Doorzoek deze website

Zon, zee, sangria... én rendement. Beleggen in Spaans vastgoed klinkt als de perfecte combinatie van werk en vakantie, en dat kan het misschien ook wel zijn – mits je weet waar je aan begint. We spraken voor dit artikel met Daan, eigenaar van Blom Group , die actief is in de regio Denia, Javea en Moraira. Hij schetst de realiteit achter de zonnige plaatjes en neemt ons mee in de belangrijkste do’s en don’ts van investeren in vastgoed in het zonnige Spanje. Veel beleggers zien Spanje als dé plek voor vakantieverhuur. Een appartement aan de Costa Blanca dat je in de zomermaanden vol boekt, terwijl je zelf de rest van het jaar van de zon geniet—klinkt ideaal, toch? Volgens Daan kun je in het populaire Denia al rekenen op een bruto rendement van zo’n 5% uit de zomerinkomsten alleen. Dit verschilt per locatie, maar met een goede strategie kun je in Denia en omgeving een stabiele basis leggen voor je investering. “Met de juiste locatie en aanpak is het zelfs mogelijk om een bezettingsgraad van 75-80% te behalen, en in Javea kan dat nog hoger zijn door populaire platforms zoals Airbnb en Micazu,” zegt Daan. Door bijvoorbeeld in de winter voordeligere prijzen aan te bieden voor mensen die langere periodes boeken, zoals overwinteraars, kunnen beleggers het hele jaar door inkomsten genereren. Wat veel mensen misschien wel onderschatten, is de hoeveelheid werk die komt kijken bij short stay verhuur. Daan benadrukt dat het onderhouden van een goede bezettingsgraad veel aandacht vereist. “De vervelende belletjes, klusjes en het regelen van zaken zoals schoonmaak kunnen flink oplopen. Daarom is het voor de passieve investeerder vaak interessanter om het beheer uit te besteden aan een rental agency. Dat kost weliswaar geld, maar je hoeft niet zelf met het gedoe van huurders om te gaan.” Hoewel 5% rendement tijdens de zomer aantrekkelijk klinkt, is dat natuurlijk nog niet het hele verhaal. Je moet rekening houden met onderhoudskosten, lokale belastingen en periodes waarin je appartement mogelijk leegstaat. Daan weet door een slimme aanpak wel een bezettingsgraad van 75-80% te realiseren, maar dit hangt sterk af van hoe de verhuur is geregeld. Met de juiste strategie kun je dus zelfs buiten het hoogseizoen goede inkomsten genereren. Toch moet je in acht nemen dat vakantieverhuur in Spanje steeds strenger gereguleerd wordt. In sommige regio's kan het verkrijgen van een verhuurvergunning tot zes maanden duren en zijn er extra beperkingen. Desondanks blijft er zeker nog genoeg te verdienen. Dan vraag je je nu misschien af: Wat blijft er dan werkelijk over? “Er is hier zeker goed geld te verdienen als je slim koopt en weet hoe je rendement kunt behalen,” zegt Daan. Het zijn vooral de gestegen prijzen die het lastiger maken om een echt hoog rendement te halen, maar met een goede locatie en verbouwing kan dat nog steeds. In Denia, de populaire kustplaats waar Daan actief is, koop je een appartement voor zo'n €200.000. Maar wees gewaarschuwd: je moet minstens 30% eigen geld, oftewel €60.000, op tafel leggen. Tel daar nog eens 12,5% kosten koper bij op, wat betekent dat je in totaal ongeveer 42,5% van de aankoopprijs zelf moet financieren. Dat komt neer op zo’n €85.000 eigen inleg. Hoeveel geld je precies nodig hebt, verschilt per regio in Spanje, maar één ding is zeker: je hebt meer eigen kapitaal nodig dan je misschien gewend bent in Nederland. Toch blijft het in veel gevallen nog steeds voordeliger dan de prijzen in onze oververhitte woningmarkt. Hoewel het allemaal goed klinkt, wijst Daan op een mogelijk risico dat vaak over het hoofd wordt gezien. “De Spaanse overheid maakt het steeds moeilijker om vastgoed te verhuren aan toeristen,” waarschuwt Daan. Door de explosieve groei van toerisme zijn er in veel steden, zoals Barcelona maar ook Denia, strenge regels ingevoerd. In sommige gebieden geldt een tijdelijke stop op nieuwe toeristenvergunningen die wel zes maanden kan duren. Deze maatregelen zijn erop gericht om de lokale bevolking te beschermen tegen overlast, maar ze kunnen jouw mooie plannen flink dwarsbomen. “Het is symptoombestrijding,” zegt Daan, “maar voor beleggers betekent het simpelweg dat het steeds lastiger wordt om via vakantieverhuur rendement te halen.” Maar voor de slimme belegger zijn er dus zeker nog kansen, niet alleen in Denia en Javea, maar ook in steden als Madrid en Valencia. Madrid biedt niet alleen kansen op waardestijgingen, maar ook stabiele huurinkomsten dankzij de constante toestroom van expats en studenten. “Met een aankoopbelasting van slechts 6% en een groeiende wereldstad is Madrid enorm interessant,” zegt Daan, die zelf ook persoonlijke interesse heeft in investeren in de hoofdstad. Hij verwacht dat de waardestijging daar alleen maar zal blijven toenemen, aangezien de stad razendsnel groeit. Valencia, volgens Daan nog steeds onder de radar van veel investeerders, biedt mogelijke kansen voor wie gaat voor de cashflow. Denk hierbij aan studentenwoningen of opknappertjes in de buurt van universiteiten – die leveren vaak verrassend veel op. Hoe zit het dan met de financiering? Spaans vastgoed zit vol met kansen, maar je moet wel rekening houden met een relatief hoge eigen inleg. Volgens Daan krijg je in Spanje maximaal 70% van de woningwaarde als hypotheek. Dat betekent dat je minimaal 30% zelf op tafel moet leggen. Maar dat is nog niet alles: vergeet de bijkomende kosten zoals notaris, makelaar en renovaties niet. In totaal praat je dus al snel over zo’n 42,5% van de aankoopprijs die je uit eigen zak moet betalen. Dit is een stuk hoger dan wat veel mensen in Nederland gewend zijn, waar eigen inleg doorgaans lager ligt. En als je gewend bent aan de Nederlandse banken, komt de Spaanse hypotheekmarkt misschien als een verrassing. Banken in Spanje zijn vaak een stuk strenger in hun voorwaarden. Het kan langer duren om een lening rond te krijgen en de eisen zijn minder flexibel. “Je moet daarom goed nadenken over hoe je je investering financiert,” waarschuwt Daan. Weet dat je zelf in ieder geval een flinke zak geld mee mag brengen. Tot slot geeft Daan ons nog wat praktisch advies mee. “Werk samen met een betrouwbare makelaar en een advocaat die zijn vak verstaat. Niet elke makelaar hier is even professioneel,” vertelt hij. In Spanje is de kwaliteit van makelaars nogal wisselend, en er zijn helaas ook verhalen van buitenlandse investeerders die zijn vastgelopen door slecht advies of misleidende informatie. Daarom is het cruciaal om een makelaar te kiezen die niet alleen je vragen goed beantwoordt, maar ook dezelfde belangen heeft als jij. Kijken op Idealista is een goed begin, maar schakel altijd een expert in voor het verdere proces. En een advocaat die de aankoopdocumenten nauwkeurig doorneemt? Onmisbaar. “Eén foutje in de papieren kan je later heel duur komen te staan,” benadrukt Daan. Het Spaanse rechtssysteem kan behoorlijk ingewikkeld zijn voor buitenlandse kopers, dus een solide juridische ondersteuning is geen luxe, maar een absolute noodzaak. Een advocaat zorgt ervoor dat je geen vervelende verrassingen tegenkomt, zoals verborgen schulden op het pand of vergunningsproblemen, die je investering kunnen schaden. Beleggen in Spaans vastgoed biedt volop kansen, maar het vereist een doordachte aanpak. Met de expertise van mensen als Daan, een slimme strategie, en een helder financieel plan kun je het rendement uit je vakantieverhuur maximaliseren en kan vastgoed in Spanje een mooi bedrag opleveren. Of het nu gaat om bijverdienen in de zomer of juist verhuur op de lange termijn, de Spaanse markt biedt volop mogelijkheden voor de slimme belegger die bereid is de handen uit de mouwen te steken. Uiteindelijk kan het niet alleen financieel lonend zijn, maar ook een geweldige manier om van het Spaanse leven te genieten.

