Netanyahu heeft trouwe kiezers maar daarmee nog geen meerderheid
In het kort
Benjamin Netanyahu houdt een trouwe kern van kiezers, maar steun voor een leider is niet hetzelfde als een parlementaire meerderheid. De Israëlische verkiezingen draaien zowel om veiligheid als om verantwoordelijkheid voor eerdere fouten. Ook de bereidheid van partijen om samen te werken bepaalt de uitkomst. Voor beleggers is de duur en bestuurbaarheid van de volgende coalitie belangrijker dan één populariteitscijfer.
Dat Netanyahu crises overleeft, betekent niet dat zijn achterban onveranderd is. Een politicus kan veel aanhang verliezen en toch de grootste speler binnen zijn eigen kamp blijven. Bovendien stemmen mensen niet alleen op een terugblik. Zij kiezen ook tussen de alternatieven die zij voor de volgende crisis vertrouwen.
De verkiezingen voor de nieuwe Knesset staan volgens het Israel Democracy Institute in het teken van een nieuwe parlementaire samenstelling. Israël heeft 120 zetels; voor een gewone meerderheid zijn 61 nodig. Dat maakt de verhouding tussen partijen doorslaggevend. Een directe vertaalslag van persoonlijke loyaliteit naar voortzetting van de regering gaat te snel.
Inhoud van dit artikel
Veiligheid kan steun en kritiek tegelijk versterken
De aanval van Hamas op 7 oktober 2023 is een centraal onderdeel van het debat. Tegenstanders verbinden daaraan de vraag wie verantwoordelijkheid draagt voor het falen van de bescherming. Voorstanders wijzen juist op het belang van ervaring en leiderschap tijdens de daaropvolgende oorlogen. Dat zijn verschillende beoordelingen van dezelfde politieke leider.
Een reportage van Le Monde uit september beschreef in Dimona zowel volhardende loyaliteit als afvallende kiezers. Dat is journalistiek bewijs van verdeeldheid in die plaats, geen representatieve telling voor het hele land. Het verklaart wel waarom een ongewijzigd beeld van een volledig trouwe achterban te eenvoudig is.
Wie een politicus als de beste bescherming tegen een bedreiging ziet, kan een fout anders wegen dan iemand die dezelfde politicus verantwoordelijk houdt voor die bedreiging. Daarvoor is geen aanname nodig dat één groep kiezers onwetend is. Zij kunnen andere risico's zwaarder laten wegen en andere informatie overtuigend vinden.
Hetzelfde geldt voor de vergelijking met de oppositie. Onvrede leidt pas tot een andere stem wanneer een alternatief voldoende vertrouwen krijgt. Een trouwe kern kan daardoor standhouden terwijl de algemene waardering daalt. Dat onderscheid helpt om electorale weerbaarheid te begrijpen zonder er onoverwinnelijkheid van te maken.
De coalitierekensom begrenst de macht van de grootste partij
De Financial Times beschreef op 22 oktober de strijd tussen uiteenlopende opvattingen over bestuur, religie en de rechterlijke macht. De krant wees ook op de onzekerheid of een van de grote kampen zelfstandig een meerderheid kan bereiken. Een peiling is daarbij een momentopname, geen uitslag.
Een eenvoudig, fictief voorbeeld maakt het mechanisme duidelijk. Een kamp met 58 zetels heeft aan drie aanvullende zetels genoeg voor 61. Een kamp met 54 zetels heeft er zeven nodig. Een kleine verschuiving kan daarom de onderhandelingsmacht van een kleinere partij sterk veranderen, zonder dat de grootste partij veel groter of kleiner wordt.
De bereidheid tot samenwerken is een tweede beperking. Zetels kunnen wiskundig optellen tot een meerderheid terwijl partijen politiek weigeren samen te regeren. Daardoor zegt een totaal voor partijen die tegen Netanyahu zijn niet automatisch hoeveel zetels beschikbaar zijn voor één alternatieve regering.
Ook de opkomst verdient aandacht. The Guardian berichtte op 23 oktober over de mogelijke rol van Palestijnse burgers van Israël en Arabische partijen. Het artikel laat zien waarom mobilisatie belangrijk is, maar biedt geen zekerheid over welke coalitie na de stemming mogelijk wordt.
Politieke continuïteit is niet hetzelfde als economische rust
Voor Nederlandse beleggers met internationale fondsen loopt de betekenis vooral via regionale veiligheid, bedrijfsinvesteringen en vertrouwen in instituties. Een vertrouwde premier kan politieke continuïteit bieden, terwijl de samenstelling van zijn coalitie nieuwe onzekerheid veroorzaakt. Omgekeerd kan een regeringswisseling tijdelijk onderhandelingen verlengen en later juist duidelijkheid scheppen.
Het is daarom te sterk om één verkiezingsuitslag rechtstreeks te vertalen naar een olieprijs of aandelenrendement. Daarvoor zijn meerdere tussenstappen nodig. Welke beleidsafspraken worden gemaakt? Hoe reageren andere landen? Veranderen veiligheidsrisico's of financieringsvoorwaarden daadwerkelijk? Zonder die schakels wordt politieke duiding een onbewezen marktvoorspelling.
De relevante scenario's zijn bestuurlijk. Een werkbare meerderheid kan sneller besluiten nemen. Een smalle coalitie kan bij ieder omstreden voorstel opnieuw moeten onderhandelen. Een impasse kan onzekerheid verlengen. Geen van deze drie uitkomsten heeft op basis van de hier gebruikte bronnen een betrouwbare numerieke kans.
Netanyahu's trouwe achterban is dus een belangrijk deel van de verklaring voor zijn positie. Zij is niet het volledige antwoord op de vraag of hij kan blijven regeren. Het beslissende bewijs komt uit de zetelverdeling en de afspraken daarna. Pas wanneer duidelijk is wie met wie wil besturen, krijgt politieke loyaliteit een concrete economische betekenis.
Opmerkingen