Musk praat met TSMC over Terafab en ASML kijkt mee
In het kort
Elon Musk bevestigt dat Terafab verkennende gesprekken voert met TSMC, maar er is nog geen overeenkomst, investering of machineorder bekendgemaakt. TSMC kan de productie-expertise leveren die Musks chipproject mist, terwijl de eerste fase van Terafab ruim $16,8 miljard moet kosten. ASML past nadrukkelijk in het verhaal: het bedrijf spreekt al rechtstreeks met Musk, maar profiteert alleen wanneer Terafab daadwerkelijk extra chipcapaciteit bouwt en lithografiemachines bestelt.
Elon Musk heeft bevestigd dat zijn Amerikaanse chipproject Terafab in gesprek is met Taiwan Semiconductor Manufacturing Company, beter bekend als TSMC. De gesprekken bevinden zich nog in een vroeg stadium. Musk temperde de verwachtingen zelf door te benadrukken dat er alleen wordt gesproken en dat daar mogelijk iets uit voortkomt.
Die voorzichtigheid is terecht. Er ligt voor zover bekend geen ondertekend contract, TSMC heeft geen investering aangekondigd en er zijn nog geen concrete chipvolumes of productietechnologieën vastgelegd. Toch kan de toenadering belangrijk zijn. TSMC beschikt precies over wat Terafab nog moet opbouwen: ervaring met het produceren van geavanceerde chips op grote schaal.
Voor Nederlandse beleggers ontstaat daardoor een tweede vraag. Als TSMC daadwerkelijk betrokken raakt bij de nieuwe fabrieken in Texas, kan ASML dan eveneens profiteren?
Direct naar een onderdeel van dit artikel
Waarom Musk TSMC nodig kan hebben
Terafab moet veel meer worden dan een gewone chipfabriek. SpaceX en Tesla willen logische chips, geheugen en geavanceerde verpakking onder één dak samenbrengen. Die chips zijn bestemd voor onder meer zelfrijdende auto’s, Optimus-robots, AI-systemen en de toekomstige computerinfrastructuur van SpaceX.
De eerste fase in Grimes County, Texas, vertegenwoordigt volgens SpaceX en de Texaanse overheid een investering van meer dan $16,8 miljard. Het geplande complex krijgt uiteindelijk een oppervlakte van ongeveer 100 miljoen vierkante voet en moet minstens 3.000 banen creëren.
Geld en grond zijn echter niet de grootste bottlenecks. Een geavanceerde chipfabriek winstgevend laten draaien vereist duizenden gespecialiseerde processtappen, extreem hoge productierendementen en een constante afstemming tussen lithografie, depositie, etsen, metrologie en verpakking. Een installatie kan fysiek gereed zijn, maar zonder voldoende yield, het percentage bruikbare chips per wafer, nog jarenlang verliesgevend blijven.
Daar ligt de aantrekkingskracht van TSMC. Het Taiwanese bedrijf is niet alleen een bouwer van fabrieken, maar vooral een bewezen operator. De eerste fabriek van TSMC in Arizona begon eind 2024 met massaproductie op 4 nanometer. Een tweede fabriek moet in de tweede helft van 2027 op 3 nanometer gaan produceren. Daarna volgen nog geavanceerdere processen.
Volgens de oorspronkelijke berichtgeving wordt onder meer gesproken over een model waarin TSMC een nieuwe fabriek voor Terafab zou bezitten en exploiteren. Dat scenario is niet bevestigd. Andere constructies, zoals technologieondersteuning, een joint venture of een productieovereenkomst, zijn eveneens denkbaar.
Een investering van $16,8 miljard vraagt om perspectief
De eerste fase van Terafab klinkt met ruim $16,8 miljard uitzonderlijk groot. Vergeleken met TSMC’s investeringsprogramma is het bedrag echter minder buitensporig dan het lijkt.