In het kort: MicroStrategy’s softwaretak is sinds 2015 in verval, waardoor de Bitcoin positie nu de belangrijkste factor in de waardering is. Het aandeel MSTR wordt verhandeld met een premie van 180% ten opzichte van de netto-activa van het bedrijf. MicroStrategy zou realistisch gezien 60-70% van zijn waarde kunnen verliezen als Bitcoin stabiel blijft, vooral gezien het feit dat insiders massaal verkopen, waaronder CEO Michael Saylor zelf. MicroStrategy (NASDAQ: MSTR) is een bedrijf dat zich in de afgelopen jaren sterk op Bitcoin heeft gericht, maar dit heeft geleid tot een overwaardering die moeilijk te rechtvaardigen is. Ooit was het een succesvol softwarebedrijf, maar sinds 2015 is de omzet structureel aan het dalen. Het management koos ervoor om in Bitcoin te investeren, wat de koers van de aandelen een enorme impuls gaf. Toch blijkt uit een simpele analyse van de cijfers dat het aandeel nu zwaar overgewaardeerd is en beleggers veel te veel betalen in verhouding tot de werkelijke waarde van de activa, ten opzichte van een directe positie in Bitcoin. 1. Softwaretak in verval Het oorspronkelijke bedrijfsmodel van MicroStrategy was gebaseerd op bedrijfssoftware, met stabiele groei gedurende een groot deel van de jaren 2000. Vanaf 2015 begon echter de omzet te dalen, en dit zette door tot nu, 2024. In het tweede kwartaal van 2024 rapporteerde het bedrijf bijvoorbeeld nog maar $111,4 miljoen aan omzet, een daling van 7,5% ten opzichte van het jaar ervoor. Deze trend is zorgwekkend, want het betekent dat de kernactiviteiten van het bedrijf blijven krimpen, terwijl de markt steeds competitiever wordt zoals we weten. De omzet van Microstrategy (2010-2024): Bron: Macrotrends De netto-inkomsten van Microstrategy (2010-2024): Bron: Macrotrends Op basis van de huidige prestaties van de software divisie wordt de waarde van deze tak geschat op $1,87 miljard, op basis van een multiple van 4,2 keer de omzet. Dit is in lijn met andere laag-groeiende softwarebedrijven, maar omdat MicroStrategy's softwaretak geen groei meer vertoont, is deze waardering naar mijn mening nog steeds aan de hoge kant. De P/S ratio van Microstrategy (enkel om aan te tonen hoeveel je betaald voor de omzet): Bron: Macrotrends 2. Overgewaardeerd door Bitcoin-exposure MicroStrategy’s enorme positie in Bitcoin vormt nu dus, zoals je waarschijnlijk wel weet, het grootste deel van de bedrijfswaarde. Tot september 2024 had het bedrijf 252.220 Bitcoins in bezit, met een waarde van $17,7 miljard bij een Bitcoinprijs van $70.000. Als we de waarde van de softwaretak ($1,87 miljard) en de cash ($67 miljoen) optellen en de schuldpositie ($5,2 miljard) aftrekken, komen we uit op een netto-activa van $14,44 miljard. De totale (markt) waarde van Microstrategy: Bron: Macrotrends Het probleem is dat MicroStrategy’s marktwaarde momenteel $40,8 miljard bedraagt, wat betekent dat beleggers een premie van 180% betalen bovenop de werkelijke waarde van de activa. Dit kan alleen gerechtvaardigd worden als de prijs van Bitcoin sterk stijgt, tot wel $174.000 per Bitcoin om precies te zijn,  om de huidige waardering te ondersteunen. Dit is natuurlijk een behoorlijk speculatief scenario, en de meeste analisten zijn het erover eens dat het nog lang kan duren voordat Bitcoin deze waarde bereikt. Zelf zou ik ten alle tijden liever een directe positie in Bitcoin aanhouden dan aandelen Microstrategy kopen op dit moment. Lees ook: Zoveel kost deze dure beleggingsfout jou 3. Schuldfinanciering en hoge risico’s Een ander belangrijk punt van zorg is de manier waarop MicroStrategy zijn Bitcoin-aankopen financiert. Het grootste deel van de nieuwe Bitcoin-posities wordt gefinancierd door schulden, met een totaal van $5,2 miljard aan uitstaande schulden. In de eerste helft van 2024 kocht het bedrijf $2,4 miljard aan Bitcoin, grotendeels door nieuwe schulden en aandelenemissies. De operationele kasstromen van het bedrijf zijn daarentegen vrijwel verwaarloosbaar, met slechts $5,3 miljoen aan gegenereerde cash in dezelfde periode. Dit betekent dat de afhankelijkheid van externe financiering bijzonder groot is, wat een bijkomend risico vormt in tijden van onstabiele financiële markten of een dalende Bitcoinprijs. Veel beleggers maken zich zorgen dat MicroStrategy zou kunnen omvallen als de Bitcoin-markt instort. Dit scenario lijkt dan wel weer ver weg van de realiteit. In tegenstelling tot wat vaak gedacht wordt, heeft het bedrijf momenteel geen openstaande Bitcoin-gedekte leningen, en een eerder afgesloten lening bij Silvergate Bank is inmiddels afgelost. De grootste verplichtingen betreffen converteerbare obligaties, waarvan $1,05 miljard in 2027 en $500 miljoen in 2028 afgelost moet worden. Zolang het aandeel boven de $143 blijft handelen, zullen deze obligaties naar verwachting worden omgezet in aandelen en hoeft het bedrijf deze schuld niet terug te betalen in cash. Als Bitcoin echter onder de $60.000 zou zakken en de aandelenkoers van MicroStrategy daalt onder de $143, dan zou het bedrijf weldegelijk met financieringsproblemen kunnen komen te zitten. In dat geval heeft MicroStrategy verschillende opties die jou als belegger waarschijnlijk zullen schaden: Herfinanciering via nieuwe converteerbare obligaties . Herfinanciering via een Bitcoin-gedekte lening . Verwatering door het uitgeven van nieuwe aandelen . Verkoop van een deel van hun Bitcoin-bezit . Wat zouden beleggers moeten doen? Het betalen van een premie voor MicroStrategy om indirect in Bitcoin te investeren is op dit moment een wellicht niet een slimme strategie. Beleggers die blootstelling willen aan Bitcoin kunnen dit veel beter rechtstreeks doen via een kleine positie in Bitcoin zelf, of via een van de andere meer directe alternatieven, zoals bijvoorbeeld een Bitcoin-ETF (al prefereer ikzelf Bitcoins in een eigen hardware wallet). Hierdoor wordt het risico van overwaardering geëlimineerd, en betaal je geen buitensporige premie zoals bij MicroStrategy. Michael Saylor zelf lijkt weinig vraagtekens te hebben bij de prestaties en strategie van het bedrijf: "Het risico is simpel: het hangt allemaal af van Bitcoin, je gelooft ofwel dat Bitcoin iets is, of je gelooft dat het niets is." Saylor’s visie is eenvoudig maar gedurfd: "We blijven meer Bitcoin kopen" , zei hij. Hij gelooft dat Bitcoin uiteindelijk miljoenen dollars per munt zal waard zijn en dat MicroStrategy kan doorgroeien tot een bedrijf met een marktkapitalisatie van biljoenen dollars. Hij voorspelt zelfs dat Bitcoin tegen 2045 een waarde van $13 miljoen per munt zal bereiken, wanneer het van 0,1% van het wereldwijde financiële kapitaal groeit naar 7%. Saylor heeft uitgelegd dat MicroStrategy zijn Bitcoin-aankopen wil blijven financieren door gebruik te maken van verschillende vormen van schulden. Hij schetst een scenario waarin het bedrijf $20 miljard aan converteerbare obligaties, $20 miljard aan preferente aandelen en $50 miljard aan verschillende soorten schuld instrumenten zou kunnen uitgeven om de groei te financieren. Volgens hem is dit model "oneindig schaalbaar", waarbij hij gelooft dat er $100 miljard of zelfs $200 miljard aan extra kapitaal kan worden opgehaald om Bitcoin te blijven kopen. De verkoop van aandelen door insiders is ondertussen wel nog een belangrijk punt van aandacht. In de afgelopen 12 maanden hebben 165 insiders hun aandelen verkocht, terwijl er geen insider-aankopen waren. Michael Saylor, de oprichter en architect van de Bitcoin-strategie van MicroStrategy, heeft voor het eerst sinds 2012 aandelen verkocht, wat mogelijk wijst op zijn eigen twijfels over de huidige overwaardering ten opzichte van de bedrijfs prestaties. Als zelfs de CEO van het bedrijf aandelen verkoopt, is dit vaak een signaal dat beleggers scherp moeten zijn wat er gebeurt in het bedrijf (vooral als er zoals hier helemaal geen aankopen worden gedaan).. MicroStrategy is momenteel behoorlijk overgewaardeerd en het risico op een correctie van 60-70% is best reëel (alleen als de Bitcoinprijs stabiel blijft), terwijl je bij een stijging van de Bitcoin prijs nog steeds liever direct Bitcoins aan zou willen houden. Gemakkelijk aandelen kopen en verkopen? Dat kan bij DeGiro #AD Als belegger betaal je op dit moment een enorme premie om indirect in Bitcoin te beleggen via dit aandeel, terwijl er goedkopere en efficiëntere manieren zijn om blootstelling aan de cryptomarkt te krijgen. In plaats van aandelen MicroStrategy te kopen, is het waarschijnlijk veel verstandiger om een kleine directe positie in Bitcoin  te nemen of gebruik te maken van een betrouwbare Bitcoin-ETF zonder de excessieve premies die je bij MicroStrategy betaalt. Dit vermindert het risico van overgewaardeerde aandelen en biedt een betere, directe blootstelling aan Bitcoin.

Iedere belegger maakt het hoe dan ook een keer mee: een dalende markt, aandelen die in waarde kelderen, en ineens lijkt het alsof een aanzienlijk deel van je portefeuille is verdampt. Maar wat velen onderschatten, is hoeveel herstel er nou werkelijk nodig is om een verlies goed te maken. Een kleine terugval van je favoriete aandeel kan een pijnlijke herinnering zijn, maar het echte gevaar komt bij grote verliezen, want de weg terug naar break-even is veel steiler dan je denkt. Laten we eens kijken naar hoe deze ‘kleine gewoonte’ van vasthouden na verliezen, en het niet optijd ingrijpen, jouw portefeuille écht kan schaden. Stel, je investeert €10.000 in aandelen. Na een onrustige markt ben je 10% van je kapitaal kwijt, wat betekent dat je investering nu €9.000 waard is. Op het eerste gezicht lijkt het misschien simpel: je hebt een verlies van 10% en dat kun je vast snel weer goedmaken. Maar hier zit de crux. Om je oorspronkelijke €10.000 terug te krijgen, moet je nu geen winst van 10%, maar 11% realiseren. Dat komt doordat je begint te rekenen over een kleinere basis, namelijk €9.000. Dit verschil lijkt klein, maar het zet de toon voor wat er gebeurt bij grotere verliezen en wat ik je nu ga laten zien. Maar wat als je 50% verliest? Een 50% verlies betekent dat je oorspronkelijke €10.000 nu nog maar €5.000 waard is. En hier wordt het pas echt pijnlijk. Om weer break-even te komen, moet je geen 50%, maar 100% winst maken! Je moet je geld dus verdubbelen om terug te keren naar je startpunt. Dit is geen klein verschil meer, dit is de bittere realiteit van verliesherstel in de wereld van beleggen. Hieronder zie je wat verschillende niveaus van verlies werkelijk kosten aan herstel: Verlies (%) Vereiste winst (%) om break-even te komen 10% 11% 20% 25% 30% 43% 40% 67% 50% 100% 60% 150% 70% 233% 80% 400% 90% 900% Dus stel je voor dat je 70% van je vermogen verliest, je hebt dan een monsterlijke 233% winst nodig om weer terug te komen op je oorspronkelijke waarde. Dit soort herstelcijfers tonen aan hoe gevaarlijk grote verliezen kunnen zijn. Niet alleen duurt het langer om dit soort verliezen goed te maken, maar ze kunnen ook psychologisch en financieel verlammend werken. Een perfect voorbeeld van hoeveel het kan kosten om van een groot verlies terug te komen, is de financiële crisis van 2007-2009. De S&P 500 verloor in deze periode ongeveer 55% van zijn waarde. Dit betekende dat beleggers die hun verliezen niet snel afdekten, geconfronteerd werden met de noodzaak van een herstel van maar liefst 123% om weer op het oude niveau te komen (wat voor de geduldige belegger uiteraard wel loonde, als je in de juiste aandeel zat op de weg terug omhoog) Beleggers die in de paniek verkochten, moesten niet alleen aanzienlijke verliezen nemen, maar hadden ook geen kans om te profiteren van het daaropvolgende herstel. Aan de andere kant, beleggers die geïnvesteerd bleven en marktonderzoek bleven doen zagen uiteindelijk weer positieve rendementen, maar dit duurde jaren. De grootste dalingen van de S&P 500 en de daarop volgende stijging: Bron: Investopedia Naast het percentage herstel dat je nodig hebt, zijn er ook de ‘verborgen kosten’ van tijd. Hoeveel maanden of jaren duurt het voordat je verlies is teruggewonnen? Hoe langer je in een verliespositie zit, hoe meer dit je potentieel kost aan gemiste kansen elders in de markt. Neem bijvoorbeeld een belegger die 50% verliest in een neergaande markt en tien jaar moet wachten om dat verlies goed te maken. Tijdens die herstelperiode had dit geld wellicht in andere, beter presterende investeringen kunnen zitten. Tijd is geld, vooral in de wereld van beleggen, en verliesherstel kost je in dit opzicht dubbel. Hoe vermijd je deze dure gewoonte? Diversificatie : Spreid je beleggingen over verschillende sectoren en activaklassen om te voorkomen dat je portefeuille door één enkele marktcorrectie zwaar geraakt wordt. Herzie je strategie : Laat je niet verleiden tot impulsieve beslissingen tijdens marktdalingen. Een goed doordachte beleggingsstrategie helpt je om gefocust te blijven op je lange termijn doelen. Geduld en discipline : Onthoud dat de aandelenmarkt op de lange termijn doorgaans positieve rendementen oplevert, zelfs na grote dalingen. Het kost tijd om van verliezen te herstellen, maar geduld kan en zal zich uitbetalen. Het herstellen van een verlies kost niet alleen procentuele winst, maar ook tijd en mentale kracht. Hoe dieper het verlies, hoe moeilijker het wordt om terug te komen op je oorspronkelijke niveau. De moraal van dit verhaal? Beheers je risico’s zorgvuldig, vermijd grote verliezen, en zorg ervoor dat je beleggingsstrategie bestand is tegen marktschommelingen. Zo voorkom je dat de verborgen kosten van verliesherstel je jarenlang achtervolgen.

