Beurscrash op komst door mogelijke Iran-VS oorlog?
- Jelger Sparreboom
- 3 uur geleden
- 6 minuten om te lezen
In het kort:
Geopolitieke escalatie tussen de VS en Iran verhoogt de risicopremie via hogere olieprijzen, inflatieverwachtingen en volatiliteit (VIX).
Een korte, beperkte actie leidt vaak tot tijdelijke marktschrik, terwijl langdurige verstoring van energie-aanvoer recessierisico vergroot.
Energie en defensie kunnen profiteren, terwijl luchtvaart, consumentensector en rentegevoelige groeiaandelen kwetsbaarder zijn bij aanhoudende spanningen.
Stel dat je een gewone beursdag volgt met cijfers, winstverwachtingen en rentecommentaar, en dat de nieuwsstroom plots draait naar “aanvallen gestart” of “vergeldingsreactie verwacht”. Op zulke momenten verschuift de aandacht van beleggers razendsnel. De vraag gaat dan minder over groei in de komende kwartalen en meer over risico’s die zich in dagen kunnen ontvouwen. De spanning tussen de Verenigde Staten en Iran hoort in die categorie. Het gaat om een gebeurtenisrisico dat de prijs van onzekerheid kan verhogen, zelfs wanneer de macrodata op papier nog redelijk ogen.
De stand van zaken laat twee sporen zien die tegelijk lopen. Aan de ene kant is er diplomatie, met gesprekken over Iran’s nucleaire programma en bredere eisen rond raketten en regionale invloed. Aan de andere kant is er een zichtbare militaire opbouw van de VS in en rond het Midden-Oosten. Bij beleggers werkt zo’n combinatie als een versterker. Diplomatie suggereert ruimte voor de-escalatie, terwijl militaire opbouw de kans verhoogt dat één incident of een misrekening tot echte acties leidt.
US Military Deployments
Voor de markt is vooral relevant dat er binnen de Amerikaanse veiligheidsstructuur ook wordt gewezen op uitvoeringsrisico’s. Er is een groot verschil tussen een korte, begrensde operatie en een campagne die langer duurt. Duur vertaalt zich in druk op middelen, in een hoger risico op onvoorspelbare tegenreacties en in een langere periode waarin het nieuws de risicopremie kan blijven opdrijven. Dat is precies het soort onzekerheid waar aandelenmarkten slecht op reageren, omdat waarderingen sterk leunen op verwachtingen en op stabiliteit in de discontovoet.
Je ziet die spanning terug in de manier waarop beleggers zich indekken. Een bekende graadmeter is de VIX, ook wel de “angstindex”. Dat is een indicator die is afgeleid van optieprijzen op de S&P 500 en die laat zien hoeveel schommelingen beleggers verwachten. Een verhoogde VIX betekent dat bescherming duurder is en dat de markt grotere koersbewegingen plausibel acht. Het is geen voorspeller van richting, wel een thermometer voor spanning.
VIX dit jaar
Olie, inflatie en risicopremies
De snelste financiële doorwerking loopt via energie. Olie reageert vaak direct op geopolitieke dreiging, omdat handelaren rekening houden met leveringsproblemen. Zelfs wanneer er nog geen fysiek tekort is, kan de prijs stijgen door een “oorlogspremie”. Dat is een opslag bovenop de normale prijs, puur omdat de kans op verstoring hoger wordt ingeschat. Die opslag kan ook weer verdwijnen wanneer het risico afneemt, bijvoorbeeld door geloofwaardige diplomatie of door het uitblijven van schade aan infrastructuur.
Olieprijs dit jaar al 16% hoger
Voor aandelen is olie vervolgens belangrijk omdat het doorwerkt in inflatie en in bedrijfswinsten. Hogere energieprijzen maken transport, productie en veel grondstoffen duurder. Bedrijven proberen een deel daarvan door te berekenen, wat de consumentenprijzen kan verhogen. Inflatie is op zijn beurt relevant voor renteverwachtingen. Wanneer beleggers denken dat inflatie hardnekkiger wordt, stijgt vaak de rente die zij eisen voor langlopende obligaties. Dat werkt door in aandelenwaarderingen via de discontovoet, de rekenrente waarmee toekomstige kasstromen naar vandaag worden vertaald.
Die stap is vooral belangrijk voor groeiaandelen met winst die verder in de toekomst ligt. Zulke aandelen worden soms “langdurige kasstromen” genoemd, omdat een groot deel van de waardering komt uit winst in latere jaren. Een hogere discontovoet drukt de contante waarde van die latere kasstromen. Bij bedrijven met stabiele, huidige kasstromen is dat effect meestal kleiner, al blijven ook daar marges en vraag belangrijk.
Daar komt volatiliteit als extra laag bovenop. Hogere volatiliteit leidt vaak tot strakkere risicolimieten bij beleggers, zeker bij partijen die systematisch handelen of die portefeuilles afstemmen op vooraf gedefinieerde risicobudgetten. Wanneer schommelingen toenemen, bouwen zulke strategieën soms automatisch risico af. Dat kan koersbewegingen versterken, omdat verkopen dan minder te maken hebben met fundamentele inzichten en meer met risicoregeling.
De kernvraag voor een beleggingspubliek is dan hoe die spanning doorwerkt naar groei, inflatie en centrale banken. Geopolitiek wordt pas echt beursbepalend wanneer het de economische trend verandert. Een kortstondige schok kan veel ruis geven en daarna wegzakken. Een schok die energieprijzen langere tijd hoog houdt, kan winstverwachtingen aantasten en recessierisico verhogen.