TSMC verwacht in 2026 tussen $60 miljard en $64 miljard te investeren. De eerste fase van Terafab vertegenwoordigt daarmee ongeveer 26% tot 28% van één jaar aan TSMC-investeringen. Die vergelijking is niet volledig gelijkwaardig, omdat de bedragen verschillende projecten, perioden en kostencategorieën omvatten. Ze laat wel zien hoeveel kapitaal tegenwoordig nodig is om serieus mee te doen aan de voorhoede van de chipindustrie.
TSMC heeft bovendien al omvangrijke verplichtingen in Arizona. Het totale aangekondigde investeringsprogramma daar is opgelopen tot $265 miljard, met plannen voor meerdere logicafabrieken, geavanceerde verpakking en een onderzoekscentrum. Een extra complex in Texas zou dus moeten concurreren om ingenieurs, machines en managementaandacht.
Een samenwerking is voor TSMC alleen aantrekkelijk wanneer zij voldoende rendement, langdurige afnamegaranties en operationele controle krijgt. Musks ondernemingen kunnen een enorme toekomstige chipvraag vertegenwoordigen, maar voorspellingen over robots, zelfrijdende auto’s en computerinfrastructuur in de ruimte zijn nog geen gegarandeerde waferorders.
Waarom ASML wel degelijk in dit verhaal past
ASML is geen geforceerde Nederlandse toevoeging aan het verhaal. Topman Christophe Fouquet bevestigde eerder al rechtstreeks met Musk over Terafab te hebben gesproken. Hij omschreef Musk bovendien als zeer serieus over het project. Musk sprak later ook tijdens een interne technologieconferentie van ASML over zijn plannen.
Die gesprekken zijn logisch. Wie geavanceerde logische chips wil produceren, kan nauwelijks om ASML heen. Voor de meest geavanceerde processen zijn EUV-lithografiemachines nodig. Voor veel andere lagen blijven ASML’s DUV-systemen onmisbaar. Een chip doorloopt immers meerdere lithografiestappen en gebruikt niet voor iedere laag de duurste EUV-technologie.
De mogelijke betrokkenheid van TSMC maakt de positie van ASML eerder sterker dan zwakker. TSMC werkt al decennialang met de machines en processen van ASML. Wanneer een ervaren TSMC-team de fabriek ontwerpt of exploiteert, neemt de kans toe dat Terafab een bekende en bewezen productieketen gebruikt.
Daarmee verdwijnt een belangrijk risico. Een volledig nieuwe chipfabrikant kan experimenteren met afwijkende technologie, deadlines missen of moeite hebben om machines efficiënt te integreren. TSMC weet welke configuraties nodig zijn en hoe lithografie binnen een complete productielijn moet functioneren.
De beperkte ASML-capaciteit is een cruciaal signaal
ASML verwacht in 2026 productiecapaciteit te hebben voor ongeveer 65 reguliere EUV-systemen en 130 DUV-immersiesystemen. Het bedrijf wil beide capaciteiten in 2027 met ongeveer 30% verhogen.
Omgerekend zou de jaarlijkse capaciteit daarmee stijgen naar ongeveer 85 EUV-systemen en 169 DUV-immersiesystemen. De extra ruimte bedraagt dus ruwweg twintig EUV-machines en 39 DUV-immersiesystemen.
Dat is veel, maar niet wanneer tegelijk TSMC, Intel, Samsung, Micron en andere chipproducenten hun capaciteit uitbreiden. Terafab zou voor machines en levertijden met bestaande ASML-klanten concurreren. De vraag is daarom niet uitsluitend of Musk de benodigde miljarden kan financieren, maar ook waar zijn project in de wachtrij terechtkomt.
Hier ontstaat een aantrekkelijk mechanisme voor ASML. Extra vraag hoeft niet alleen meer verkochte machines op te leveren. Een langere periode van schaarste kan ook de bezettingsgraad van ASML’s productiecapaciteit ondersteunen en later een grotere installed base creëren waaruit service- en upgrade-inkomsten volgen.