In het kort: Bank of America verhoogde het koersdoel voor Nvidia met $25 naar $190, wat een stijging van bijna 40% betekent. Veel analisten verwachten dat de groei blijft doorzetten door de aanhoudende sterke vraag naar AI-chips en nieuwe bedrijfscontracten, wat wederom duidelijk werd in deze cijfers van TSMC afgelopen week. Temidden van de zorgen over een mogelijke bubbel in de AI-sector, blijft Nvidia's waardering een punt van discussie voor velen. Bank of America (BofA) heeft zijn koersdoel voor Nvidia verhoogd naar $190 per aandeel, een stijging van $25 ten opzichte van hun eerdere inschatting. Analist Vivek Arya van de Amerikaanse bank ziet potentieel voor een stijging van bijna 40% ten opzichte van de slotkoers van gisteren (17 oktober). Dit is opvallend omdat Nvidia al een enorme stijging van meer dan 176%  heeft doorgemaakt in 2024, met name gedreven door de sterke vraag naar hun AI-chips en technologieën. De aandelenkoers van Nvidia het afgelopen jaar: Bron: Macrotrends De belangrijkste drijver achter deze optimistische voorspelling is de toenemende vraag naar Nvidia's producten, met name naar de nieuwe Blackwell-chip , waarvan CEO Jensen Huang recentelijk meldde dat de vraag "waanzinnig" is, zoals we eerder ook al aangaven. Het bedrijf heeft niet alleen een sterke positie in de AI-hardwaremarkt, maar is ook strategische samenwerkingen aan gegaan met grote bedrijven als Accenture , ServiceNow , en Microsoft . Deze samenwerkingen vormen een belangrijke pijler van Nvidia's bredere AI-ecosysteem, wat hen een concurrentievoordeel geeft ten opzichte van nog minder ontwikkelde spelers zoals grootste concurrent AMD. Daarnaast ligt een groot deel van de toekomstverwachtingen in het feit dat Nvidia zich richt op AI Foundry  en AI Hubs , platformen die het mogelijk maken voor bedrijven om efficiënter te werken met AI-oplossingen. Deze bedrijfsmodellen kunnen op de lange termijn zorgen voor een stabiele inkomstenstroom en verdere groei. Een van de opvallende punten in deze analyse is dat de markt volgens deze analist de waarde van Nvidia onderschat, vooral gezien de toekomstige kasstroommogelijkheden. BofA verwacht dat het bedrijf in de komende twee jaar ongeveer $200 miljard aan vrije kasstroom  zal genereren. Dit is vergelijkbaar met techgiganten als Apple, wat een indicatie is van de immense schaal van Nvidia's financiële prestaties. Met een forward price-to-earnings ratio (P/E)  van 48,1 , ligt Nvidia's waardering volgens hen op een aantrekkelijk niveau, zeker in vergelijking met andere grote technologiebedrijven, de zogenaamde "Magnificent Seven" . Dit ratio blijft aanzienlijk lager dan die van andere techbubbels uit het verleden, zoals Cisco in 2000, dat een forward P/E had van 105. Dit is dan ook een belangrijk verschil, hoewel het wel belangrijk is dat elke ratio weer een ander verhaal verteld uiteraard. Echter is het feit dat er onderaan de streep daadwerkelijk geld verdient wordt een essentieel feit en verschil ten opzichte van de eerdere internet bubbel in 2000. Ondanks de sterke groeicijfers zijn er echter zorgen dat Nvidia en de bredere AI-markt zich in een bubbel bevinden, als we het eens vergelijken met de bredere economie. Nvidia's marktwaarde is momenteel namelijk gelijk aan ongeveer 11,7% van het Amerikaanse BBP , een niveau dat sommige analisten juist wel doet denken aan de dotcom-bubbel van begin 2000, toen Cisco een marktkapitalisatie van 5,5% van het BBP bereikte. Het verschil met toen is echter dat Nvidia opereert in een veel grotere en groeiende markt, met diverse sectoren zoals zelfrijdende auto's, datacenters, en cloud computing die hun producten blijven afnemen. Dit zijn markten die nog volop in ontwikkeling zijn, waardoor er meer ruimte is voor duurzame groei. Echter geeft het wel aan hoe ver de waarderingen al gekomen zijn, maar ook wat de impact is van deze ontwikkeling in chips, in vergelijking tot de hele (in dit geval Amerikaanse) economie. De vergelijking tussen Nvidia en Cisco als het gaat om % van het Amerikaans BBP: Bron: Bloomberg Tot slot, terwijl sommige experts zoals Gene Munster  van Deepwater Asset Management waarschuwen voor mogelijke correcties in de waarderingen, benadrukken anderen zoals Jim Cramer  juist weer nogmaals dat de vraag naar Nvidia-producten groter is dan de productiecapaciteit van toeleveranciers zoals Taiwan Semiconductor Manufacturing Company (TSMC). De sterke kwartaalcijfers van TSMC kort uitgelegd: Bron: Bloomberg/YouTube TSMC, de grootste producent van geavanceerde chips ter wereld en een belangrijke leverancier van bedrijven zoals ook Nvidia, heeft in het derde kwartaal van 2024 dan ook zeer sterke financiële resultaten behaald. Het bedrijf zag zijn nettowinst met 54%  stijgen tot NT$325,3 miljard  ($10,1 miljard), wat ruim boven de schattingen van NT$300,2 miljard van analisten lag. Deze winstgroei werd gestimuleerd door de voortdurende hoge vraag naar chips, voornamelijk voor AI-toepassingen  en smartphones. Dit zagen we ook direct terug in de koers van Nvidia, die na dit nieuws meteen omhoog vloog (samen met die van o.a. Apple). TSMC verwacht overigens dat de omzet in het vierde kwartaal verder zal toenemen tot tussen de $26,1 miljard en $26,9 miljard , wat een groei van 13%  op kwartaalbasis en 35%  op jaarbasis betekent. De TSMC-CEO, C.C. Wei, benadrukte dat de vraag naar AI "echt" is en dat TSMC de "diepste en breedste groei" in de industrie ervaart. Dit wordt bevestigd door de samenwerking met grote klanten, waaronder hyperscalers en AI-innovators die allemaal vertrouwen op de chips van TSMC. Een belangrijke verschuiving die momenteel wel van start kan gaan is de overgang van de training -fase van AI, waar Nvidia nu sterk van profiteert, naar de inference -fase. Inference, waarbij getrainde AI-modellen worden toegepast, vereist minder krachtige en goedkopere hardware. Dit kan leiden tot een verminderde vraag naar Nvidia’s hoogwaardige GPU’s. Hoewel Nvidia zich al positioneert met platforms zoals TensorRT  voor inference-toepassingen, zal de vraag naar inference-GPU's meer geleidelijk groeien dan die naar trainings-GPU's, wat tot lagere omzetten kan leiden. Zelf ben ik erg benieuwd hoe de markt hiernaartoe zal ontwikkelen en wat dit zal betekenen voor bedrijven als Nvidia en AMD. Gemakkelijk aandelen kopen en verkopen? Dat kan bij DeGiro #A D Als we kijken naar deze cijfers lijkt een grote crash zoals in 2000 minder waarschijnlijk, al blijven macro-economische factoren altijd een risico voor zulke hoge waarderingen. Nvidia blijft voor nu overduidelijk een van de meest gevolgde aandelen op de markt, met zowel hoop op verdere groei als de angst voor overwaardering die tot een correctie zou kunnen leiden. Welke van de twee werkelijkheid zal worden is nog maar de vraag, hiervoor zullen de aankomende kwartaalcijfers van Nvidia in november ons hopelijk wat meer duidelijkheid geven.

