Japanse munt kort op laagste niveau in 40 jaar, Amerikaanse overheid grijpt in

Jelger Sparreboom
8 uur geleden
3 minuten om te lezen

In het kort

De yen schoot in enkele dagen hard omhoog nadat Japan en de Verenigde Staten gezamenlijk ingrepen.
De renteafstand tussen beide landen blijft de kern van de zwakke yen.
Een duurdere yen raakt veel bredere markten via de carry trade.

USD/JPY tikte eind juli 163,73 aan, het zwakste niveau van de yen in ongeveer veertig jaar. Daarna ging het snel. De koers corrigeerde naar 157,57 en liep na de officiële bevestiging verder terug richting 155,20. Dat klinkt als een gewone koersbeweging, tot je beseft hoeveel geld in deze markt met geleend vermogen wordt verplaatst. Een verschuiving van enkele procenten kan posities openbreken die maandenlang rustig leken.

USD/JPY

De ingreep was uitzonderlijk. Japan kocht yen en verkocht dollars, terwijl de Amerikaanse overheid via de Federal Reserve Bank of New York eveneens yen liet kopen. Daarbij werden euro’s verkocht. Het was de eerste directe Amerikaanse steun aan de yen sinds 1998. De markt had een dag eerder al een waarschuwing gekregen, toen banken een zogenoemde rate check ontvingen. Zo’n telefoontje is in valutaland ongeveer hetzelfde als het gerammel van een sleutelbos achter een gesloten deur. Er gebeurt nog niets, iedereen weet wel dat er iemand aankomt.

De timing hielp. De dollar stond al onder druk door twijfels over een volgende Amerikaanse renteverhoging. Ook viel de Amerikaanse kerninflatie zachter uit dan verwacht. Een interventie werkt het krachtigst wanneer de markt al naar dezelfde kant helt.

Toch ligt de echte oorzaak dieper. De beleidsrente in Japan staat rond 1 procent, terwijl de Amerikaanse rente veel hoger ligt. Dat verschil maakt het aantrekkelijk om yen te lenen en het geld vervolgens om te zetten in dollars. De dollars kunnen daarna worden belegd in obligaties of aandelen met een hoger verwacht rendement. Zolang de yen goedkoop blijft en de renteafstand breed blijft, levert die constructie geld op. Elke handelsdag waarin dat patroon overeind blijft, creëert extra verkoopdruk op de yen.

Beleidsrente bank van Japan

Japan heeft daar nog een ander probleem bij. Het land importeert bijna al zijn fossiele energie. Olie en gas worden grotendeels in dollars afgerekend. Een zwakke yen maakt die invoer duurder. Japanse bedrijven moeten dan extra yen verkopen om dezelfde hoeveelheid dollars te kopen. Zo voedt de wisselkoers zijn eigen ellende: de munt daalt, de energierekening stijgt en de vraag naar dollars loopt verder op.

Valuta-interventie kan dat patroon abrupt onderbreken. Het Japanse ministerie van Financiën beslist over de actie, waarna de centrale bank de transacties uitvoert. De overheid verkoopt dollarreserves en koopt yen terug. Dat veroorzaakt in korte tijd veel vraag naar de eigen munt. In april en mei werd voor ongeveer 73,6 miljard dollar ingegrepen. Het effect was fors, al verdween een groot deel ervan later weer.

Die reserves bestaan deels uit Amerikaanse staatsobligaties. Japan bezit ruim 1 biljoen dollar aan Amerikaanse overheidsschuld en behoort daarmee tot de grootste buitenlandse houders. Bij een grote interventie kunnen obligaties worden verkocht om dollars vrij te maken. Vooral verkoop van langlopende leningen ligt gevoelig, omdat de rente daarop al hoog staat. Extra aanbod drukt de obligatiekoers en duwt het rendement omhoog. Een valutagevecht in Tokio kan zo eindigen in hogere financieringskosten in Washington.

De Amerikaanse deelname krijgt daardoor extra betekenis. Door zelf yen te kopen, werd een deel van de druk bij Japan weggehaald. De operatie had ook een psychologisch effect. Handelaren namen niet langer alleen positie tegenover Tokio op. Ze kregen ineens twee overheden tegenover zich, met diepe balansen en toegang tot grote valutamarkten. Dat verandert het speelveld in één klap.

De grootste kwetsbaarheid zit in de carry trade. Beleggers lenen goedkoop in yen en stoppen het geld elders in de markt. Denk aan Amerikaanse technologieaandelen of schuldpapier uit opkomende landen. Ook cryptomarkten trekken dit soort kapitaal aan. De totale omvang is onbekend, schattingen lopen in de honderden miljarden dollars.

Dat gebeurde in augustus 2024 na een Japanse renteverhoging. De yen liep op en wereldwijde risicoposities werden afgebouwd. Technologieaandelen daalden scherp. Cryptomunten kregen eveneens klappen. De markten herstelden later, de beweging liet wel zien hoe diep goedkoop Japans geld door het financiële systeem loopt.

Een sterkere yen heeft binnen Japan een dubbel effect. Exporteurs ontvangen veel inkomsten in dollars en zien bij omzetting minder yen terug. Importeurs van energie krijgen lucht omdat hun buitenlandse rekening daalt. De centrale bank zit daardoor klem tussen financiële stabiliteit en de binnenlandse economie. Een snelle renteverhoging kan de munt ondersteunen, terwijl dezelfde stap de rentelasten in een zwaar verschuldigd land opjaagt.

Schuld/BBP Japan