Dat effect ontstaat pas bij echte orders. Gesprekken met Musk of TSMC tellen niet mee als omzet en bieden geen garantie dat machines worden geleverd.
Waarom ASML niet automatisch de grote winnaar is
Het belangrijkste tegenargument is dat niet iedere nieuwe fabriek volledig extra vraag creëert. Als TSMC productie die anders in Arizona of Taiwan zou worden gebouwd naar Texas verplaatst, verschuift een deel van de ASML-vraag slechts geografisch. De totale behoefte aan lithografiesystemen verandert dan veel minder dan de omvang van het Terafab-project suggereert.
Hetzelfde geldt wanneer Terafab chips gaat maken die Musk anders rechtstreeks bij TSMC, Samsung of Intel zou inkopen. De machines kunnen op een andere locatie komen te staan, terwijl het totale aantal geproduceerde wafers nauwelijks verandert.
ASML profiteert vooral wanneer Terafab boven op de bestaande uitbreidingsplannen komt. De beslissende variabele is daarom niet het vloeroppervlak van de fabriek, maar het aantal extra waferstarts en de gekozen productietechnologie. Een fabriek voor zeer geavanceerde logicchips heeft een veel hogere lithografie-intensiteit dan een lijn voor oudere of gespecialiseerde chips.
Ook de timing telt. De eerste fase kan bestaan uit onderzoek, proefproductie en infrastructuur, terwijl grootschalige EUV-orders pas later volgen. Een project met een aangekondigde investering van $16,8 miljard kan daardoor jarenlang beperkt bijdragen aan de omzet van ASML.
Wat de gesprekken voor het TSMC-aandeel betekenen
Voor TSMC biedt Terafab zowel een kans als een risico. Een langdurige samenwerking met Tesla en SpaceX kan de onderneming toegang geven tot een grote, mogelijk snelgroeiende afnemer van gespecialiseerde AI-chips. Een fabriek die gedeeltelijk door de klant wordt gefinancierd of door afnamegaranties wordt gedekt, kan bovendien aantrekkelijker zijn dan volledig speculatief capaciteit bouwen.
Daar staat concentratierisico tegenover. TSMC dankt zijn positie mede aan een breed klantenbestand en strikte neutraliteit. Een speciaal project rond het ondernemingsimperium van Musk kan ingewikkelde afspraken vereisen over intellectueel eigendom, investeringen, productieprioriteit en aansprakelijkheid.
Beleggers moeten daarom niet alleen kijken naar de omvang van Terafab. De financieringsverdeling en contractvoorwaarden bepalen of TSMC waarde creëert of vooral extra uitvoeringsrisico op zich neemt.
Dit moeten beleggers nu volgen
Het eerstvolgende harde signaal is een publieke bevestiging van TSMC. Daarna moeten duidelijkheid komen over de eigendomsstructuur, de gekozen chipprocessen en de beoogde productiecapaciteit. Pas vervolgens worden concrete bestellingen bij ASML en andere machineleveranciers relevant.
Voor ASML is een aangekondigde EUV- of DUV-order de belangrijkste bewijsgrens. Voor TSMC telt vooral of een overeenkomst past bij zijn rendementsdoelstellingen en bestaande Amerikaanse investeringsprogramma. Voor Musk is de echte test of Terafab van een ambitieus industrieproject kan veranderen in een fabriek die chips met hoge yields produceert.
De gesprekken maken ASML dus absoluut onderdeel van het Terafab-verhaal, maar nog niet van de Terafab-omzet. De kans is aantrekkelijk: een ervaren operator als TSMC kan het project uitvoerbaarder maken en de vraag naar ASML-machines dichterbij brengen. Het grootste risico blijft dat vroege gesprekken worden aangezien voor bestellingen. Het beslissende vervolgsignaal is niet een nieuwe uitspraak van Musk, maar een concreet productieplan met vastgelegde machinecapaciteit.
Opmerkingen