Deze week kwam ik een interessant interview tegen met Nicolai Tangen, de CEO van het Noorse staatsinvesteringsfonds (Norges Bank Investment Management), dat verantwoordelijk is voor het beheer van $1,7 biljoen aan activa. Dit gesprek leidde vervolgens tot dit artikel, waarin ik wat wat verder in wil gaan op de inzichten die Tangen gaf over de werking van het grootste staatsinvesteringsfonds ter wereld en de uitdagingen waar ze momenteel voor staan. In de eerste helft van 2024 behaalde het fonds een rendement van 8,6%, wat neerkomt op $138 miljard, al was dit 0,04% onder hun benchmark. Het fonds profiteerde vooral van de sterke prestaties in technologieaandelen, met een rendement van 27,9% op deze posities. Echter, hun investeringen in onroerend goed en hernieuwbare energie zorgden voor tegenvallende resultaten, met name een verlies van 17,7% op hernieuwbare energieprojecten door stijgende kapitaalkosten en tegenvallende inkomsten uit energieverkopen. Tangen benadrukte tijdens de presentatie in agustus van de resultaten dat de technologische sector, die goed is voor bijna 25% van de aandelenportefeuille, een belangrijke aanjager was van de rendementen. Daarentegen drukten slechte resultaten in de Amerikaanse kantorenmarkt en de hoge leegstand de prestaties van de vastgoedportefeuille. De ontwikkeling van dit grootste staatsfonds ter wereld door de jaren heen (NKr): Bron: Norges Bank Investment Management Het fonds waar het in dit gesprek over gaat werd in 1996 opgericht, waar er voor het eerst geïnvesteerd werd met NKr 2 miljard, inmiddels is dit gegroeid naar maar liefst NKr 19.000 miljard (ongeveer $2 biljoen). Tangen benadrukt hoe belangrijk discipline en een brede politieke consensus zijn geweest om het fonds duurzaam te laten groeien. De regel dat slechts 3% van het fonds jaarlijks mag worden besteed, voorkomt overmatige uitgaven en waarborgt de langetermijngroei. Gisteren, op 17 oktober, kwam een podcast aflevering online van de Financial Times met Tangen, na het luisteren hiervan waren er wat dingen die mij opvielen: Lees ook: ING slaat alarm: Ongewone ontwikkelingen op de arbeidsmarkt Concentratierisico in de markten: Tangen liet zijn bezorgdheid blijken over de toenemende concentratie van vermogen in slechts een handvol techbedrijven, vooral in de Verenigde Staten. Bedrijven zoals Nvidia en ASML spelen een cruciale rol in de wereldwijde chipproductie, wat het risico vergroot als deze ketens verstoord worden door geopolitieke spanningen, bijvoorbeeld tussen de VS en China. Dit maakt de markten kwetsbaar, vooral nu ongeveer 20% van de Amerikaanse aandelenindex is geconcentreerd in slechts tien bedrijven. Geopolitieke risico's en marktvolatiliteit: Ondanks de toenemende spanningen in de wereld, zoals het conflict in Oekraïne en de situatie in het Midden-Oosten, lijken de markten tot nu toe veerkrachtig volgens Tangen. Toch waarschuwt hij dat de relatie tussen de VS en China een belangrijk risico blijft, vooral met betrekking tot Taiwan en de mondiale aanvoer van microchips. Daarnaast benoemde hij dat het volgens hem aanwezige risico van plotseling opnieuw stijgende rentetarieven door de enorme wereldwijde staatsschulden, niet onderschat mag worden. Dit zou zorgwekkend zijn omdat dit het vertrouwen van investeerders in staatsobligaties (leningen aan overheden) kan laten afnemen, zoals we zagen in het Verenigd Koninkrijk tijdens de korte periode dat Liz Truss premier was. Toen verloor de markt het vertrouwen, wat leidde tot plotselinge en schokkende rentestijgingen. Dit soort volatiliteit kan vervolgens grote schommelingen veroorzaken in de financiële markten. Europese uitdagingen en mogelijke kansen: Tangen sprak ook over de moeilijke investeringsomgeving in Europa. Ondanks dat het fonds bijna een derde van zijn activa in Europese bedrijven heeft geïnvesteerd, levert dit minder rendement op dan in de VS. Dit komt door factoren zoals trage economische groei, strenge reguleringen en minder flexibele arbeidsmarkten. Interessant genoeg benoemde hij het rapport van Mario Draghi, dat ingaat op de noodzaak van grootschalige investeringen om het innovatiepotentieel in Europa te ontsluiten. Dit rapport, gepresenteerd in september 2024, schetst een overduidelijke oproep voor jaarlijkse investeringen, om precies te zijn: van zo´n €750 tot €800 miljard, ongeveer 4,4-4,7% van het BBP van de EU. Het stelt dat Europa ver achterblijft op wereldwijde concurrenten zoals de VS en China, vooral op het gebied van technologie en industrie. Draghi benadrukte in dit recente rapport dat de EU dringend actie moet ondernemen op gebieden zoals digitalisering, groene energie en industriële veiligheid. Er is een enorme investeringsbehoefte, met speciale aandacht voor schone technologieën, AI, en kritieke grondstoffen. Het rapport roept ook op tot hervormingen van de regelgeving en versterking van de interne markt, waarbij bijvoorbeeld financiële integratie en harmonisatie van insolventiewetgeving centraal staan. Wat de innovatie betreft, wijst Draghi op het "innovatiegat" van de EU en dringt hij aan op sterkere ecosystemen voor onderzoek en ontwikkeling, evenals een betere commercialisering van technologieën. Zonder deze maatregelen, waarschuwt hij, zal Europa moeite hebben om concurrerend te blijven in een snel veranderende wereld. De vraag blijft dus of Europa het leiderschap en de middelen heeft om deze veranderingen door te voeren. Toekomst van private equity en hernieuwbare energie: Het interview eindigde met een vooruitblik op mogelijke investeringen in private equity. Het fonds heeft onlangs een klein deel van zijn portefeuille geïnvesteerd in ongenoteerde projecten in de sector van hernieuwbare energie-infrastructuur. Tangen noemde dit een volatiele, maar interessante markt die door minder concurrentie en betere rendementen steeds aantrekkelijker wordt. Daarnaast overweegt het fonds een verdere uitbreiding naar private equity, hoewel dit nog afhankelijk is van politieke besluitvorming in Noorwegen. Lees ook: Capler review 2024: gemakkelijk beleggen in private equity Dit interview bood naar mijn mening interessante inzichten in hoe een van 's werelds grootste investeringsfondsen omgaat met de huidige economische en geopolitieke uitdagingen. Tangen laat duidelijk zien dat het niet alleen gaat om financiële cijfers, maar ook om lange termijnvisie, politieke stabiliteit en een zorgvuldige afweging van risico's.

In het kort: Netflix rapporteerde een omzetgroei van 15% in Q3, mede dankzij een stijging van 35% in advertentiesegmenten, wat het potentieel van hun advertentieactiviteiten benadrukt. Netflix lanceert tegen eind FY2025 een eigen advertentieplatform, wat extra inkomsten kan gaan opbrengen. Het belangrijkste risico blijft voor nu Disney's bundelstrategie (Disney+, ESPN en Hulu), wat druk kan zetten op Netflix' marktaandeel. Netflix blijft de beurs imponeren met sterke kwartaalresultaten en indrukwekkende groeicijfers in hun abonnementsmodel, terwijl ze tegelijkertijd strategisch hun focus verleggen naar het uitbouwen van een robuust advertentieplatform. Het bedrijf kondigde aan dat ze van plan zijn hun eigen in-house advertentieplatform te lanceren tegen FY 2025, waarmee ze zichzelf positioneren als een belangrijke speler in de advertentietechnologie. Dit artikel even wat dieper in op de cijfers van Q3 en onderzoekt hoe de lancering van hun advertentieplatform in combinatie met een solide abonnementsbasis Netflix naar een nieuwe groeifase kan stuwen. Belangrijkste highlights van dit rapport: Omzetgroei: 15% in Q3 2024 Ledenstijging: 14,4% Advertentie-gedreven abonnementen: 35% kwartaal-op-kwartaal groei Contentuitgaven: Dalend van $17,7 miljard in FY21 naar $12,5 miljard in FY23 Netflix gaat eigen advertentieplatform ontwikkelen De kwartaalcijfers voor Q3 2024 en de forcesast voor Q4: Bron: Netflix kwartaalcijfers In het derde kwartaal van 2024 rapporteerde Netflix dus een omzetgroei van 15% ten opzichte van dezelfde periode een jaar eerder, wat in lijn is met de verwachtingen van de markt. Een opvallende prestatie is de 35% kwartaal-op-kwartaal groei in advertentiegedreven abonnementen. Dit onderstreept het potentieel dat Netflix heeft in de aanstaande advertentieactiviteiten, vooral gezien de eerdere strategische stap in 2022 waarbij ze Microsoft inschakelden als technologiepartner voor advertentieverkopen. Met meer dan 5 miljoen nieuwe abonnees in het derde kwartaal groeit Netflix sneller dan verwacht, wat vooral te danken is aan de maatregelen tegen het delen van wachtwoorden en hun uitbreidingen in internationale markten. Deze groei brengt het totaal aantal betalende leden nu op ruim 247 miljoen, een stijging van 14,4% ten opzichte van vorig jaar. Deze abonnementsstijging vormt een solide basis voor verdere monetarisatie van de abonnees, vooral met het vooruitzicht van de lancering van dit eigen advertentieplatform in FY 2025. Netflix heeft in 2024 een belangrijke strategische keuze gemaakt door hun eigen advertentieplatform te ontwikkelen, wat tegen het einde van FY 2025 wordt gelanceerd. Door hun eigen platform te bouwen, kunnen ze beter inspelen op de behoeften van adverteerders en volledige toegang geven tot hun abonneebestand zonder afhankelijk te zijn van externe platformen. Dit kan niet alleen zorgen voor een betere ervaringen voor adverteerders, maar ook voor meer gerichte advertenties voor hun steeds groter wordende ledenbestand. De opbouw van dit platform brengt echter aanzienlijke investeringen in infrastructuur met zich mee, wat op korte termijn de operationele kosten zou kunnen verhogen. Netflix sloot op 20 augustus 2024 deals met alle grote mediabureaus, waardoor de toezeggingen voor advertentieverkoop direct met meer dan 150% toenemen ten opzichte van het voorgaande jaar. Bovendien heeft Netflix samenwerkingsovereenkomsten gesloten met belangrijke programmatische advertentieplatformen zoals The Trade Desk, Google Display & Video 360 en Xandr. Deze samenwerking geeft Netflix de nodige tools om hun advertentie-ecosysteem te versterken. Met de lancering van het advertentieplatform en een sterke focus op internationale uitbreiding wordt verwacht dat Netflix zijn omzet jaarlijks met 15% kan laten groeien, waarbij abonneegroei (8%), prijsstijgingen (2%) en groei in de advertentiemarkt (5%) de belangrijkste drijfveren zijn. De groei in advertenties is een belangrijk speerpunt, vooral met de verwachte lancering van het platform in Canada in Q4 2024 en daarna wereldwijd in 2025. Een andere belangrijke factor voor toekomstige margeverbetering is de daling van de contentuitgaven. Na pieken in 2021 en 2022 met respectievelijk $17,7 miljard en $16,8 miljard, is dit bedrag in 2023 gedaald tot $12,5 miljard. Dit betekent een grote vermindering van kosten, waardoor er ruimte ontstaat voor marges te groeien, waarbij de marges naar verwachting met 8% zullen verbeteren, deels gedreven door lagere contentkosten. De P/E (Fwd) van Netflix: Bron: Finbox Als we even met deze cijfers aan het rekenen slaan komen we op de volgende winstmarge, uitgaande van simpelweg de omzet en nettowinst van dit kwartaal: Omzet Q3 2024 : $9,83 miljard Nettowinst Q3 2024 : $2,36 miljard Dit geeft een winstmarge van ongeveer 24% (2,36 / 9,83*100). Als we nu een nieuwe schatting van de nettowinst voor 2030 willen berekenen op basis van een marge van 32% (als tegen die tijd de 8% verbetering gerealiseerd zou kunnen zijn). Ter illustratie, met de aangepaste winstmarge van 32% voor 2030, gebaseerd op de huidige winstmarge van Netflix en een verbetering van 8%, wordt de geschatte nettowinst voor 2030 $28 miljard! Dit laat maar weer de enorme verwachte verbetering in zowel de omzetgroei als de efficiëntie van Netflix, voornamelijk door de groei van het advertentieplatform en de dalende contentkosten. Uiteraard is dit slechts een (grove) schatting, maar het laat zien wat het potentieel is van hogere efficiëntie op een bedrijf als Netflix, waar met bijvoorbeeld AI ontwikkeling de komende jaren wellicht nog veel meer mogelijk zal zijn op dit gebied. Ondanks de sterke prestaties van Netflix blijft concurrentie een groot risico, vooral door de strategie van Disney. Disney biedt bundels aan met Disney+, ESPN en Hulu, wat meer waarde biedt voor consumenten door toegang te geven tot een breed scala aan content. Deze bundeling kan ervoor zorgen dat Netflix marktaandeel verliest, aangezien consumenten meer waar voor hun geld kunnen krijgen bij de concurrent. Het is daarom essentieel dat investeerders niet alleen letten op de prestaties van Netflix, maar ook de concurrenten zoals Disney volgen. Het succes van hun bundelstrategie kan namelijk grote invloed hebben op de toekomstige marktpositie van Netflix. Voor nu lijkt Netflix overigens goed in de markt te liggen, met een forse groei in leden en zelfs een nog hardere groei in advertentie-abonnees. Netflix blijft zich sterk positioneren voor toekomstige groei door zowel zijn abonnementsmodel als advertentieactiviteiten te versterken. De lancering van het in-house advertentieplatform in FY 2025 vormt een belangrijke groeimotor en detail van deze cijfers, hoewel er op korte termijn sprake kan zijn van stijgende kosten. Investeringen in technologie en content zijn echter belangrijk om de concurrentie het hoofd te blijven bieden, waarbij het advertentieplatform een cruciale rol zal spelen in de toekomstige omzetgroei.