Twee scenario’s en de sectorlogica: waar zitten de kwetsbaarheden en waar ontstaan kansen
Beleggers kunnen de situatie grofweg in twee plausibele paden denken, zonder te doen alsof de wereld netjes in hokjes past. In het eerste pad blijft een eventuele actie begrensd. Dat betekent dat doelen duidelijk zijn, de duur kort blijft en dat er geen grote verstoringen ontstaan in olie-export en regionale infrastructuur. In zo’n omgeving kan olie wel oplopen door risicopremie, terwijl de prijs daarna weer terugvalt wanneer blijkt dat fysieke stromen intact blijven. Aandelen krijgen dan vaak een schrikreactie, gevolgd door herstel zodra er meer duidelijkheid komt. De belangrijkste motor achter herstel is dan het wegvallen van onzekerheid, waardoor volatiliteit daalt en risicopremies normaliseren.
In het tweede pad krijgt escalatie meer ruimte. Dat kan via proxy-activiteiten, aanvallen op energie-infrastructuur, of via druk op scheepvaart in en rond de Straat van Hormuz. Een chokepoint zoals Hormuz is cruciaal omdat er weinig korte-termijnalternatieven zijn voor grote volumes olie en gas. Als markten een serieuze kans zien op verstoring, kan de olieprijs sneller en harder reageren. Het macro-effect komt dan dichter bij een scenario waarin inflatie aantrekt, consumentenbestedingen afkoelen en bedrijven te maken krijgen met kostenstress. Dat is de route waar recessierisico en een bredere herwaardering van aandelen plausibel worden.
Sectoren reageren vaak voorspelbaar, al blijft timing moeilijk. Energiebedrijven kunnen profiteren van hogere olie- en gasprijzen, omdat omzet en kasstromen vaak meebewegen met de commodityprijs. De mate van voordeel hangt af van hedging, kostenstructuur, fiscale regimes en de vraag of de prijsstijging tijdelijk is. Defensiebedrijven krijgen vaak aandacht wanneer de kans op hogere bestedingen aan munitie, luchtverdediging en vervangingsorders stijgt. Tegelijk speelt hier het praktische punt dat productiecapaciteit en toeleveringsketens tijd nodig hebben. Dat betekent dat de winstimpact zelden in één kwartaal volledig zichtbaar wordt.
Aan de kwetsbare kant zitten sectoren die gevoelig zijn voor brandstofkosten en voor consumentensentiment. Luchtvaart en logistiek voelen hogere kerosine- en dieselkosten snel. Consumentgerichte bedrijven kunnen last krijgen wanneer energieprijzen het besteedbaar inkomen aantasten. Industriële bedrijven kunnen te maken krijgen met duurdere inputs en met uitstel van orders wanneer klanten afwachten. Banken en kredietverstrekkers kijken vaak naar een combinatie van factoren. Trading-inkomsten kunnen profiteren van volatiliteit, terwijl kredietkwaliteit juist gevoelig is voor groeivertraging en oplopende defaults.
Goud en andere veilige havens verdienen nuance. Goud fungeert vaak als verzekering tegen systeemstress en tegen geopolitieke schokken, al beweegt de prijs ook mee met de dollar en met reële rentes. Een belangrijk beleggingsbegrip hierbij is “crowding”. Dat betekent dat veel beleggers dezelfde positie hebben opgebouwd. In zo’n situatie kan positief nieuws over diplomatie juist tot scherpe dalingen leiden, omdat dezelfde groep tegelijk winst neemt. Veilige havens blijven dus relevant, terwijl de route ernaartoe grillig kan zijn.
Goudprijs afgelopen jaar
Uiteindelijk draait de vraag “beurscrash op komst?” vooral om drie elementen die je als belegger kunt blijven volgen. Het eerste element is de duur van de onzekerheid. Het tweede element is het domein van eventuele escalatie, vooral de mate waarin energie-infrastructuur en scheepvaart geraakt worden. Het derde element is de doorwerking naar inflatie, renteverwachtingen en winstherzieningen. Als die drie factoren beheersbaar blijven, is een hevige correctie minder vanzelfsprekend en kan de markt na een schok weer stabiliseren. Als die factoren verslechteren en langer aanhouden, wordt het pad naar bredere schade aannemelijker en kan een correctie dieper worden.
Deze situatie vraagt daarom vooral om scenario-denken in plaats van headline-denken. De markt reageert vaak heftig op de eerste klap, daarna wordt het onderscheid gemaakt tussen een tijdelijk risicopremieverhaal en een structurele verslechtering van het economische plaatje. Dat onderscheid bepaalt meestal of een schrikreactie een korte episode blijft of verandert in een langere herprijzing.
Advertorial
Wanneer geopolitieke spanningen oplopen en markten nerveus reageren, zoeken veel beleggers niet alleen naar rendement maar ook naar stabiliteit. Het tijdelijk parkeren van vermogen op een plek waar rente en flexibiliteit samenkomen, kan dan helpen om rust in de portefeuille te brengen terwijl de mist optrekt.
Raisin RenteBoost is een tijdelijke actie waarbij je op een vrij opneembare spaarrekening de eerste 3 maanden lang een gegarandeerde rente van 2,85% p.j. krijgt. Je spaargeld blijft dagelijks opvraagbaar en je kunt vrij storten en opnemen. Na deze periode kun je via één Raisin-account verder sparen bij meer dan 50 Europese banken, met actuele variabele rentes tot 1,91% p.j. of kiezen voor spaardeposito’s met looptijden van één maand tot tien jaar en rentes tot 3,15% p.j.
