelijk opnieuw aanpassingen komen voordat het systeem daadwerkelijk wordt ingevoerd.