In het kort: Venture capital-investeringen in cloud-startups in de VS, Europa en Israël zijn dit jaar met 27% gestegen, tot een totaal van $79,2 miljard. Maar liefst 40% van deze investeringen ging naar AI-startups, waarbij OpenAI alleen al $18,9 miljard ophaalde, met een waardering van $157 miljard. Grote techbedrijven zoals Amazon, Microsoft, Google en Meta investeren jaarlijks tussen de $30 en $60 miljard in AI, wat zorgt voor een sterke kapitaalconcentratie rond AI-majors zoals OpenAI en Anthropic. De markt voor cloud-startups is dit jaar voor het eerst in drie jaar weer gegroeid, met een stijging van 27% ten opzichte van het voorgaande jaar. Volgens het nieuwste Euroscape-rapport van venture capital-onderneming Accel is er in totaal $79,2 miljard aan investeringen opgehaald in cloudbedrijven in de VS, Europa en Israël. Dit herstel is grotendeels te danken aan de hype rondom generatieve AI, die momenteel 40% van alle cloudgerelateerde investeringen binnenhaalt. Venture Capital in de Cloud (en daarbinnen AI): Bron: Accel Euroscape-rapport Een van de meest opvallende resultaten is de enorme toename in kapitaal voor generatieve AI-startups. In totaal haalden cloudbedrijven $62,5 miljard op in 2023, een flinke stijging van 65% ten opzichte van de $47,9 miljard van vier jaar geleden. Een groot deel van deze investeringen wordt gedreven door de opkomst van AI-toepassingen zoals OpenAI's ChatGPT, dat het afgelopen jaar $6,6 miljard ophaalde en werd gewaardeerd op $157 miljard. Als we AI-investeringen weghalen zitten we gewoon weer op Covid niveau´s: Bron: Accel Euroscape-rapport Generatieve AI is de belangrijkste motor achter de groei in de cloudmarkt. Philippe Botteri, partner bij Accel, merkte in een interview met CNBC op dat "AI de lucht uit de kamer zuigt" als het gaat om investeringen in cloudtechnologie. Dit is zichtbaar op zowel de publieke als private markten. Het Euroscape-index, een selectie van beursgenoteerde cloudbedrijven, liet een stijging van 19% zien op jaarbasis, hoewel dit nog steeds aanzienlijk lager is dan de piek van 2021, toen de index 39% hoger stond. Toch zijn de bredere omstandigheden binnen de cloudmarkt minder rooskleurig. Bedrijven hebben te maken met krappe softwarebudgetten, mede door macro-economische en geopolitieke onzekerheden. Volgens Botteri blijven IT-budgetten licht groeien, maar slechts met een paar procent per jaar. Een groot deel van deze budgetten wordt nu verschoven naar AI-gerelateerde projecten, wat ten koste gaat van andere software-uitgaven. Dit zien we ook terug in de groei van deze bedrijven, waarbij in 2024 geen enkele van deze Cloud bedrijven met meer dan 40% groeide: Bron: Accel Euroscape-rapport Uit het Euroscape-rapport blijkt dat een klein aantal bedrijven verantwoordelijk is voor het merendeel van de financiering in generatieve AI. OpenAI voerde de lijst aan met een indrukwekkend opgehaald bedrag van $18,9 miljard, gevolgd door Anthropic ($7,8 miljard) en Elon Musk's xAI. In Europa haalden bedrijven zoals het Britse Wayve, het Franse Mistral en het Duitse Aleph Alpha de grootste bedragen binnen. Twee derde van alle investeringen in generatieve AI ging naar bedrijven die zich richten op zogenaamde foundational models , de kernmodellen die de meeste huidige AI-toepassingen aandrijven. De kapitaalconcentratie rond deze grote spelers is ook zichtbaar in de investeringen van Big Tech-bedrijven. Amazon, Microsoft, Google en Meta besteden jaarlijks tussen de $30 miljard en $60 miljard aan AI-ontwikkeling. Dit enorme kapitaalvoordeel stelt bedrijven zoals OpenAI en Anthropic in staat om grote investeringen te doen in datacenters en gespecialiseerde chips die nodig zijn om AI-modellen te trainen en te schalen. Ondertussen zien we ook dat steeds meer bedrijven AI implementeren in hun systemen: Bron: Accel Euroscape-rapport Volgens Dev Ittycheria, CEO van MongoDB, zullen we waarschijnlijk een consolidatie zien naar slechts een paar bedrijven die de meest geavanceerde AI-modellen leveren. Hij voorspelt dat deze bedrijven in staat zullen zijn om aanzienlijke investeringen aan te trekken voor datacenters en chips die nodig zijn om AI op te schalen​. Deze consolidatiedynamiek kan de concurrentie op de lange termijn beperken en kleinere spelers uitsluiten van de markt, waardoor de toekomst van AI in handen van slechts een paar grote bedrijven komt te liggen. De Euroscape Public Cloud Index, die de prestaties van publieke cloudbedrijven volgt, toont ook aan dat deze bedrijven nog steeds 39% lager presteren dan hun piek in 2021​. Dit laat zien dat, ondanks de opkomst van AI, de bredere cloudsector nog herstellende is van de economische schokken van de afgelopen jaren. De cloudsector beleeft dus weldegelijk een opleving, al is dit voornamelijk dankzij de explosieve groei van generatieve AI. Terwijl AI steeds meer kapitaal aantrekt, blijven andere delen van de cloudmarkt achter. Met de dominantie van grote AI-spelers zoals OpenAI en de enorme investeringen van techgiganten, lijkt de toekomst van AI grotendeels in handen van een select aantal bedrijven te liggen, wat de concurrentiedynamiek in deze snelgroeiende sector verder zal vormgeven.

