Oplopende energieprijzen zetten ECB onder druk: renteverhoging in het vooruitzicht?
- Kevin S
- 6 dagen geleden
- 4 minuten om te lezen
In het kort:
De inflatie in Nederland en de eurozone leek te stabiliseren, maar door spanningen rond de Straat van Hormuz en verstoringen in de lng-aanvoer dreigen olie- en gasprijzen opnieuw sterk te stijgen.
Economen schetsen scenario’s waarin een langdurige blokkade kan leiden tot fors hogere energieprijzen en een Nederlandse inflatie van boven de 3 tot mogelijk 4 procent of meer.
De ECB staat voor een dilemma tussen inflatiebestrijding en groeivertraging, terwijl beleggers rekening moeten houden met meer marktvolatiliteit en onzekerheid over het rentebeleid.
De inflatie in Nederland leek begin dit jaar tot rust te komen. In februari kwam de consumentenprijsindex uit op 2,4 procent op jaarbasis, gelijk aan januari. Ook in de eurozone bleef de inflatie met 1,9 procent relatief dicht bij de doelstelling van de Europese Centrale Bank. Maar die relatieve rust kan snel verdwijnen. De oorlog in het Midden-Oosten jaagt olie- en gasprijzen omhoog en dreigt een nieuwe inflatieschok te veroorzaken.
Voor beleggers is de vraag niet alleen hoe hoog de energieprijzen stijgen, maar vooral hoe lang de spanningen aanhouden en wat de centrale bank gaat doen.
De Straat van Hormuz als cruciale factor
De onrust concentreert zich rond de Straat van Hormuz, de zeestraat tussen Iran en Oman. Ongeveer een vijfde van de wereldwijde olie- en lng-export gaat via deze route. Iran heeft gedreigd de doorgang volledig te blokkeren en tankers aan te vallen. Dat zorgt voor grote onzekerheid op de energiemarkten.
Intussen heeft Qatar de productie van vloeibaar aardgas deels stilgelegd na aanvallen op energie-installaties. Qatar is een belangrijke leverancier van lng aan Europa. Als die toevoer langer wordt onderbroken, kan dat direct voelbaar worden in de Europese gasprijzen.
Op de Amsterdamse gasbeurs steeg de prijs naar circa 58 euro per megawattuur, een stijging van tientallen procenten in enkele dagen. Olieprijzen liepen eveneens fors op, met sprongen van meer dan 10 procent per dag.
De energiemarkt reageert extreem gevoelig op verstoringen in het aanbod. Anders dan bij eerdere schokken is Europa inmiddels wel minder afhankelijk van Russisch pijpleidinggas, maar blijft het sterk afhankelijk van geïmporteerd lng. Een langdurige blokkade van de Straat van Hormuz zou daarom opnieuw tot een prijsexplosie kunnen leiden.
Scenario’s voor olie, gas en inflatie
Economen hebben verschillende scenario’s doorgerekend. Bij een gedeeltelijke blokkade van de zeestraat die langer dan een maand duurt, kan de olieprijs oplopen tot rond de 85 dollar per vat en de gasprijs tot boven de 50 euro per megawattuur. Dat niveau is inmiddels bijna bereikt. Bij een volledige blokkade stijgt de olieprijs mogelijk tot boven de 100 dollar per vat en kan gas richting 80 tot 120 euro per megawattuur gaan. In dat scenario loopt de Nederlandse inflatie weer op tot boven de 3 procent.
In het zwaarste scenario worden raffinaderijen en lng-terminals in de regio beschadigd of vernietigd. Dan spreken economen over olieprijzen rond 150 dollar en gasprijzen tot 150 euro per megawattuur. De inflatie in Nederland zou dan opnieuw boven de 4 procent kunnen uitkomen, mede door hogere lonen en stijgende prijzen in de dienstensector.
Dat laatste is belangrijk. Tijdens de energiecrisis van 2022 leidde de prijsschok niet alleen tot hogere energierekeningen, maar ook tot forse loonstijgingen. Die loonontwikkeling hield de inflatie langer hoog dan aanvankelijk gedacht.
Slechte timing voor Europa
De nieuwe spanningen komen op een ongelukkig moment. De Europese gasvoorraden zijn relatief laag en het vulseizoen staat voor de deur. Hogere gasprijzen maken het duurder om voorraden aan te vullen voor de komende winter.
Bovendien is de herinnering aan de vorige inflatieschok nog vers. Huishoudens hebben koopkracht verloren en vakbonden zullen bij nieuwe cao-onderhandelingen rekening houden met hogere energiekosten. Dat vergroot de kans op zogenoemde tweede-ronde-effecten, waarbij hogere energieprijzen via lonen doorwerken in bredere prijsstijgingen.
Voor de eurozone als geheel dreigt daarmee een combinatie van hogere inflatie en zwakkere economische groei. Dat is precies het scenario waar centrale banken weinig grip op hebben.
ECB in een lastig parket
Binnen de Europese Centrale Bank groeit de bezorgdheid. Hoofdeconoom Philip Lane waarschuwde dat stijgende energieprijzen de inflatie vooral op korte termijn fors kunnen opdrijven en tegelijk de economische activiteit schaden. De ECB staat voor een dilemma. De beleidsrente is na eerdere verhogingen teruggebracht naar ongeveer 2 procent, na een piek van 4 procent. Het beleid wordt nu als neutraal beschouwd en de obligatieportefeuille wordt afgebouwd.
Als de inflatie opnieuw oploopt tot 3 procent of meer, rijst de vraag of de centrale bank opnieuw moet verkrappen. Volgens de economische leerboeken zou een centrale bank door een tijdelijke energiepiek heen moeten kijken. Maar in 2022 bleek dat zo’n piek minder tijdelijk was dan gedacht. De ECB kreeg toen het verwijt te laat te hebben ingegrepen. De kans is groot dat de ECB voorlopig vooral benadrukt alert te zijn en de situatie nauwlettend te volgen. Een onmiddellijke renteverhoging ligt niet voor de hand, maar bij een langdurige energiecrisis kan de toon snel veranderen.
Wat betekent dit voor beleggers
Voor beleggers zijn er meerdere aandachtspunten. Ten eerste neemt de volatiliteit op de aandelenmarkten toe. Beurzen in Europa, de Verenigde Staten en Azië kleurden rood uit vrees voor hogere inflatie en lagere groei. Ten tweede kunnen energiebedrijven profiteren van hogere prijzen, terwijl energie-intensieve sectoren zoals chemie, industrie en transport onder druk komen. Ook consumentenaandelen kunnen last krijgen van dalende koopkracht.
Ten derde is het rentepad van de ECB opnieuw onzeker geworden. Hogere inflatie kan betekenen dat renteverlagingen worden uitgesteld of zelfs worden teruggedraaid. Dat heeft gevolgen voor obligaties, vastgoed en groeiaandelen.
De kernvraag blijft hoe lang het conflict aanhoudt en of de energie-infrastructuur structureel wordt geraakt. Als de spanningen snel afnemen, kan de inflatiepiek beperkt en tijdelijk blijven. Maar bij een langdurige verstoring van de energietoevoer is een inflatie van 4 procent geen ondenkbaar scenario.