In het kort: Grote Amerikaanse banken boekten in het derde kwartaal van 2024 sterke resultaten, ondanks lagere winsten en economische onzekerheden. Beleggers letten vooral op de impact van dalende rentetarieven, terwijl investeringsbankieren en vermogensbeheer robuuste prestaties leverden. Dit versterkt de verwachting van een "zachte landing" voor de Amerikaanse economie. De grote Amerikaanse banken rapporteerden sterke resultaten in het derde kwartaal van 2024. Ondanks uitdagingen zoals inflatie en een verslechterende economie presteerden banken zoals Goldman Sachs, JPMorgan, Bank of America en Citigroup boven verwachting. Vooral investeringsbankieren en vermogensbeheer lieten een aanzienlijke groei zien. De Federal Reserve's renteverlagingen hielpen de kredietverlening te stimuleren en zorgden voor optimisme in de financiële sector. Waar de markt op let: 1. Impact van lagere rentetarieven De recente renteverlaging door de Federal Reserve van 50 basispunten werd nauwlettend gevolgd door analisten. Hoewel dit beleid te laat kwam om de derdekwartaalresultaten te beïnvloeden, wordt verwacht dat het lagere renteniveau in de toekomst de kredietverlening kan stimuleren. Banken, waaronder JPMorgan, zagen aanvankelijk een enorme toename in netto rentebaten door stijgende rentetarieven, maar dit voordeel begon te vervagen. De FED rentestand de afgelopen 5 jaar: Bron: Trading Economics 2. Investeringsbankieren en dealmaking Een belangrijk punt van aandacht was de opleving van de fusie- en overnamemarkt (M&A). Investeringsbankiers voorspelden al langere tijd dat dealmaking zou herstellen, en de cijfers van Q3 bevestigden dit. Het aantal miljardendeals steeg wereldwijd met 24%  en ook het aantal beursgangen nam sterk toe. Citigroup  boekte een stijging van 44%  in investeringsbankfees, vooral dankzij deals zoals de $36 miljard overname van Kellanova door Mars. 3. Handel in effecten en vaste inkomens Hoewel de handel in vaste inkomsten, valuta's en grondstoffen (FICC) iets achterbleef in vergelijking met vorig jaar, meldden banken zoals Goldman Sachs en JPMorgan dat ze nog steeds aanzienlijke inkomsten uit deze divisie haalden. JPMorgan's handel in aandelen en obligaties bleef stabiel, ondanks een uitdagende macro-economische omgeving. 4. Bonussen voor bankiers De compensatie voor investeringsbankiers was een aandachtspunt dit kwartaal. Hoewel banken niet expliciet over bonussen spreken tijdens hun resultatenpresentaties, geven sterke prestaties in investeringsbankieren aan dat de bonussen dit jaar waarschijnlijk hoger zullen uitvallen. Vooral dealmakers en handelsafdelingen hadden een succesvol kwartaal, wat hun compensatie positief kan beïnvloeden. Resultaten van de belangrijkste banken: JPMorgan Chase : Het bedrijf boekte een winst per aandeel van $4,37  en een omzet van $42,65 miljard , geholpen door stijgende netto rentebaten en succesvolle investeringsbankactiviteiten. Ondanks zorgen over het afnemende voordeel van hogere rente, blijft JPMorgan goed presteren. Bank of America : De bank zag haar winst dalen met 12% tot $6,9 miljard , maar overtrof de verwachtingen door sterke prestaties in vermogensbeheer en investeringsbankieren. De handelsactiviteiten stegen met 12%  en CEO Brian Moynihan benadrukte dat consumentenbestedingen ondanks inflatie veerkrachtig blijven. Morgan Stanley  rapporteerde een omzetstijging van 16%  naar $15,38 miljard  door sterke prestaties in vermogensbeheer en aandelenhandel. De bank blijft profiteren van haar leidende positie in vermogensbeheer, waar de inkomsten met 14%  stegen tot $7,27 miljard . Goldman Sachs  behaalde een winst per aandeel van $8,40 , met sterke resultaten in vermogensbeheer. De dalende operationele kosten hielpen de bank om haar winst te verbeteren, ondanks een daling in de handel in vaste inkomsten. Wells Fargo  presteerde boven verwachting door kostenreducties en groei in investeringsbankactiviteiten. De transformatie van Wells Fargo naar een meer investeringsbankgerichte structuur werpt vruchten af, wat leidde tot een aandelenstijging van 5% . Citigroup : De bank zag een daling van 9% in haar winst tot $3,2 miljard , maar overtrof de verwachtingen dankzij sterke prestaties in investeringsbankieren en vermogensbeheer. De fees uit investeringsbankieren stegen met 44% , geholpen door grote fusies en overnames. De kwartaalresultaten van Amerikaanse banken laten zien dat de sector simpelweg nog enorm sterk blijft op dit moment, ondanks tegenwind door afnemende rentevoordelen en een uitdagende economische omgeving. De opleving in investeringsbankieren en een sterke vraag naar vermogensbeheer blijven de belangrijkste groeimotoren. Gemakkelijk aandelen kopen en verkopen? Dat kan bij DeGiro #A D Hoewel de renteverlagingen van de Federal Reserve in de toekomst waarschijnlijk meer impact zullen hebben op de kredietverlening, tonen de huidige resultaten aan dat de grootste banken goed gepositioneerd zijn om te profiteren van veranderende marktomstandigheden. De focus op M&A-deals en sterk vermogensbeheer zorgt ervoor dat de banken optimistisch blijven over de rest van het jaar.

In het kort: Miljonairs vermijden het kopen van goedkoop en laagwaardig voedsel of producten, in plaats daarvan investeren ze in kwaliteit en gezondheid op de lange termijn. Ze geven geen geld uit aan grote reparaties of huishoudelijke apparatuur, maar besteden deze taken uit om tijd te besparen. Miljonairs vermijden gokken omdat ze liever investeren in berekende kansen in plaats van te vertrouwen op geluk. Miljonairs staan bekend om hun vermogen om geld slim te beheren, en dit gaat vaak gepaard met keuzes die anderen misschien verrassend vinden. Het idee is dat rijkdom niet alleen draait om hoeveel je verdient, maar vooral om hoe je je geld beheert. Thomas Corley, auteur van Rich Habits: The Daily Success Habits of Wealthy Individuals , heeft jaren besteed aan het bestuderen van de gewoonten van miljonairs en mensen in financiële moeilijkheden. Hij ontdekte op basis daarvan vijf dingen waar miljonairs geen geld aan uitgeven, maar armere mensen over het algemeen wel. 1. Verwerkt en verpakt voedsel Miljonairs geven vaak de voorkeur aan biologisch voedsel boven bewerkt en verpakt voedsel, omdat ze gezondheid als een waardevolle investering beschouwen. Dit soort voeding bevat minder kunstmatige toevoegingen en conserveermiddelen, die op lange termijn gezondheidsrisico's met zich mee kunnen brengen. Biologische producten worden vaak gezien als voedzamer en beter voor het lichaam, wat voor mensen die hun energie en productiviteit op peil willen houden, essentieel is. Een gezonde levensstijl stelt hen in staat om consistent op topniveau te presteren, zowel fysiek als mentaal, wat weer bijdraagt aan hun succes in het bedrijfsleven en andere ondernemingen. Voor mensen met een lager inkomen is deze keuze echter vaak moeilijker te maken, vooral omdat biologisch voedsel over het algemeen als duurder wordt beschouwd. Toch hoeft het niet onmogelijk te zijn. Hoewel A-merken vaak prijzig zijn, kunnen biologische huismerken namelijk soms voordeliger uitvallen. Toch blijft het voor veel consumenten een uitdaging om altijd te kiezen voor biologische producten, zeker wanneer zij te maken hebben met een beperkt budget. Het feit dat miljonairs bereid zijn meer te betalen voor gezondere keuzes benadrukt het verschil in mogelijkheden tussen verschillende inkomensgroepen. 2. Producten van lage kwaliteit Miljonairs omarmen het gezegde goedkoop is duurkoop door te kiezen voor producten van hogere kwaliteit, zelfs als dat aanvankelijk duurder is. In plaats van geld uit te geven aan goedkope, inferieure goederen die snel kapot gaan, kiezen ze ervoor om te investeren in duurzame producten. Dit geldt voor alles, van kleding tot huishoudelijke apparaten en meubels. Duurzaamheid en kwaliteit zorgen ervoor dat deze producten langer meegaan en op de lange termijn uiteindelijk goedkoper blijken te zijn, omdat ze niet vaak hoeven te worden vervangen. Miljonairs begrijpen dat de initiële investering groter is, maar de terugkerende kosten van reparaties of vervanging op de lange termijn uiteindelijk zwaarder wegen dan die ene grote uitgave. Voor mensen met een lager inkomen is het echter vaak niet mogelijk om te investeren in hoogwaardige producten, simpelweg omdat ze het geld niet hebben voor deze initiële investering. Zij kiezen daarom voor goedkopere alternatieven die op dat moment betaalbaar zijn, zelfs als dat betekent dat ze deze producten vaker moeten vervangen. Het is een vicieuze cirkel: omdat ze minder geld hebben, zijn ze genoodzaakt om producten te kopen die sneller verslijten, wat op de lange termijn juist duurder uitpakt. Dit illustreert een belangrijk verschil tussen arm en rijk, waar financiële vrijheid het mogelijk maakt om betere keuzes te maken op de lange termijn. 3. Grote reparaties aan huis of auto Wanneer iets kapot gaat, kiezen miljonairs er vaak voor om het meteen te vervangen in plaats van het te repareren. Dit lijkt misschien niet de meest logische keuze, maar het idee hierachter is dat vervanging vaak efficiënter is dan steeds terugkerende reparaties. Het vervangen van producten zorgt ervoor dat ze geen tijd en moeite kwijt zijn aan herhaaldelijke problemen. Deze keuze wordt grotendeels beïnvloed door het feit dat tijd voor miljonairs net zo belangrijk, zo niet belangrijker, is dan geld. Door kapotte items direct te vervangen, besparen ze tijd die ze kunnen besteden aan hun werk of aan andere, meer waardevolle activiteiten. Bovendien zijn moderne producten vaak zuiniger of geavanceerder, wat op de lange termijn kan leiden tot kostenbesparingen. Voor mensen met een lager inkomen is het echter vaak geen optie om producten direct te vervangen. Reparaties zijn dan een meer voor de hand liggende keuze, ook al kunnen deze herhaaldelijk terugkeren en uiteindelijk kostbaarder zijn. Reparaties bieden een oplossing op de korte termijn, maar de verborgen kosten kunnen zich opstapelen, vooral als een product keer op keer defect raakt. Hierdoor blijven minder welvarende mensen vaak vastzitten aan verouderde producten die niet alleen geld, maar ook tijd en energie kosten om te onderhouden. 4. Gereedschap en apparatuur Naarmate miljonairs meer vermogen opbouwen, verandert hun kijk op tijd en arbeid. In plaats van zelf de tuin te onderhouden of huishoudelijke reparaties uit te voeren, besteden ze deze taken uit. Dit betekent dat ze geen geld meer uitgeven aan gereedschap of apparatuur voor het huishouden. In plaats daarvan huren ze vakmensen in om het werk voor hen te doen, waardoor ze tijd vrijmaken voor zaken die voor hen belangrijker zijn, zoals hun werk, familie of persoonlijke projecten. Deze keuze is niet alleen gericht op gemak, maar het maakt ook deel uit van een bredere strategie om hun tijd te optimaliseren voor maximale productiviteit. Voor veel huishoudens met een lager inkomen is het inhuren van hulp echter geen realistische optie. Zij doen veel huishoudelijke taken zelf, simpelweg omdat ze het zich niet kunnen veroorloven om vakmensen in te huren. Dit betekent dat ze blijven investeren in gereedschap en apparatuur die nodig is om deze taken uit te voeren. Hoewel het zelf uitvoeren van taken in eerste instantie geld bespaart, kost het hen wel tijd die ze wellicht liever ergens anders aan zouden besteden, maar simpelweg niet kunnen veroorloven. 5. Gokken Miljonairs vermijden gokken, omdat ze liever investeren in kansen waarbij ze meer controle hebben over de uitkomst. Gokken is gebaseerd op geluk en kansberekening, en biedt geen zekerheid. Hoewel miljonairs grote risico's nemen in hun zakelijke ondernemingen, zijn deze risico's doorgaans goed overwogen en gebaseerd op analyses, marktinzichten en berekende verwachtingen. Gokken biedt daarentegen geen enkele invloed op de uitkomst, waardoor het wordt gezien als een verspilling van geld en tijd. Voor miljonairs is het logisch om hun geld te beleggen in kansen die hen op de lange termijn rendement opleveren, in plaats van te vertrouwen op geluk in een casino of loterij. Gemiddeld verliezen gokkers zelfs ruim €300 per maand. Voor mensen met minder financiële middelen kan gokken echter aantrekkelijk lijken, vooral wanneer ze zich in een moeilijke financiële situatie bevinden. De belofte van snel geld kan verleidelijk zijn, zelfs als de kans om te winnen klein is. Voor veel mensen wordt gokken gezien als een manier om snel hun situatie te verbeteren, maar de realiteit is dat het in de meeste gevallen leidt tot verlies in plaats van winst. Dit kan uiteindelijk bijdragen aan verdere financiële problemen, vooral wanneer gokken uit de hand loopt. Samengevat maken miljonairs dus heel bewuste keuzes als het gaat om hun uitgaven. Ze investeren in kwaliteit, gezondheid en tijd, en vermijden uitgaven zoals gokken of goedkope producten die hen op de lange termijn duurder komen te staan. Voor mensen met minder middelen zijn deze keuzes vaak niet haalbaar, wat hen in een vicieuze cirkel kan houden van hogere kosten en minder rendement. Door bewuster om te gaan met geld en te investeren in duurzaamheid en gezondheid, kunnen we allemaal stappen zetten richting een stabielere financiële toekomst.

In het kort: De arbeidsmarkt in de eurozone zal in 2025 minder krap worden, wat leidt tot tragere loongroei en een stijging van de werkloosheid, voorspellen ING-economen Bert Colijn en Carsten Brzeski. De margegroei van bedrijven is fors afgenomen van 10% begin 2023 naar bijna 1%, waardoor bedrijven zich meer gaan richten op arbeidsproductiviteit en kostenbeheersing. Een ontspannende arbeidsmarkt biedt de Europese Centrale Bank (ECB) mogelijk ruimte om de rente te verlagen, wat economische stimulering zou kunnen bevorderen. Hoewel de eurozone-economie sinds eind 2022 stagneert, blijft de werkloosheid op een historisch laag niveau van 6,4%. Dit roept de vraag op hoe een bijna stilstaande economie toch kan leiden tot een oververhitte arbeidsmarkt. Het antwoord ligt deels in arbeidshamsteren, waarbij bedrijven werknemers aanhouden ondanks lagere productie. Deze situatie lijkt nu ten einde te komen met de afnemende winstgroei en een daling van het aantal vacatures. In de afgelopen jaren werd de arbeidsmarkt sterk beïnvloed door uitzonderlijke omstandigheden, zoals de pandemie, die leidde tot een daling van de productiviteit en het aantal gewerkte uren. Sinds 2019 is de gemiddelde productiviteit per gewerkt uur niet teruggekeerd naar het pre-pandemische niveau, wat heeft geleid tot een kunstmatig hogere vraag naar werknemers. Als de trends van voor de pandemie waren doorgezet, zouden er 4,3 miljoen minder werknemers nodig zijn. Okun's Wet  beschrijft het verband tussen de groei van de economie (het BBP) en de werkloosheid. Het idee is simpel: als de economie goed groeit, neemt de werkloosheid meestal af, en als de economie krimpt of stagneert, stijgt de werkloosheid. Okun's Wet helpt economen om te voorspellen hoeveel de werkloosheid kan veranderen wanneer de economie groeit of krimpt. De huidige werkloosheid en openstaande banen (vacatures) in de Eurozone: Bron: ING In dit specifieke geval, hebben onderzoekers gekeken naar gegevens uit de periode 2000-2019  in de eurozone, om te berekenen hoeveel werkloosheid er "normaal" zou zijn, gegeven de groeiverwachtingen van het BBP. Ze hebben de pandemie buiten beschouwing gelaten , omdat de coronacrisis het economische systeem te veel verstoorde en de werkloosheidscijfers in die periode niet representatief zijn voor normale omstandigheden. Met deze methode kunnen ze afwijkingen van de "natuurlijke" werkloosheidsgraad inschatten. Dit geeft inzicht in hoe de werkloosheid zich de komende jaren waarschijnlijk zal ontwikkelen na de verstoringen door de pandemie en de daaropvolgende inflatieschok. Nu de economie in de eurozone stagneert, zou je verwachten dat de werkloosheid stijgt, maar dat is nog niet gebeurd zoals je hierboven zag. Dit kan worden verklaard door bedrijven die werknemers hebben vastgehouden, zelfs met lagere productie. Maar op basis van Okun's Wet  verwachten economen dat de werkloosheid binnenkort toch zal stijgen, omdat de groei van de economie te zwak is om de huidige lage werkloosheid te ondersteunen. Met andere woorden, we gaan terug naar een "normale" situatie, waarbij werkloosheid en economische groei weer meer met elkaar in lijn komen te liggen. De forse inflatie van de afgelopen jaren stelde bedrijven in staat om hogere kosten, zoals stijgende lonen, door te berekenen in hun prijzen. Dit zorgde voor sterk stijgende bedrijfswinsten, met een margegroei die begin 2023 nog boven de 10% lag. Echter, met de normalisatie van de inflatie is de margegroei teruggevallen naar bijna 1%, wat een belangrijke keerpunt betekent voor de arbeidsmarkt. De gebroken trend in productiviteit van werknemers: Bron: ING De huidige situatie is onhoudbaar voor veel bedrijven. Ze kunnen zich niet langer veroorloven om werknemers aan te houden zonder dat daar productiviteitsverbeteringen tegenover staan. Bedrijven moeten hun kosten per product verlagen door ofwel minder mensen in te zetten voor hetzelfde werk of door de loongroei af te remmen. Dit kan leiden tot hogere werkloosheid of een verzwakte loongroei in de komende jaren. Vooral in landen als Duitsland en Nederland is de loongroei nog steeds hoog, maar dat komt doordat de lonen hier nog steeds bezig zijn met een inhaalslag ten opzichte van de inflatie. Lees ook: BlackRock zeer positief over deze cryptomunt in nieuw rapport ING-economen voorspellen dat de werkloosheid in de eurozone langzaam zal toenemen en de loongroei zal afnemen, wat waarschijnlijk in 2025 zichtbaar wordt. Dit wordt versterkt door de afnemende vraag naar arbeid in de private sector en de druk op overheden om hun uitgaven terug te schroeven, wat ook invloed heeft op de (semi-)publieke sector. Het aantal banen in deze sector is sinds de pandemie met 7% gestegen, maar dit kan afnemen naarmate landen hun begrotingstekorten willen reduceren. De achterstand van private banen t.o.v. (semi-)publieke banen in een grafiek gevat: Bron: ING Dit fenomeen zien we overigens ook in Amerika, waar eerder al een erg frappante ontwikkeling te zien was in de banencijfers. Hoewel we namelijk allemaal verbaasd waren over de enorme groei in banen de afgelopen maand (met een forse beursstijging als gevolg), nam het aantal private banen daar juist af. De gerapporteerde kwam ook daar van een enorme groei in publieke banen, een ontwikkeling die erg belangrijk is aangezien deze cijfers dus wellicht niet de daadwerkelijke staat van de hele economie vertegenwoordigen. De ECB volgt deze ontwikkelingen op de voet, aangezien de krapte op de arbeidsmarkt de loongroei hoog houdt en daarmee de inflatie voedt. Een verzwakking van de loongroei zou de ECB de ruimte kunnen geven om de rente te verlagen. Met een renteverlaging van 25 basispunten naar 3,25% in het vooruitzicht, zou de ECB de economie verder kunnen stimuleren en een scherpe daling van de vraag proberen te voorkomen. Hoewel de arbeidsmarkt in de eurozone de afgelopen jaren uitzonderlijk krap was, lijkt er nu een einde te komen aan deze situatie. Met een afname van de winstgroei en toenemende kosten, zullen bedrijven hun personeelsbestand gaan afbouwen of de loongroei afremmen. Deze "normalisering" van de arbeidsmarkt zal waarschijnlijk in 2025 zichtbaar worden, met als gevolg een lichte stijging van de werkloosheid en een daling van de loongroei. De ECB kan hiervan profiteren door de rente te verlagen en zo de economie een broodnodige impuls te geven.

In het kort: Bill Gates beveelt boeken aan die inzicht geven in technologie, menselijke vooruitgang, en maatschappelijke uitdagingen. Hij waardeert werken die complexe onderwerpen begrijpelijk maken, zoals How the World Really Works  en Why We’re Polarized . Gates benadrukt het belang van leren en kritisch denken voor persoonlijke groei en weerbaarheid. Bill Gates, mede-oprichter van Microsoft en een van de meest invloedrijke filantropen ter wereld, staat niet alleen bekend om zijn ondernemerschap, maar ook om zijn passie voor lezen. Hij heeft keer op keer gezegd dat lezen essentieel is voor persoonlijke groei en het begrijpen van de wereld om ons heen. In een interview gaf hij eens het advies: "Lees zoveel mogelijk," als een van de belangrijkste tips voor jongeren die een positieve impact willen maken. Hier zijn daarom enkele van de boeken die Gates beschouwt als de beste aller tijden en die volgens hem iedereen zou moeten lezen. Boek 1: Grand Transitions – Vaclav Smil Grand Transitions  van Vaclav Smil is een van de boeken die Bill Gates als een absolute must-read beschouwt. Smil, een professor en expert op het gebied van energie en milieu, legt in dit boek de grote transities uit die de mensheid door de eeuwen heen heeft doorgemaakt. Van de evolutie van de mens tot de enorme veranderingen in de energievoorziening en technologie, Smil biedt een breed perspectief op hoe de wereld zich voortdurend ontwikkelt. Gates prijst het boek vooral om de manier waarop Smil erin slaagt complexe onderwerpen begrijpelijk te maken en de lezer een breed overzicht geeft van de fundamentele veranderingen die ons omringen. Hoewel Grand Transitions  soms leest als een technisch handboek, waardeert Gates het omdat het lezers dwingt om na te denken over de grotere structuren en systemen die ons leven vormgeven. Smil laat zien hoe technologische en economische veranderingen ons begrip van de wereld hebben gevormd en wat de implicaties hiervan zijn voor de toekomst. Dit boek past perfect bij Gates' eigen streven om de wereld door middel van technologie en innovatie te verbeteren. Boek 2: How the World Really Works – Vaclav Smil Een ander werk van Vaclav Smil dat Gates hoog in het vaandel heeft staan, is How the World Really Works . Dit boek biedt een toegankelijker overzicht van hoe onze moderne wereld functioneert, van de productie van materialen zoals beton tot de rol van energie in onze economieën. Smil neemt de lezer mee op een reis door de materiële wereld en legt uit hoe de processen achter alledaagse dingen, zoals het voedsel dat we eten en de gebouwen waarin we wonen, de ruggengraat vormen van de hedendaagse samenleving. Volgens Gates is dit een boek dat iedereen zou moeten lezen, omdat het helpt om de wereld beter te begrijpen en in te zien hoe afhankelijk we zijn van bepaalde industriële processen. Gates waardeert vooral de manier waarop Smil complexe wetenschappelijke onderwerpen op een toegankelijke manier uitlegt, zonder te simplistisch te worden. Voor iedereen die geïnteresseerd is in de echte werking van de wereld om ons heen, is dit een must-read. Boek 3: The Better Angels of Our Nature – Steven Pinker The Better Angels of Our Nature  is een invloedrijk boek van de Harvard-professor Steven Pinker. In dit werk betoogt Pinker dat, ondanks het geweld en de chaos die we vaak in de media zien, de wereld in feite steeds vreedzamer wordt. Hij ondersteunt zijn argument met gedetailleerde historische analyses en statistieken die laten zien dat oorlogen, misdaad en andere vormen van geweld in de loop van de tijd zijn afgenomen. Bill Gates noemt dit een van de belangrijkste boeken die hij ooit heeft gelezen, omdat het hem een optimistische kijk op de toekomst gaf, iets wat volgens hem essentieel is in een wereld vol negativiteit. Gates prijst Pinker voor zijn grondige onderzoek en zijn vermogen om een genuanceerd beeld te schetsen van de menselijke vooruitgang. Pinker biedt niet alleen een historische analyse, maar legt ook uit hoe verlichtingswaarden zoals rationaliteit en wetenschap hebben bijgedragen aan het verminderen van geweld en het bevorderen van vreedzaam samenleven. Voor Gates, die zelf een groot voorstander is van wetenschappelijke vooruitgang, sluit dit boek naadloos aan bij zijn eigen visie op hoe de wereld een betere plek kan worden. Boek 4: The Coddling of the American Mind – Greg Lukianoff en Jonathan Haidt The Coddling of the American Mind  richt zich op een actueel maatschappelijk probleem: de toenemende neiging om moeilijke ideeën en discussies te vermijden, vooral op universiteiten. De auteurs, Greg Lukianoff en Jonathan Haidt, analyseren hoe het overbeschermen van studenten ervoor zorgt dat jonge mensen minder goed voorbereid zijn om om te gaan met uitdagingen en tegenslagen in het leven. Bill Gates noemt dit boek geweldig en waardeert het vanwege de manier waarop het ingaat op de impact van wat de auteurs 'safetyism' noemen. Volgens Gates is het boek belangrijk omdat het een scherp inzicht biedt in de manier waarop het overmatig beschermen van jongeren hun mentale weerbaarheid kan verzwakken. Hij is van mening dat het vermogen om te leren omgaan met moeilijke ideeën en tegenslagen essentieel is voor persoonlijke groei, iets wat door het boek duidelijk wordt onderbouwd. The Coddling of the American Mind  biedt waardevolle lessen voor ouders, opvoeders en beleidsmakers die zich bezighouden met de ontwikkeling van jongeren. Boek 5: Why We’re Polarized – Ezra Klein In Why We’re Polarized  biedt journalist Ezra Klein een diepgaande analyse van de toenemende politieke polarisatie in Amerika. Klein onderzoekt hoe politieke partijen, media en sociale netwerken hebben bijgedragen aan de verdeling van de Amerikaanse samenleving. Gates prijst het boek vanwege de grondige research en de manier waarop Klein complexe politieke en sociale onderwerpen op een toegankelijke manier uitlegt. Voor Gates is het een belangrijk werk voor iedereen die probeert te begrijpen waarom samenlevingen steeds meer verdeeld raken en hoe dit de toekomst van de politiek beïnvloedt. Gates waardeert vooral de objectieve toon van het boek, waarin Klein niet alleen de problemen identificeert, maar ook oplossingen aandraagt. Volgens Gates is dit een boek dat essentieel is voor iedereen die zich zorgen maakt over de toekomst van de democratie en de maatschappelijke cohesie. Het biedt inzicht in hoe we deze problemen kunnen aanpakken en hoe we politieke systemen weer kunnen verenigen in plaats van verder te polariseren. Bill Gates' boekaanbevelingen geven een helder beeld van hoe hij naar de wereld kijkt en wat hij belangrijk vindt. Zijn keuzes variëren van technologische ontwikkelingen tot de uitdagingen van politieke verdeeldheid, en ze onderstrepen zijn brede interesse en zijn constante zoektocht naar kennis. De boeken die hij aanbeveelt zijn niet alleen inspirerend, maar bieden ook waardevolle inzichten om de wereld beter te begrijpen. Of je nu geïnteresseerd bent in wetenschap, technologie of maatschappelijke vraagstukken, deze boeken helpen je om nieuwe perspectieven te ontdekken en je denken te verruimen.

In het kort: Google en Microsoft hebben aangekondigd om nucleaire energie in te zetten voor hun datacenters, om zo te voldoen aan de enorme energiebehoeften van AI-modellen. Google werkt samen met Kairos Power om vanaf 2030 kleine modulaire reactoren operationeel te hebben, terwijl Microsoft een oude reactor op Three Mile Island wil heractiveren. Dit komt voort uit de exponentieel stijgende energievraag door de groei van AI, maar roept ook kritiek op van milieuactivisten vanwege de risico’s en kosten van kernenergie. De grote technologiebedrijven, zoals Google en Microsoft, zijn op zoek naar duurzame oplossingen voor de enorme energiebehoeften van hun AI-gedreven datacenters. Vooral het trainen van kunstmatige intelligentie (AI) modellen, zoals OpenAI's ChatGPT, vergt gigantische hoeveelheden energie. Deze week kondigde Google aan dat het een overeenkomst heeft gesloten met Kairos Power, een ontwikkelaar van kleine modulaire reactoren (SMR's), om kernenergie in te zetten voor hun datacenters: Bron: CNBC/YouTube Microsoft ging in september al een stap verder door een deal te sluiten met het energiebedrijf Constellation om een reactor op Three Mile Island, die sinds vijf jaar buiten werking is, opnieuw te activeren. De reactor op Three Mile Island in Pennsylvania: Bron: Brittanica De AI-hype heeft niet alleen geleid tot een toename in dataverkeer en rekencapaciteit, maar ook tot een sterke stijging van het energieverbruik. Volgens het International Energy Agency (IEA) zal het wereldwijde elektriciteitsverbruik door datacenters, AI en cryptomining meer dan verdubbelen van 460 terawattuur (TWh) in 2022 naar meer dan 1.000 TWh in 2026. Dit dwingt techbedrijven om nieuwe energiebronnen te zoeken. Kernenergie biedt, volgens voorstanders zoals Google en Microsoft, een bijna koolstofvrije oplossing die betrouwbaarder is dan wind- en zonne-energie, vooral voor het continu draaiende AI-werk. Michael Terrell, senior directeur voor energie en klimaat bij Google, verklaarde: “Het elektriciteitsnet heeft deze soorten schone, betrouwbare energiebronnen nodig die de ontwikkeling van technologieën zoals AI kunnen ondersteunen.” Het is geen geheim dat AI-toepassingen zoals OpenAI’s ChatGPT enorme rekenkracht vereisen. OpenAI had in augustus 2024 meer dan 200 miljoen wekelijkse gebruikers, een verdubbeling ten opzichte van november 2023. Om deze omvang van gebruik aan te kunnen, worden servers uitgerust met high-performance GPU’s, die aanzienlijk meer energie verbruiken dan traditionele servers. Voorbeelden zoals de berekening dat elk verzoek aan ChatGPT tussen de 500 milliliter water kan kosten (voor koeling) per 10 tot 50 prompts, benadrukken de schaal van het probleem. Lees ook: ASML keldert verder: Dit zijn de cijfers die je moet kennen Google verwacht dat de eerste reactor van Kairos Power in 2030 operationeel zal zijn, met meer reactoren die tot 2035 online komen. Microsoft, daarentegen, zet in op een veel snellere route door bestaande nucleaire infrastructuur te benutten. De reactivatie van Three Mile Island, een van de bekendste locaties van een kernramp in de VS, roept echter veel vragen op over veiligheid en kosten. Hoewel kernenergie wordt gepromoot als een oplossing voor de energievraag van datacenters, ligt het onderwerp gevoelig bij milieuactivisten en het bredere publiek. Greenpeace blijft een uitgesproken tegenstander en noemt kernenergie "duur, gevaarlijk en traag te bouwen", met het argument dat het geen echt hernieuwbare energiebron is. Volgens hen vormen de veiligheidsrisico’s en afvalproblematiek onoverkomelijke obstakels. Aan de andere kant wijzen voorstanders erop dat kernenergie bijna geen CO2 uitstoot en betrouwbaarder is dan hernieuwbare bronnen zoals zon en wind. Rosanne Kincaid-Smith, COO van Northern Data Group, zei hierover: "Als kernenergie op de juiste manier wordt gebouwd en beveiligd, denk ik dat het de toekomst is." Hoewel haar bedrijf zelf geen kernenergie gebruikt, benadrukte ze het belang van het aangaan van het debat over energiebronnen voor AI. De stap van Google en Microsoft om kernenergie te omarmen, toont hoe urgent de zoektocht naar duurzame energie is geworden, vooral door de explosieve groei van AI. Terwijl de wereld zich klaarmaakt voor een verdere toename in AI-gebruik, is de vraag naar stabiele, koolstofvrije energiebronnen nog nooit zo belangrijk geweest. Toch blijft de inzet van kernenergie een controversieel onderwerp, vooral gezien de hoge kosten, veiligheidsrisico’s en de historische achtergrond van kernrampen zoals die van Three Mile Island. Lees ook: AI-groei in gevaar zonder oplossing voor dit kritieke probleem Zelf ben ik van mening dat het een essentieële bron van energie zou kunnen zijn als de huidige forecasts kloppen wat betreft energievebruik wereldwijd. De rekensom lijkt in veel gevallen dan ook simpel, waarbij kernenergie heus niet zomaar uit de kast getrokken wordt als het niet nodig is. Dit zien we op dit moment ook in Nederland gebeuren, waar er opnieuw naar nucelaire energie gekeken wordt. Echter is het belangrijkst dat de projecten ook daadwerkelijk afgerond worden, aangezien het een lange looptijd en hoge opstart kosten heeft. Eerder zagen we al dat veel nieuwe nucleare energie projecten wereldwijd vroegtijdig gestopt worden of ernstig vertraagd door de hoge(re) kosten. Echter zullen Microsoft en Google hier minder last van hebben door hun slimme keuzes wat betreft het opnieuw opstarten van een bestaande installatie, en de samenwerking met Kairos voor Google. Gemakkelijk aandelen kopen en verkopen? Dat kan bij DeGiro #A D Met het vooruitzicht dat het elektriciteitsverbruik van datacenters blijft stijgen, zal het debat over de juiste energiemix, inclusief kernenergie, de komende jaren alleen maar intensiever worden.